Ro‘za qalqondir
Tanlovga!
Hadisi shariflarda ro‘zaning fazli va uning foydalari go‘zal tarzda ifoda etilgan. Xususan, Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: «Ro‘za qalqondir». Hadisi sharifdan ro‘zaning qalqon ekanligi ayon bo‘lmoqda, ammo bir savol tug‘ilishi mumkin: Ro‘za nimadan qalqon bo‘ladi? Muhaddis ulamolar bu savolga bir qancha javoblar berishgan.
Hadisi sharif boshqa roviylar tarafidan ham rivoyat qilingan. Ularning ba’zilarida «do‘zaxdan qalqondir», ba’zilarida esa «modomiki, g‘iybat bilan u (qalqon)ni teshib qo‘ymas ekan» ma’nosidagi ziyodaliklar mavjud. Bulardan hadisdan ro‘zaning do‘zaxdan qalqon ekanligi iroda qilinganini tushunish mumkin. Ushbu javobni buyuk muhaddis ulamolardan biri Ibn Abdulbar aytganlar.
«Nihoya» kitobining sohibi Ibn Asir Jazariy ushbu hadisni quyidagicha sharhlaganlar: «Ro‘zaning qalqon ekanligi u o‘z sohibini unga aziyat beradigan shahvatlardan himoya qilishi ma’nosidadir».
Shoh Valiyulloh Dehlaviy esa shunday deydilar: «Ro‘za qalqon, chunki u insonni shayton va nafsning yomonligidan himoya qiladi, u ikkisini insondan uzoqlashtiradi va ularga qarshi chiqadi. Shuning uchun yomon so‘zlar va amallardan tilni pok saqlash bilan ro‘zaning qalqonlik ma’nosini mukammal qilish uning haqqi sanaladi. Bu ma’noga hadisi shariflarda ham ishoralar mavjud».
Yuqoridagi sharhlar zohiran qaraganda bir-biriga teskaridek tuyuladi, ammo aslida ular bir-biriga zid emas, balki ular biri boshqasini qo‘llaydigan ma’nodadir. Abu Bakr Ibn Arabiy barcha ma’nolarni jamlaydigan tarzda shunday sharh berganlar: «Ro‘za do‘zaxdan saqlovchi qalqondir. Chunki, u nafs shahvatlaridan tiyilishdir, do‘zax esa (hadisi sharifda zikr etilganidek) shahvatlar bilan o‘rab qo‘yilgan. Xulosa shuki, ro‘za bu dunyoda turli xil shahvatlardan to‘suvchi ekan oxiratda do‘zaxdan qalqon bo‘ladi». Demak, biz ro‘za tutish bilan gunohlardan tiyilsak va qalqonimizga turli xil shikastlar yetishidan saqlansak u oxiratda bizdan do‘zax olovini to‘sadi. Bu esa biz orzu qilgan eng ulkan yutuqdir. Alloh barchamizga tutayotgan ro‘zalarimiz oxiratda qalqonimiz bo‘lishini nasib aylasin!
«Fathul mulhim» kitobi asosida
Iysoxon Yahyo tayyorladi
Bemazhablikni da’vo qiliuvchiga bir savol
Bismillahir Rohmanir Rohiym
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, qayerga bormoqchisiz?
Bugun musulmon jamiyatida tez-tez uchraydigan bir da’vo bor:
“Biz Qur’on va sunnat bilan yuramiz, mazhab shart emas”.
Bu gap tashqaridan chiroyli, jozibali eshitiladi. Ammo chuqurroq o‘ylab ko‘raylik:
Haqiqatan ham mazhabsiz yurish mumkinmi?
Agar mumkin bo‘lsa, u qayerga olib boradi?
Keling eng sodda savol-javob uslubida ko‘rib chiqamiz.
1. Mazhab o‘zi nima?
Mazhab – bu Qur’on va sunnatni tushunish maktabi.
Imom Abu Hanifa, Imom Molik, Imom Shofi’iy, Imom Ahmad ibn Hanbal kabi buyuk mujtahidlar:
minglab oyat va hadislarni,
sahobalar fatvolarini,
arab tili qoidalarini,
nas'h-mansuh, umumiy-xususiy masalalarni tizimli, ilmiy usulda jamlab, ummatga yo‘l ko‘rsatib berishgan.
Mazhab – Qur’on va sunnatning o‘zi emas, balki ularni to‘g‘ri tushunish kaliti.
2. “Mazhab shart emas” degan odam aslida nimani da’vo qilmoqda?
U deydi:
“Men o‘zim hadisni ochib o‘qiyman, o‘zim hukm chiqaraman”.
Savol:
— Arab tilini mukammal biladimi?
— Hadislarning sahih-zaifini ajrata oladimi?
— Qaysi hadis qaysi holatga tegishli ekanini biladimi?
— Qaysi oyat qaysi oyat bilan chegaralanganini biladimi?
Agar yo‘q bo‘lsa – u ilmga emas, nafsiga ergashmoqda. Agar farazan shu ilmlarga sohib bo‘lsa bormi, shubhasiz mazhabga ergashish lozimligini e’tirof qiladi.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Agar bilmasangiz, zikr ahlidan so‘rang” (Nahl surasi, 43-oyat).
Zikr ahli – olimlar, mujtahidlar. Mazhab ana shu “zikr ahli”ning ilmiy merosidir.
3. Sahobalar haqida nima deysiz? Sahobalar:
Ibn Mas’ud fiqhi,
Ibn Umar fiqhi,
Zayd ibn Sobit fiqhi bilan tanilgan.
Tobe’inlar sahobalarga taqlid qilgan.
To‘rt imom esa ana shu sahobalar fiqhini tartibga soldi.
Demak, mazhab keyin chiqib qolgan bid’at emas, balki sahobalar yo‘lining davomidir.
4. Mazhabsizlik nimaga olib keladi?
Bugun mazhabsizlikni da’vo qiluvchilar orasida:
biri niyatni shart emas deydi,
biri jamoat namozini yengil sanaydi,
biri boshqasini adashgan, hatto kofir deydi.
Bu nimaning natijasi?
Bir mezon yo‘qligining natijasi.
Mazhab bo‘lmaganda: har kim o‘zicha “Qur’on va sunnat”ni tushunadi, din parcha-parcha bo‘ladi, ixtilof fitnaga aylanadi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar: “O‘tgan ummatlar ixtilof sababli halok bo‘ldi” (Imom Ahmad rivoyati)
Mazhab – ixtilofni tartibga soluvchi himoya devori.
5. Imom Abu Hanifa rahimahulloh nima uchun Imomi A’zam deb e’tirof etiladi?
U zot:
40 yil bomdod namozini xufton tahorati bilan o‘qigan,
500 mingdan ortiq hadisni bilgan,
Shunday zotning ilmiy tizimini mensimaslik – kibr emasmi? Ha, kibr bo‘lsa, kibr egasida sog‘lom ilm bo‘lmaydi.
6. Mazhab – majburiy emasmi?
Ha, mazhab – zarurat.
Xuddi:
tibbiyotda shifokorga ergashgandek,
qurilishda muhandisga ishongandek.
Ammo ogoh bo‘ling: Din – tajriba qilinadigan soha emas.
7. Xulosa: Mazhabsiz qayga bormoqchisan?
Mazhabdan voz kechgan odam:
o‘zini imomlardan ustun qo‘yadi,
bilmagan holda fatvo beradi,
oxir-oqibat dinni o‘z nafsiga moslab oladi.
Mazhabga ergashish – ko‘r-ko‘rona taqlid emas,
balki ilmga, tajribaga va ummat yo‘liga hurmatdir.
Savol ochiq qoladi:
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, bemazhab qayerga bormoqchi?!
Nuriddin HAMRAQULOV,
Yakkasaroy tumani “Rahimjon hoji ota” jome masjidi imom noibi
