Tanlovga!
Bandalariga ro‘za tutishni farz qilgan Alloh taologa hamdu sanolar, Ro‘za amallarini go‘zal tarzda ado qilishda yo‘lboshchi bo‘lgan Sayyidimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamga salovot va salomlar bo‘lsin.
Albatta, Ramazon islomiy oylar ichida fazilatlarga boy va barakali oylardan hisoblanadi. Bu oyda hidoyat qo‘llanmasi bo‘lgan Qur’oni Karimning nozil bo‘lishi ham, bu oyning eng afzal oy ekaniga dalolat qiladi. Shuningdek, bu oyning fazilati va barkasi borasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan juda ko‘plab hadisi-shariflar rivoyat qilingan.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oyi kelishi bilan jannat eshiklari ochilib, do‘zax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi» - dedilar. Muttafaqun a’layh.
Haqiqatda, Ramazon oyining fazilatlari va barakotlari juda ham ko‘p. Bu borada juda ko‘p mavi’zalarda eshitib, ko‘plab maqolalar orqali xabardor bo‘lganmiz. Lekin, bugun e’tiborimizni boshqa tomonga qaratamiz. Ya’ni, bu oyning fazilatlari ko‘p bo‘lish bilan birga, tarixda bu ulug‘ kunda juda ko‘plab muhim tarixiy voqealar bo‘lib o‘tgan. Quyida ularni birma- bir sanab o‘tamiz.
Ramazonning birinchi kuni:
1) 2-hijriy yil Dushanba. Musulmonlar birinchi marta ramazon ro‘zasini tutdilar.
2) Ibrohim alayhissalomga ilohiy sahifalar tusha boshlagan.
3) Hijriy 73-yil. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu vafot etdilar.
4) Hijriy 91- yil. Andalusni fath qilish boshlangan.
5) Hijriy 472- yil. Abu Ali ibn Sino vafot etdi.
Ramazonning ikkinchi kuni:
1) Hijriy 65-yil. Abdumalik ibn Marvon Umaviy xalifa etib tayinlandi.
Ramazonning uchinchi kuni:
1) Hijriy 11- yil. Fotimai Zahro roziyallohu anho vafot etdilar.
2) Hijriy 37- yil. Tahkim voqeasi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 1- yil. Hamza roziyallohu anhu birinchi sariyaga chiqdilar.
2) Hijriy 666 - yil. Antokiya Slavyanlardan qaytarib olindi.
Ramazonning oltinchi kuni:
1) Muso alayhissalomga Tavrot sahifalari tusha boshladi.
2) Hijriy 63- yil. Musulmonlar Sind shahrini fath qildilar.
Ramazonning yettinchi kuni:
1) Hijriy 361- yil. Al-Azhar universiteti ochildi.
Ramazonning sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 273- yil. Ibn Moja rohimahulloh vafot etdilar.
2) Hijriy 455- yil. Alp Arslon Saljuqiylar voliysi etib tayinlandi.
Ramazonning o‘ninchi kuni:
1) Payg‘ambarlikning 10-yili, hijratdan 3 yil avval. Xadiyja roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 485-yil. Nizomul mulk Abul Hasan Aliy ibn Ishoq o‘ldirildi.
Ramazonning o‘n birinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Zaynab binti Xuzayma roziyallohu anhoga uylandilar.
2) Hijriy 9-yil. Saqif qabilasi elchilari Rosululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida bo‘ldi.
3) Hijriy 95- yil. Sai’d ibn Jubayr vafot etdilar.
4) Hijriy 624- yil. Chingizxon vafot etgan.
5) Hijriy 922- yil. Sulton Salim Damashqni fath qildi.
Ramazonning o‘n ikkinchi kuni:
1) Hijriy 597- yil. Ibn Javziy rohimahulloh vafot etdilar.
Ramazonning o‘n uchinchi kuni:
1) Hijriy 15-yil. Umar roziyallohu anhu Shomni egalladilar
2) Hijriy 40- yil. Abu Luboba roziyallohu anhu vafot etdilar.
Ramazonning o‘n to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 132-yil. Abbosiylar Umaviylar poytaxti Damashqqa hujum qilishdi.
2) Hijriy 612- yil. Ibn Atoulloh Sakandariy tavallud topdilar.
Ramazonning o‘n beshinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Hasan ibn Aliy roziyallohu anhu dunyoga keldilar.
2) Hijriy 37-yil. Muhammad ibn Abu Bakr roziyallohu anhu Misrga voliy etib tayinlandilar.
3) Hijriy 383- yil. Abu Bakr Xorazmiy vafot etdilar.
4) Hijriy 543- yil. Fahriddin ar-Roziy dunyoga keldilar.
Ramazonning o‘n yettinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Katta Badr g‘azoti bo‘lib o‘tdi.
2) Hijriy 2-yil. Ruqayya (roziyallohu anho) binti Rosululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etdilar.
3) Hijriy 85-yil. Mo‘minlar onasi Oyisha roziyallohu anho vafot etdilar.
4) Hijriy 124- yil. Muhammad ibn Muslim az-Zuhriy vafot etdilar.
Ramazonning o‘n sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 21- yil. Xolid ibn Valid vafot etdilar.
2) Hijriy 560- yil. Muhyiddin ibn Arabiy dunyoga keldi.
Ramazonning yigirmanchi kuni:
1) Hijriy 8-yil Makka fath qilindi.
2) Hijriy 652- yil. Sayfuddin Qutuz dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma birinchi kuni:
1) Hijriy 40- yil. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 95- yil. Hajjoj ibn Yusuf as-Saqofiy dunyoga keldi.
3) Hijriy 1353- yil. Fors yurti Eron davlati deb o‘zgartirildi.
Ramazonning yigirma uchinchi kuni:
1) Hijriy 9-yil Musulmonlar «Lot» nomli butni buzib tashlashdi.
2) Hijriy 26- yil. Yazid ibn Muoviya tug‘ildi.
Ramazonning yigirma to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 20- yil. Amr ibn Os masjidini qurish boshlandi.
Ramazonning yigirma beshinchi kuni:
1) Hijriy 8-yil. Xolid ibn Valid roziyallohu anhu «Uzzo» nomli ibodatxonani buzib tashladilar.
2) Hijriy 129-yil. Abu Muslim Xurosoniy Umaviylarga qarshi qo‘zg‘olon boshladi.
3) Hijriy 544- yil. Faxruddin ar-Roziy tavallud topdilar.
4) Hijriy 658- yil. «Ayni jolut» jangi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning yigirma oltinchi kuni:
1) Hijriy 762- yil. Badruddin Ayniy rohimahulloh dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma yettinchi kuni:
1) Hijriy 927- yil. Belgrad fath etildi.
Ramazonning yigirma sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Zakot farz bo‘ldi.
Ramazonning yigirma to‘qqizinchi kuni:
1) Hijriy 1425- yil. Yosir Arafot vafot etdi.
Ramazonning o‘ttizinchi kuni:
1) Hijriy 256- yil. Imom Buxoriy vafot etdilar.
2) Hijriy 384- yil. Imom ibn Hazm dunyoga keldilar.
Toshkent Islom instituti talabasi
Muhammad Ali Muhyiddin.
Bizga ilk bor harf tanitgan, qo‘limizdan tutgan, ilm eshiklarini ochgan, yaxshi-yomonni anglashga, hayotda o‘z o‘rnimizni topishga yo‘l ko‘rsatgan ana shunday aziz insonlar ustoz va murabbiylardir.
Har yili 1 oktyabr yurtimizda O‘qituvchi va murabbiylar kuni sifatida keng nishonlanadi. Zero, jamiyatning ertangi kuni, mamlakatning taraqqiyoti, xalqning ma’naviy qiyofasi, avvalo, ustozlarning mashaqqatli va sharafli mehnati bilan chambarchas bog‘liq. Bugun maktab ostonasida ta’lim olayotgan farzand ertaga oila boshlig‘i, mutaxassis, rahbar, olim yoki jamiyatning faol a’zosiga aylanadi. Uning dunyoqarashi, odobi, bilimi va insonlarga munosabati shakllanishida esa ustozning o‘rni beqiyos.
Shu ma’noda, ustozlik shunchaki kasb emas. U inson qalbiga yo‘l topish, unga ilm va ma’rifat nurini ulashish, ezgulikka yo‘llash kabi yuksak mas’uliyatdir.
Islom dini ilm-ma’rifatga yuksak maqom bergan. Qur’oni karimning ilk nozil bo‘lgan oyatlaridayoq insonni o‘qish, bilish va tafakkur qilishga da’vat etilgani bejiz emas. Alloh taolo marhamat qiladi: «Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘lurmi?!» (Zumar surasi, 9-oyat).
Boshqa oyatda esa: «Alloh sizlardan iymon keltirgan va ilm ato etilgan zotlarni yuksak (daraja) martabalarga ko‘tarur», deb marhamat qilinadi
(Mujodala surasi, 11-oyat).
Demak, ilm insonni yuksaltiruvchi, jamiyatni taraqqiy ettiruvchi, qalbni ma’rifat bilan yorituvchi buyuk ne’matdir. Ana shu ne’matni avloddan avlodga yetkazishda ustozlarning xizmati beqiyos.
Ustoz bolaga faqat kitobdagi ma’lumotni o‘rgatmaydi. U unga hayot sabog‘ini beradi. Vaqtni qadrlashni, mehnat qilishni, kattani hurmat, kichikni izzat qilishni, Vatanga sadoqatli bo‘lishni, insonlarga yaxshilik qilishni o‘rgatadi. Shu bois xalqimiz azaldan ustozni ulug‘lab, “Ustoz otangdek ulug‘”, deb bejiz aytmagan.
Aslida, insonning komilligi uning qancha narsani bilishi bilangina emas, balki bilganlarini hayotga qanchalik tatbiq eta olishi bilan ham belgilanadi. Bu borada murabbiyning o‘rni ayniqsa muhim. Chunki haqiqiy murabbiy ilm bilan axloqni, ta’lim bilan tarbiyani, bilim bilan mas’uliyatni bir-biriga uyg‘unlashtiradi.
Buyuk ajdodlarimiz hayotiga nazar tashlasak, ularning ilm olish yo‘lida ustozlariga ko‘rsatgan ehtiromiga guvoh bo‘lamiz. Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi ulug‘ allomalarning kamoloti ortida ulkan mehnat, mashaqqat va ustozlardan olingan ta’lim-tarbiya bor.
Ilm ahli ustoz oldida odobni ilmning bir qismi deb bilgan. Zero, ustozga hurmat aslida ilmga hurmatdir. Ilmga hurmat esa insonni kamolot sari yetaklaydi.
Bugun ham farzandlarimizga shu tushunchani singdirishimiz zarur: ustozni hurmat qilish faqat bayram kunida tabriklash yoki sovg‘a berish bilan cheklanmaydi. Ustozning mehnatini qadrlash, uning nasihatlariga quloq tutish, darslarni puxta o‘zlashtirish, yaxshi xulq va odob bilan ustoz ishonchini oqlash eng katta ehtiromdir.
Farzandiga ta’lim berayotgan o‘qituvchini hurmat qilgan ota-ona ham, ustozining mehnatini qadrlagan o‘quvchi ham aslida jamiyatning ma’naviy poydevorini mustahkamlashga hissa qo‘shadi.
Ta’lim va tarbiya bir-biridan ajralmas tushunchalardir. Bilimli, ammo odobsiz insonning bilimi jamiyatga kutilgan foydani bermasligi mumkin. Shuning uchun ma’rifatparvar bobomiz Abdulla Avloniy «Tarbiya biz uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir», deb bejiz aytmagan.
Murabbiyning vazifasi ana shu nuqtada yanada oydinlashadi. U yosh avlod qalbiga ezgulik urug‘ini qadaydi. Bugun aytilgan bir og‘iz samimiy nasihat, o‘z vaqtida bildirilgan bir yaxshi fikr, mehr bilan qilingan bir tanbeh ba’zan inson taqdirini butunlay o‘zgartirishi mumkin.
Ayniqsa, bugungi axborot asrida yoshlarni turli yot g‘oyalar ta’siridan asrash, ularning ongida sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish, ilm va ma’rifatga muhabbat uyg‘otish har bir ustoz va murabbiyning zimmasiga katta mas’uliyat yuklaydi.
Har bir millatning kelajagini uning maktablari, ilm dargohlari va ustozlariga bo‘lgan munosabatiga qarab baholash mumkin. Chunki bugun auditoriyada, sinfxonada yoki ta’lim muassasasida o‘tirgan yoshlar ertangi kunning bunyodkorlaridir.
Ularning qalbiga qanday g‘oya singdirilsa, kelajak ham shunga yarasha shakllanadi. Agar yosh avlod ilmga chanqoq, Vatanga sadoqatli, ota-onaga mehribon, ustozga hurmatli, halol va mas’uliyatli bo‘lib kamol topsa, jamiyatning ma’naviy poydevori mustahkam bo‘ladi.
Alloh taolo barchamizni ilmni ulug‘laydigan, ustozni qadrlaydigan, ota-onaga yaxshilik qiladigan va jamiyatga, Vatanga manfaat keltiradigan solih insonlardan qilsin!
Abduqahhor domla YUNUSOV,
Toshkent shahar bosh imom-xatibi