Tanlovga!
Bandalariga ro‘za tutishni farz qilgan Alloh taologa hamdu sanolar, Ro‘za amallarini go‘zal tarzda ado qilishda yo‘lboshchi bo‘lgan Sayyidimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamga salovot va salomlar bo‘lsin.
Albatta, Ramazon islomiy oylar ichida fazilatlarga boy va barakali oylardan hisoblanadi. Bu oyda hidoyat qo‘llanmasi bo‘lgan Qur’oni Karimning nozil bo‘lishi ham, bu oyning eng afzal oy ekaniga dalolat qiladi. Shuningdek, bu oyning fazilati va barkasi borasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan juda ko‘plab hadisi-shariflar rivoyat qilingan.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا دَخَلَ رَمَضَانُ فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الجَنَّةِ ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ ، وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ رواه البخاري (3277) ، ومسلم (1079).
Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ramazon oyi kelishi bilan jannat eshiklari ochilib, do‘zax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi» - dedilar. Muttafaqun a’layh.
Haqiqatda, Ramazon oyining fazilatlari va barakotlari juda ham ko‘p. Bu borada juda ko‘p mavi’zalarda eshitib, ko‘plab maqolalar orqali xabardor bo‘lganmiz. Lekin, bugun e’tiborimizni boshqa tomonga qaratamiz. Ya’ni, bu oyning fazilatlari ko‘p bo‘lish bilan birga, tarixda bu ulug‘ kunda juda ko‘plab muhim tarixiy voqealar bo‘lib o‘tgan. Quyida ularni birma- bir sanab o‘tamiz.
Ramazonning birinchi kuni:
1) 2-hijriy yil Dushanba. Musulmonlar birinchi marta ramazon ro‘zasini tutdilar.
2) Ibrohim alayhissalomga ilohiy sahifalar tusha boshlagan.
3) Hijriy 73-yil. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu vafot etdilar.
4) Hijriy 91- yil. Andalusni fath qilish boshlangan.
5) Hijriy 472- yil. Abu Ali ibn Sino vafot etdi.
Ramazonning ikkinchi kuni:
1) Hijriy 65-yil. Abdumalik ibn Marvon Umaviy xalifa etib tayinlandi.
Ramazonning uchinchi kuni:
1) Hijriy 11- yil. Fotimai Zahro roziyallohu anho vafot etdilar.
2) Hijriy 37- yil. Tahkim voqeasi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 1- yil. Hamza roziyallohu anhu birinchi sariyaga chiqdilar.
2) Hijriy 666 - yil. Antokiya Slavyanlardan qaytarib olindi.
Ramazonning oltinchi kuni:
1) Muso alayhissalomga Tavrot sahifalari tusha boshladi.
2) Hijriy 63- yil. Musulmonlar Sind shahrini fath qildilar.
Ramazonning yettinchi kuni:
1) Hijriy 361- yil. Al-Azhar universiteti ochildi.
Ramazonning sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 273- yil. Ibn Moja rohimahulloh vafot etdilar.
2) Hijriy 455- yil. Alp Arslon Saljuqiylar voliysi etib tayinlandi.
Ramazonning o‘ninchi kuni:
1) Payg‘ambarlikning 10-yili, hijratdan 3 yil avval. Xadiyja roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 485-yil. Nizomul mulk Abul Hasan Aliy ibn Ishoq o‘ldirildi.
Ramazonning o‘n birinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Zaynab binti Xuzayma roziyallohu anhoga uylandilar.
2) Hijriy 9-yil. Saqif qabilasi elchilari Rosululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlarida bo‘ldi.
3) Hijriy 95- yil. Sai’d ibn Jubayr vafot etdilar.
4) Hijriy 624- yil. Chingizxon vafot etgan.
5) Hijriy 922- yil. Sulton Salim Damashqni fath qildi.
Ramazonning o‘n ikkinchi kuni:
1) Hijriy 597- yil. Ibn Javziy rohimahulloh vafot etdilar.
Ramazonning o‘n uchinchi kuni:
1) Hijriy 15-yil. Umar roziyallohu anhu Shomni egalladilar
2) Hijriy 40- yil. Abu Luboba roziyallohu anhu vafot etdilar.
Ramazonning o‘n to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 132-yil. Abbosiylar Umaviylar poytaxti Damashqqa hujum qilishdi.
2) Hijriy 612- yil. Ibn Atoulloh Sakandariy tavallud topdilar.
Ramazonning o‘n beshinchi kuni:
1) Hijriy 3-yil. Hasan ibn Aliy roziyallohu anhu dunyoga keldilar.
2) Hijriy 37-yil. Muhammad ibn Abu Bakr roziyallohu anhu Misrga voliy etib tayinlandilar.
3) Hijriy 383- yil. Abu Bakr Xorazmiy vafot etdilar.
4) Hijriy 543- yil. Fahriddin ar-Roziy dunyoga keldilar.
Ramazonning o‘n yettinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Katta Badr g‘azoti bo‘lib o‘tdi.
2) Hijriy 2-yil. Ruqayya (roziyallohu anho) binti Rosululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etdilar.
3) Hijriy 85-yil. Mo‘minlar onasi Oyisha roziyallohu anho vafot etdilar.
4) Hijriy 124- yil. Muhammad ibn Muslim az-Zuhriy vafot etdilar.
Ramazonning o‘n sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 21- yil. Xolid ibn Valid vafot etdilar.
2) Hijriy 560- yil. Muhyiddin ibn Arabiy dunyoga keldi.
Ramazonning yigirmanchi kuni:
1) Hijriy 8-yil Makka fath qilindi.
2) Hijriy 652- yil. Sayfuddin Qutuz dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma birinchi kuni:
1) Hijriy 40- yil. Aliy ibn Abu Tolib roziyallohu anhu vafot etdilar.
2) Hijriy 95- yil. Hajjoj ibn Yusuf as-Saqofiy dunyoga keldi.
3) Hijriy 1353- yil. Fors yurti Eron davlati deb o‘zgartirildi.
Ramazonning yigirma uchinchi kuni:
1) Hijriy 9-yil Musulmonlar «Lot» nomli butni buzib tashlashdi.
2) Hijriy 26- yil. Yazid ibn Muoviya tug‘ildi.
Ramazonning yigirma to‘rtinchi kuni:
1) Hijriy 20- yil. Amr ibn Os masjidini qurish boshlandi.
Ramazonning yigirma beshinchi kuni:
1) Hijriy 8-yil. Xolid ibn Valid roziyallohu anhu «Uzzo» nomli ibodatxonani buzib tashladilar.
2) Hijriy 129-yil. Abu Muslim Xurosoniy Umaviylarga qarshi qo‘zg‘olon boshladi.
3) Hijriy 544- yil. Faxruddin ar-Roziy tavallud topdilar.
4) Hijriy 658- yil. «Ayni jolut» jangi bo‘lib o‘tdi.
Ramazonning yigirma oltinchi kuni:
1) Hijriy 762- yil. Badruddin Ayniy rohimahulloh dunyoga keldilar.
Ramazonning yigirma yettinchi kuni:
1) Hijriy 927- yil. Belgrad fath etildi.
Ramazonning yigirma sakkizinchi kuni:
1) Hijriy 2-yil. Zakot farz bo‘ldi.
Ramazonning yigirma to‘qqizinchi kuni:
1) Hijriy 1425- yil. Yosir Arafot vafot etdi.
Ramazonning o‘ttizinchi kuni:
1) Hijriy 256- yil. Imom Buxoriy vafot etdilar.
2) Hijriy 384- yil. Imom ibn Hazm dunyoga keldilar.
Toshkent Islom instituti talabasi
Muhammad Ali Muhyiddin.
Ayni kunlarda internet va ijtimoiy tarmoqlarda turli hududlardagi is gazidan zaharlanish oqibatida vafot etgan hamyurtlarimiz haqidagi xabarlarni o‘qib, chuqur o‘yga tolasan kishi.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi statistik ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda 9,9 mingta, 2025 yilning 9 oyida 7,1 mingta yong‘in holati qayd etilgan. Shu bilan birga, yong‘inlarda halok bo‘lganlar soni ham 2024 yildagi 151 kishidan 2025 yilning 9 oyida 43 kishigacha kamaydi.
Ushbu noxush holatlarning barchasini o‘ziga xos sabablari bor. Sovuq kunlarda har bir oila xonadonini isitish maqsadida turli moslamalaridan foydalanadi. Ularning orasida qo‘lbola, nosoz yoki yaroqsiz holatdagi uskunalardan foydalanayotganlar ham bor. Bu esa noxush vaziyatlar kelib chiqishiga sabab bo‘layotgani achinarli hol.
Musulmon odam o‘zini va ahlini xavfdan asrashi va buning uchun e’tiborsizlik qilmay oldini olish choralarini puxta qilmog‘i lozim. Zero, Nabiy sallollohu alayhi va sallam: “Alloh birortangiz biror ishni qilganda uni puxta qilishini yaxshi ko‘radi”, deganlar (Abu Ya’lo rivoyati, “Majma’u-z-zavoid”; Suyutiy, “Al-jome’ as-sag‘ir”).
Agar kishi o‘z ehtiyot choralarini ko‘rmasa va unga zarar yetsa, mazkur holatda boshqa kimsa aybdor bo‘lmaydi. Chunki bu haqda Rasululloh sallollohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar:
“Kimki uyning atrofi panjara bilan o‘ralmagan tomida yotsa va unga biror kor-hol bo‘lsa, boshqalar bunga javobgar bo‘lmaydi” (Imom Abu Dovud rivoyati, Sunan, 5041, Sahihul Jome’, 6113, uning Avnul Mabuddagi sharhi, 13/384). Buning sababi uxlab yotgan kishi uyqusida ag‘darilishi mumkin va agarda panjara bo‘lmasa, yiqilib tushib, o‘lishi mumkin.
Bunday holatda uning o‘limida hech kim aybdor bo‘lmaydi yoki uning loqaydligi shunga olib keldiki, Alloh uni O‘z himoyasidan mahrum etdi, chunki u oldindan kerakli ehtiyot choralarni ko‘rmadi.
Rasululloh sallollohu alayhi vasallam: “Quyosh botgandan so‘ng bolalaringizni uyda tutib turinglar, chunki shaytonlar shu paytda qo‘zg‘aladilar. So‘ngra kechqurundan bir soat o‘tsa, bolalaringizni qo‘yib yuboring, eshiklaringizni berkiting va Alloh nomini zikr qiling, bir cho‘p qo‘yib bo‘lsada xumdonlaringiz og‘zini berkiting va Alloh nomini zikr qiling, chirog‘laringizni o‘chiring” (Imom Buxoriy rivoyati, Fatx, 10/88-89).
Imom Muslim rivoyatida esa Rasululloh sallollohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Eshiklaringizni berkiting, idishlaringiz ustini yoping, chirog‘laringizni o‘chiring va bog‘ichlaringizni mahkam tugunlang (ya’ni xumdonlaringizni ustini yoping – u zamonlarda odamlar xumdon og‘ziga matoh yopib, uni tugunlab bog‘lashardi), chunki shayton berkitilgan eshikni ocholmaydi, usti yopilgan narsani ocholmaydi, siz bog‘lagan tugunni yecholmaydi. Va sichqon yong‘in chiqarolmaydi (ya’ni chirog‘ni ag‘darib, uyda yong‘in chiqarish ma’nosida)” (Imom Ahmadning Musnaddagi rivoyati, 3/103; Sahihul Jome’, 1080).
Yana bir hadisda esa Payg‘ambar sallollohu alayhi vasallam shunday dedilar: “Uxlashga yotayotganingizda uydagi olovni yoniq holda qoldirmang” (Imom Buxoriy rivoyati, Fatx, 11/85).
Demak, musulmon odam har bir ishda avvalo ehtiyot choralarni ko‘rib, o‘zi va o‘zgalarga zarar yetmaydigan tarzda sabablarini qilib so‘ngra Allohdan panoh so‘rashi lozim.
Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Bir kishi “Yo Rasululloh, (ulovimni) tushovlab turib tavakkal qilaymi yoki qo‘yvorib tavakkal qilaymi?” dedi. Bas, u zot: “Uni tushovlab turib keyin tavakkal qil” dedilar” (Imom Termiziy rivoyati).
Bu hadisi sharifdan tavakkal qilish bilan birga sabab bo‘ladigan ishlarni ham puxta ravishda olib borish lozimligi kelib chiqadi. Chunki tavakkal qalb ishi, bu narsa bandaning qalbiga, niyati va e’tiqodiga bog‘liq amal. Voqelikdagi ishlarning yuzaga kelishi esa Alloh taolo tomonidan jismga va uning a’zolarining amaliga bog‘liq qilingan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati