Hikoya qilinishicha, bir kishi o‘zining baxil o‘rtog‘inikiga mehmonga bordi. Uy egasi o‘g‘lini chaqirib, “O‘g‘lim, uyimizga biz uchun aziz bo‘lgan do‘stimiz mehmon bo‘lib keldi. Qassobga borib, bizga yarim kilo eng yaxshi go‘shtdan olib kel” dedi. Bola qassob oldiga ketdi. Oradan ma’lum vaqt o‘tib quruq qo‘l bilan qaytib keldi. Otasi undan “Go‘sht qani?” deb so‘radi.
Bola: “Qassobga borib, “Bizga eng yaxshi go‘shtdan berar ekansiz” dedim. U menga “Senga sariyog‘dek go‘sht beraman” dedi. Men o‘zimcha “Agar u shunday qiladigan bo‘lsa, nega go‘sht o‘rniga sariyog‘ olmayin?!” dedim-da, baqqol yoniga ketdim.
Borib, “Bizga eng yaxshi sariyog‘ingizdan berar ekansiz” dedim. U “Men senga asaldek sariyog‘ beraman” dedi. O‘zimcha “Agar shunday qiladigan bo‘lsa, yaxshisi asal ola qolaman” deb o‘yladim. Shu o‘y bilan asalfurushga ketdim.
Borib, “Bizga eng yaxshi asaldan berar ekansiz” dedim. Sotuvchi “Men senga musaffo suvdek asal beraman” dedi. O‘zimcha “Agar shunday qiladigan bo‘lsa, uyimizda musaffo suv bor-ku” dedim-da, hech narsa olmay keldim” deb javob berdi.
Ota o‘g‘lining gaplarini eshitgach, “Naqadar aqlli bolasan. Lekin bir narsani o‘ylamabsan. Bir do‘kondan boshqasiga borguningcha poyabzaling eskirgandir” deganda, o‘g‘li “Otajon, men mehmon amakining poyabzalini kiyib borib-keldim” dedi.
Bola baxillikda otasidan ham o‘tib ketgan edi. Bu esa noto‘g‘ri, xunuk tarbiyaning oqibatidir.
Ha, farzandlar ota-onalari qanday tarbiya qilsa, nimalarga odatlantirsa, shunday tarbiya topib ulg‘ayishadi. Shuning uchun ota-ona farzandlariga go‘zal axloqni o‘rgatishlari, o‘zlari bu borada namuna bo‘lishlari kerak.
“Vaziyatlarni boshqarish san’ati” kitobidan
Nozimjon Iminjonov tarjimasi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Fazilatli oy va kunlarda nafl ro‘zalar tutib turaman. Ba’zida shunday holat bo‘ladiki, bomdodga turganimda saharlik vaqti chiqib ketgan bo‘ladi, lekin men shu kuni bemalol ro‘za tutishga kuchim yetadi. Shu vaqtda ro‘zaga niyat qilib olsam bo‘ladimi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Ha, nafl ro‘zalar uchun saharlik vaqti chiqib ketgan bo‘lsa ham, hatto kun yarmiga yetmaguncha niyat qilib olish mumkin, faqat saharlik vaqti chiqqandan keyin ro‘zani buzuvchi amallardan birortasini ham qilmagan bo‘lishi shart.
Demak, siz ham uyg‘onganda saharlik vaqti chiqib ketgan bo‘lsa ham, hech narsa yeb-ichmasdan nafl ro‘zani niyat qilib olsangiz bo‘ladi.
Aslida ro‘za tutishni niyat qilish vaqtlari ikkiga bo‘linadi.
Birinchisi, qazo ro‘za, kafforat va ma’lum bir kunni tayin qilmagan nazr ro‘zalarni tutishda saharlik vaqti chiqmasdan turib niyat qilish shart bo‘ladi. Saharlik vaqti chiqqandan keyin qilgan niyati hisobga o‘tmaydi.
Ikkinchisi, Ramazon ro‘zasi, nafl va muayyan kunda tutish nazr qilingan ro‘zalarni shar’iy nahorning yarmiga yetmagunicha niyat qilib olish mumkin. Shart shuki, niyat qilguncha ro‘zani buzadigan hech qanday ish qilmagan bo‘lishi kerak. Masalan, saharlik vaqti chiqqandan keyin biror nima yeb yoki biror qultum suv ichib qo‘ygan bo‘lsa, ro‘zaga niyat qila olmaydi. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi