Ramazon solnomasi
Tanlovga!
Bandalariga ro‘za tutishni farz qilgan Alloh taologa hamdu sanolar, Ro‘za amallarini go‘zal tarzda ado qilishda yo‘lboshchi bo‘lgan Sayyidimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamga salovot va salomlar bo‘lsin.
Albatta, Ramazon islomiy oylar ichida fazilatlarga boy va barakali oylardan hisoblanadi. Bu oyda hidoyat qo‘llanmasi bo‘lgan Qur’oni Karimning nozil bo‘lishi ham, bu oyning eng afzal oy ekaniga dalolat qiladi. Shuningdek, bu oyning fazilati va barkasi borasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan juda ko‘plab hadisi-shariflar rivoyat qilingan.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oyi kelishi bilan jannat eshiklari ochilib, do‘zax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi» - dedilar. Muttafaqun a’layh.
Haqiqatda, Ramazon oyining fazilatlari va barakotlari juda ham ko‘p. Bu borada juda ko‘p mavi’zalarda eshitib, ko‘plab maqolalar orqali xabardor bo‘lganmiz. Lekin, bugun e’tiborimizni boshqa tomonga qaratamiz. Ya’ni, bu oyning fazilatlari ko‘p bo‘lish bilan birga, tarixda bu ulug‘ kunda juda ko‘plab muhim tarixiy voqealar bo‘lib o‘tgan. Quyida ularni birma- bir sanab o‘tamiz.
Ramazonning birinchi kuni:
1) 2-hijriy yil Dushanba. Musulmonlar birinchi marta ramazon ro‘zasini tutdilar.
2) Ibrohim alayhissalomga ilohiy sahifalar tusha boshlagan.
3) Hijriy 73-yil. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu vafot etdilar.
4) Hijriy 91- yil. Andalusni fath qilish boshlangan.
5) Hijriy 472- yil. Abu Ali ibn Sino vafot etdi.
Ramazonning ikkinchi kuni:
1) Hijriy 65-yil. Abdumalik ibn Marvon Umaviy xalifa etib tayinlandi.
Ramazonning uchinchi kuni:
1) Hijriy 11- yil. Fotimai Zahro roziyallohu anho vafot etdilar.
2) Hijriy 37- yil. Tahkim voqeasi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 1- yil. Hamza roziyallohu anhu birinchi sariyaga chiqdilar.
2) Hijriy 666 - yil. Antokiya Slavyanlardan qaytarib olindi.
Ramazonning oltinchi kuni:
1) Muso alayhissalomga Tavrot sahifalari tusha boshladi.
2) Hijriy 63- yil. Musulmonlar Sind shahrini fath qildilar.
Ramazonning yettinchi kuni:
1) Hijriy 361- yil. Al-Azhar universiteti ochildi.
Ramazonning sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 273- yil. Ibn Moja rohimahulloh vafot etdilar.
2) Hijriy 455- yil. Alp Arslon Saljuqiylar voliysi etib tayinlandi.
Ramazonning o‘ninchi kuni:
1) Payg‘ambarlikning 10-yili, hijratdan 3 yil avval. Xadiyja roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 485-yil. Nizomul mulk Abul Hasan Aliy ibn Ishoq o‘ldirildi.
Ramazonning o‘n birinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Zaynab binti Xuzayma roziyallohu anhoga uylandilar.
2) Hijriy 9-yil. Saqif qabilasi elchilari Rosululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida bo‘ldi.
3) Hijriy 95- yil. Sai’d ibn Jubayr vafot etdilar.
4) Hijriy 624- yil. Chingizxon vafot etgan.
5) Hijriy 922- yil. Sulton Salim Damashqni fath qildi.
Ramazonning o‘n ikkinchi kuni:
1) Hijriy 597- yil. Ibn Javziy rohimahulloh vafot etdilar.
Ramazonning o‘n uchinchi kuni:
1) Hijriy 15-yil. Umar roziyallohu anhu Shomni egalladilar
2) Hijriy 40- yil. Abu Luboba roziyallohu anhu vafot etdilar.
Ramazonning o‘n to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 132-yil. Abbosiylar Umaviylar poytaxti Damashqqa hujum qilishdi.
2) Hijriy 612- yil. Ibn Atoulloh Sakandariy tavallud topdilar.
Ramazonning o‘n beshinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Hasan ibn Aliy roziyallohu anhu dunyoga keldilar.
2) Hijriy 37-yil. Muhammad ibn Abu Bakr roziyallohu anhu Misrga voliy etib tayinlandilar.
3) Hijriy 383- yil. Abu Bakr Xorazmiy vafot etdilar.
4) Hijriy 543- yil. Fahriddin ar-Roziy dunyoga keldilar.
Ramazonning o‘n yettinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Katta Badr g‘azoti bo‘lib o‘tdi.
2) Hijriy 2-yil. Ruqayya (roziyallohu anho) binti Rosululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etdilar.
3) Hijriy 85-yil. Mo‘minlar onasi Oyisha roziyallohu anho vafot etdilar.
4) Hijriy 124- yil. Muhammad ibn Muslim az-Zuhriy vafot etdilar.
Ramazonning o‘n sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 21- yil. Xolid ibn Valid vafot etdilar.
2) Hijriy 560- yil. Muhyiddin ibn Arabiy dunyoga keldi.
Ramazonning yigirmanchi kuni:
1) Hijriy 8-yil Makka fath qilindi.
2) Hijriy 652- yil. Sayfuddin Qutuz dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma birinchi kuni:
1) Hijriy 40- yil. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 95- yil. Hajjoj ibn Yusuf as-Saqofiy dunyoga keldi.
3) Hijriy 1353- yil. Fors yurti Eron davlati deb o‘zgartirildi.
Ramazonning yigirma uchinchi kuni:
1) Hijriy 9-yil Musulmonlar «Lot» nomli butni buzib tashlashdi.
2) Hijriy 26- yil. Yazid ibn Muoviya tug‘ildi.
Ramazonning yigirma to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 20- yil. Amr ibn Os masjidini qurish boshlandi.
Ramazonning yigirma beshinchi kuni:
1) Hijriy 8-yil. Xolid ibn Valid roziyallohu anhu «Uzzo» nomli ibodatxonani buzib tashladilar.
2) Hijriy 129-yil. Abu Muslim Xurosoniy Umaviylarga qarshi qo‘zg‘olon boshladi.
3) Hijriy 544- yil. Faxruddin ar-Roziy tavallud topdilar.
4) Hijriy 658- yil. «Ayni jolut» jangi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning yigirma oltinchi kuni:
1) Hijriy 762- yil. Badruddin Ayniy rohimahulloh dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma yettinchi kuni:
1) Hijriy 927- yil. Belgrad fath etildi.
Ramazonning yigirma sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Zakot farz bo‘ldi.
Ramazonning yigirma to‘qqizinchi kuni:
1) Hijriy 1425- yil. Yosir Arafot vafot etdi.
Ramazonning o‘ttizinchi kuni:
1) Hijriy 256- yil. Imom Buxoriy vafot etdilar.
2) Hijriy 384- yil. Imom ibn Hazm dunyoga keldilar.
Toshkent Islom instituti talabasi
Muhammad Ali Muhyiddin.
ZAMONNING CHIROQLARI
Ustozlik maqomi qanchalik yuksak daraja ekanini Rasululloh alayhissalomning birgina hadis shariflari orqali bilib olishimiz mumkin. Abdulloh ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadis sharifda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday dedilar:
“إنما بُعِثْتُ مُعَلِّمًا” ya’ni “men muallim – ustoz qilib yuborildim”. Ushbu rivoyatdan ustozlarning darajasi eng oliy martaba ekani namoyon bo‘ladi. Buyuk sahobalardan Ali roziyallohu anhu ustoz haqida: “menga bir harf o‘rgatgan kimsaning quliman, u xohlasa meni sotib yuboradi, xohlasa qul qilib ishlatadi”, - deganlar. Navoiy bobomiz ham ustozlar haqida o‘z baytlarida dedilar: “Haq yo‘linda kim sanga bir harf o‘qutmish ranj ila, aylamak bo‘lmas ado, oning haqin yuz ganj ila”. Dunyodagi barcha mol-u mulkni bir qilib ilm bergan ustozga o‘qitgan ilmi evaziga deyilsa, o‘rgatgan ilmi tugul ustozning ta’lim jarayonida chekkan zahmatining o‘ziga ham arzimas va yetarli bo‘lmas ekan. Alloh taolo ustozning etagini tutib unga ergashish vojib amal ekanini O‘z oyatida bayon yetib, shunday marhamat qiladi: “Menga yo‘nalganlarning yo‘liga ergash…” (Luqmon surasi 15-oyat). Ya’ni: Alloh taolo O‘z oyatlarida menga yo‘nalgan, ya’ni to‘g‘ri yo‘lda yurgan va Rasullarning haqiqiy izdoshlari bo‘lmish ustozlarga ergashib ularning etagini mahkam tut demoqda. Demak, biz ustozga ehtirom ko‘rsatsak to‘g‘ridan to‘g‘ri eng birinchi muallim Rasululloh alayhissalomga hurmat ko‘rsatgan bo‘lamiz. Insonning ilmga yetishi va olim bo‘lishidagi asosiy yo‘l bu – ustozdir!. Talaba ustozining kamchiliklarini izlashi yoki uni yonida bo‘lganida hurmat qilishi uyoqda tursin, hatto ustoz haqida yomon gumonda bo‘lish ham zarardir. Bunga Imom Rabboniyning hayotidan “At-Tasavvuf vas-suluk” asarida kelgan bir misolni keltirsak: Talaba ustozini, o‘ziga eng manfaatli zot deb bilishi kerak. Chunki, botiniy salohiyat va ma’rifat mana shu ustoz tarafidan hosil bo‘ladi. Agar boshqa jihatlarga e’tibor qaratsa, ustozning fayzu barakasidan mahrum bo‘ladi. Ustoz alloma bo‘lmasligi mumkin. Lekin, talaba uchun eng foydali insondir. Yosh bolaga o‘z onasi boshqalarga nisbatan mehr-shafqatli bo‘ladi. Shu bilan birga boshqa ayollar aql va fazlda undan afzal bo‘lishi mumkin. Ana shu kabi talaba ham o‘z ustozidan boshqalardan olmagan manfaatni oladi. Talaba uchun ustozi haqidagi chiroyli gumoni miqdoricha fayzu futuhlar eshigi ochiladi. Shayx Mujaddid Alfis-Soniy rahimahulloh juda ham kam gap edilar. Bir kishi U zotga bir marta: “Bizga nasihat qiling manfaat olaylik, ey sayyidim!” — dedi. Shunda u zot: “Bizning sukutimizdan foyda olmagan inson, suhbatimizdan aslo manfaat olmas” — dedilar. Hazrat Mujaddid Alfis-Soniy rahimahulloh aytadilar: “Biz bir yo‘ldagi uch birodar talaba yedik. Ammo, ustozimiz haqidagi gumonlarimiz turlicha edi. Bir sherigim: “Ustoz komil zot. Lekin, o‘zgani kamolotga yetkazolmaydi” — deb o‘ylardi. Ikkinchisi yesa: “Ustoz komil. Lekin, sohibi irshod emas” — deb o‘ylardi. Men: “Agar bu ummatdan biror kishi uchun muvaffaqiyat bo‘lsa, u komil shayxdir” — deb o‘ylardim, mana shu chiroyli gumonim sabab, Alloh taolo meni Mujaddid Alfis-Soniy (Ikkinchi ming yillikning avliyosi) darajasiga tanlab oldi!”.
Ba’zan ustozlarimiz bizga qattiqqo‘llik qilsalar bu aslida yomon ko‘rish emas, balki bu muhabbatdir. Bu haqida Shayxul-mashoyix Zulfiqor Ahmad Naqshbandiy rahimahulloh o‘zlarining “At-Tasavvuf vas-suluk” asarida shunday keltiradilar: Ustozning qattiqqo‘lligi va koyishi sabab, talaba ranjimasin va ustoz haqida noo‘rin fikrlarga borib, ustozni tark etmasin. Chunki, ustozning tanbehlari shogirdni sayqallab, jilo beradi. Bog‘bon o‘z bog‘idagi daraxtlarning ortiqcha shoxlarini kesadi, natijada unib-o‘sishi go‘zal, ko‘rinishi chiroyli bo‘ladi. Tabib ham, bemorning jarohatini yorib, kasal tekkan a’zoni davolab, so‘ng inson tuzalishi uchun jarohatni tikib qo‘yadi. Huddi shu kabi ustoz ham o‘z shogirdiga mehr va rahmat ila muomala qiladi. Gohida koyib beradi, goh qattiqqo‘llik qiladi. Talaba maqtovga sazovor sifatlar bilan bezanishi uchun. Ustozning botiniy kasallik ila bemor bo‘lgan shogirdni koyishi, zaharga qarshi dori kabidir. Chunki, ustoz ixlos bilan tarbiya berish maqsadida talabalarni koyiydi.
Xulosa qilib aytganda, ustozlarni ulug‘lash bevosita Rasululloh alayhissalomni ikrom qilishdir. Bu esa talabaning ilmi yanada ziyoda bo‘lishi yo‘lidagi muhim omil sanaladi. Ustozlarning koyishi esa, ruhimizning islohi, unib-ulg‘ayishimiz yo‘lidagi haqiqiy shifobaxsh malhamdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Qur’oni karim.
2. Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, “Tafsiri hilol”, Hilol nashr, Toshkent. 2008.
3. Imom Burhoniddin Zarnujiy, “Ta’lim ul-muta’allim tariq at-ta’allum”, Ramadon, Indoneziya. 2009.
4. Muhammadbobur Muhiddinov va Muhammadyunus Muhammadmuso, “Har mo‘minning orzusi”, Muruvvatli-dil press, 2026.
"Hasanxon qori" jome masjidi
imom-xatibi
Najmiddin domla Hasanov
