Ramazon tavbaga yo‘l
Tanlovga!
Alloh taologa hamd, payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam va u zotning ahli baytlari va sahobalariga salovotu salomlar bo‘lsin!
Ramazon… Bu so‘zni eshitganda qalblarga quvonch, ko‘ngillarga xushnudlik kiradi. Mo‘min kishilarning qalblarini sakinat o‘rab oladi. Beixtiyor uning xotiriga xursandchilik, shodlik damlari keladi. O‘tgan raamazon oyining shukuhini eslaydi. Ham jismiy ham botiniy kirliklardan tozalanishini o‘ylab xursand bo‘ladi. Qanday qilib ham bunday bo‘lmasin? Axir bu oyda shaytonlar kishanlanib, Alloh subhanahu va taoloning biz gunohkor bandalarga rahmat eshiklari ochilib, Alloh taolo “Qani tavba qiluvchi bormi? Uning tavbasini qabul qilaman. Qani duo qiluvchi bormi? Uning duosini ijobat qilaman” deb bizlarga O‘zining rahmatini va mag‘firatini aynan mana shu oyda yog‘diradigan bo‘lsa. Bizdan faqat gunohlardan haqiqiy tavba qilib, Alloh taologa hamdlar aytib, Alloh taoloning buyruqlariga xolis amal qilib, qaytariqlaridan qaytib, o‘zimizni isloh qilib, habibimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning manhajlarini mahkam ushlab, dunyo va oxirat saodatlarini qo‘lga kiritishimizgina qolmaydimi? Ramazon oyi keldi. Chin tavba qilish vaqti kelmadimikan?
Aslida tavba eshiklari har doim ochiq. Modomiki, jonimiz halqumimizga tiqilmas ekan va quyosh mag‘ribdan chiqmas ekan bizlarning chin dildan qilgan tavbalarimiz qabul qilinadi in sha Alloh. Lekin hozir Ramazon oyida turibmiz, bu oy tavba uchun ayni fursat emasmi? Shubhasiz bu oyda boshqa oylarga qaraganda chin tavba qilishimiz oson bo‘ladi. Chunki, biz bu oyda boshqa oylarga qaraganda Robbimizning rahmatini ko‘proq his qilamiz. Lekin bu gapdan tavba uchun Ramazon oyini kutish kerak ekan degan gap kelib chiqmaydi. Jon Alloh taoloning omonati. Uni qachon xohlasa o‘sha payt oladi. Shunday ekan, bizga hozir Ramazon oyida turibmiz, bu oyni g‘animat bilib, tavba-tazarruga shoshilishimiz lozim bo‘ladi. Bekorga habibimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallam “Ramazonga yetib, mag‘firat qilinmagan kishining burni yerga ishqalsin, xor bo‘lsin!” demaganlar. Chunki Ramazonni g‘animat bilmagan kishi tavba qilmagan, mag‘firat so‘ramagan bo‘ladida. Birodarlarim! Bunday badbaxt kishilardan bo‘lib qolmaylik. Bu oyda gunohlardan tavba qilib, bu oydan chiqqanimizdan keyin ham bu gunohlarga qaytmaylik. Zeroki, Ramazonda tavba qilmasak, qachon tavba qilamiz? Ramazonda Allohga qaytmasak qachon Allohga qaytamiz?
Shu o‘rinda bir savol tug‘iladi. Chin tavba qanday bo‘ladi? Bu savolga Alloh taoloning Kitobi Qur’oni karimdan javob qidirib ko‘raylik. Alloh taolo shunday marhamat qiladi “Va ular fohisha ish yoki o‘zlariga zulm qilgan chog‘larida Allohni eslab, gunohlarini mag‘firat qilishini so‘raydilar, gunohlarini Allohdan o‘zga kim ham mag‘firat qiladi? Va ular, bilib turib, qilgan gunohlarida bardavom bo‘lmaslar”.
Demak, oyatdan kelib chiqadiki, gunohda bardavom bo‘linmasa, gunohni e’tirof qilinsa va istig‘for aytiladigan bo‘lsa, Alloh taolo gunohlarni kechirar ekan. Chin tavba qanday bo‘lishi borasida ulamolarimiz ham ko‘p gaplarni aytganlar. Shulardan ba’zilarini keltiramiz.
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhu shunday deydilar “Haqiqiy tavba, xuddi sog‘ilgan sut yelinga qaytmaganidek, tavbadan keyin gunohlarga qaytmaslikdir”.
Said ibn Jubayr rohimahulloh aytadilar “Uchta shart bo‘lmasa tavba qabul bo‘lmaydi:
- Tavbani qabul bo‘lmay qolishidan qo‘rqish
- Tavbani qabul bo‘lishiga umid qilish
- Toat-ibodatda davomli bo‘lish”.
Hasan Basriy rohimahulloh shunday deydilar “Haqiqiy tavba o‘zi avval yaxshi ko‘rgan gunohidan nafratlanish. Gunohini eslaganda istig‘for aytishdir”.
Ali ibn Husayn rohimahulloh shunday deydilar “Tavba amal bilan va gunohlardan qaytish bilan bo‘ladi. Tavba shunchaki so‘z bilan bo‘lmaydi”.
Shayx Sha’roviy rohimahulloh o‘zlarining “Tavba” kitoblarida quyidagi lafzlarni keltiradilar “Tavba qilgan kishi uch narsani doim yodda tutishi lozim bo‘ladi:
- Qilgan gunohining nihoyatda qabihligini
- Alloh taoloning bu gunohga azobi qattiqligini va Alloh taoloning bu gunohga bo‘lgan azobiga, U Zotning g‘azabiga banda toqat qila olmasligini
- O‘zining zaifligini va tadbiri ozligini”.
Imom Navaviy rohimahulloh aytadilar “Har bitta gunohga tavba qilish vojibdir. Agar gunoh banda va Alloh taolo o‘rtasida bo‘lib, bu gunohga boshqa bir bandaning haqqi aralashmagan bo‘lsa, tavbaning uchta sharti bor:
- Qilgan gunohidan batamom ajralish
- Qilgan gunohiga nadomat qilish
- Gunohiga abadul abad qaytmaslikka azmu-qaror qilish”.
Imom Navaviy rohimahullohning gaplaridan kelib chiqadiki, agar gunohga boshqa bir bandaning haqqi aralashgan bo‘lsa, tavba toki u bandani rozi qilmaguncha qabul bo‘lmaydi. Shuning uchun birovning haqqiga e’htiyot bo‘lish kerak. Yana shuni aytib o‘tish kerakki, tavbada yana bir daqiq sir bor. Tavba faqat gunoh sababidan qilinmaydi. Qanchadan-qancha solih insonlar, Alloh taoloning avliyolari bor, ular har damlarida tavba bilan, istig‘for bilan mashg‘ullar. Hattoki, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam ham har kuni yuz marta istig‘for aytganlari hadislarda rivoyat qilinadi. Buning sababi esa, bu Alloh taologa tavozu’ namunasi, har doim Alloh taologa muhtoj ekanini e’tirof etishdir. Boshqa jihatdan olib qaraydigan bo‘lsak, insonlarning hech qaysi biri, Alloh taoloning bergan mo‘l-ko‘l ne’matlariga shukr qilib, adog‘iga yetkaza olmaydi. Shuning uchun ham u tavba bilan mashg‘ul bo‘ladi.
Mana bu – gunohlar bilan mashg‘ul bo‘lib yurganidan so‘ng, biz yuqorida bayon qilgandek chin tavba qilib, solih amallarda bardavom bo‘ladigan kishilarning tavbasidir. Bu esa Alloh taoloning oldidagi ulug‘ daraja hisoblanadi.
Azizlar! Mana chin tavba qanday bo‘lishni ham oz bo‘lsada bilib oldik. Ramazon oylarida turibmiz, bu oyni mana shunday tavbalar qilish uchun g‘animat bilaylik. Salafi solihlarimiz Ramazon oyi tugasa, bu oydan ajralganlari uchun yig‘lar ekanlar. Ko‘p narsalarga ulgurmay qolganlaridan nadomat chekar ekanlar. Mana bu narsa ham ularning tavbalariga dalolat qiladi. Albatta bu ularning o‘ta solih bo‘lganlaridan va qalblari toza bo‘lganliklaridandir. Biz ham habibimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga ergashib, mana shunday solih kishilarning yo‘llarini tutishimiz kerak bo‘ladi.
Allohim bizlarni solih bandalaringni muvaffaq qilgan narsalarga muvaffaq qilgin. Bizlarni to‘g‘ri yo‘lingga hidoyat qilgin! Amiyn.
Manbalar asosida “Ko‘kaldosh” o‘rta maxsus islom bilim yurtining
4-kurs talabasi Xushvaqtov Abdulhay tayyorladi.
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan
