Ba’zi ro‘zadorlarda yuz beradigan xatolar
Ko‘pchilik ro‘zadorlar Alloh taoloning dinini va ro‘zaga aloqador hukmlarni bilmagani uchun xatolarga yo‘l qo‘yishadi.
- Iftorlik dasturxonlarida isrofga yo‘l qo‘yish ham katta xatolardandir. Dasturxonlarga ko‘pgina insonlarga yetadigan taomlar qo‘yiladi, ularning turli navlari, qimmatyu arzoni, xo‘lu qurug‘i va shiriniyu nordoni barchasi dasturxonga tortiladi. So‘ngra ularning ozginasi yeyilib, qolgani po‘choqqa tashlanadi. Bu esa islom bizga olib kelgan yo‘lga xilofdir. Alloh taolo aytadi: “Yeb-iching va isrof qilmang. Chunki U zot isrof qiluvchilarni sevmas” (A’rof, 31).
- Ramazonda bozorlar xaridorlarga to‘lib ketadi. Ularning har biri taomu sharoblardan o‘nlab oilalarga yetadigan miqdorni sotib olishadi. Oramizda ochlikdan o‘layotgan, bir bo‘lak nok topa olmayotgan va uysiz qolgan insonlar bor. Ammo bu yerda ba’zi oilalar isrof va maqtanchoqlik sababidan ovqatni hazm qila olmaslik darajasiga bormoqda. Och qolish orqali oshqozondagi zararli moddalarni yo‘qotish ro‘zaning maqsadlaridan hisoblanadi. Ovqatu ichimliklarni isrof qilib iste’mol qilgan kishilarda bu maqsad qanday amalga oshadi?
- Ko‘pchilik ro‘zadorlar kunlarini xuddi ro‘za tutmagandek uyquda o‘tkazadi. Ularning orasida kuni bilan uxlab faqat namozlarga uyg‘onadigan, so‘ngra yana uxlaydiganlari bor. Ular kunduzlarini g‘aflatda, kechalarini esa saharlik qilib o‘tkazishadi. Alloh uchun ochlik lazzatini va chanqoqlik ta’mini totib yashab ko‘rish ro‘zaning hikmatlaridan biri hisoblanadi. Kunini uxlab o‘tkazgan kishi esa bu hikmatni his qila olmaydi.
- Ro‘zadorlar orasida bekorchi va makruh o‘yinlarni o‘ynab yuradigan insonlar bor. Masalan, ba’zilar qimor kartalarini o‘ynab, ba’zilar esa to‘p ortidan yugurib va turli xil vaqtni zoye qiladigan o‘yinlar kabi narsalarni o‘ynab o‘tkazishadi. Alloh taolo aytadi: “Nahotki Bizning sizni yaratishimiz behuda bo‘lgan va siz Bizga qaytarilmassiz, deb hisoblasangiz?!” (Mo‘minun, 115). Boshqa bir oyatda esa shunday deyiladi: “O‘z dinlarini o‘yin-kulgu qilib olgan va hayoti dunyoga aldanib ketganlarni tark et” (An’om, 70).
- Yana ro‘zadorlar orasida kechani behuda, hech qanday ajr-savobsiz o‘tkazadiganlari bor. Ular tun qorong‘usida ikki rak’at namoz o‘qimay o‘yin-kulgi bilan vaqtni o‘tkazib yuborishadi.
- Kichik bir sabab tufayli jamoat namozlarini tark etish ro‘zadorlarning eng yomon xatolaridan biri hisoblanadi. Bu munofiqlik, qalb kasalligi va ruhning o‘lishining alomati bo‘ladi. Ularning orasida butun Ramazon ichida Qur’on bilan aloqasi bo‘lmagan insonlar ham bor. Ular ko‘p o‘qishadi, lekin Qur’onni emas, ko‘p mutolaa qilishadi, ammo Allohning kalomini o‘qishmaydi.
- Yana ro‘zadorlar orasida bu ulug‘ oyda hech qanday saxovat qilmaydigan va biror marta iftor uchun dasturxon yoymaydigan, eshiklari doim qulf kishilar bor. Alloh taolo aytadi: “Sizning huzuringizdagi narsa tugaydir. Allohning huzuridagi narsa esa, boqiydir. Albatta, Biz sabr etganlarni qilib yurgan amallarining eng go‘zaliga beriladigan ajr ila mukofotlarmiz” (Nahl, 96). Boshqa bir oyatda esa shunday marhamat qiladi: “O‘zingiz uchun qilgan yaxshiliklarni Allohning huzurida topasiz. Albatta, Alloh qilayotganingizni ko‘ruvchidir” (Baqara, 110).
- Yana ro‘zadorlarning xatolaridan biri bu taroveh namozlarini tark etish va unga dangasalik qilishdir. Uning holati xuddi: “Menga farzlar kifoya qiladi“, deyayotgandek. Qizig‘i, u mol-dunyoning oziga hech qachon qanoat qilmaydi, zarur narsalarga hirs qilgani kabi uni to‘liq egallashga intiladi. Shoir aytadi:
Kun qiyomat kelsang gar, amallar esa oz,
Nadomat aylarsan, tafakkur ayla biroz.
- Yana ro‘zadorlar orasida ahli oilasini turli xil taomlar pishirish uchun qiyin ahvolda qoldiradigan va shu sababdan ularni Qur’on tilovati, sunnat, zikr hamda ibodatlardan to‘sib qo‘yadigan insonlar bor. Agar u zaruriy narsalar bilan kifoyalanganda uning ahli oilasi Alloh taoloning ibodatidan ozuqa olish uchun vaqt topgan bo‘lar edi.
Doktor Oiz Al Qorniy. “Ro‘zador uchun o‘ttiz dars” kitobidan
Toshkent shahar “Imom Termiziy” jome masjidi imom noibi
Saidxon Maxsumov tarjimasi
Imom Buxoriy yurtida buyuk allomalar merosi ilm, ma’rifat va tadqiqotlar bilan yanada boyimoqda
Shu kunlarda joylarda Vatanimiz davlat mustaqilligining 35 yilligini nishonlamoqda. O‘tgan yillarga nazar tashlasak, istiqlol nafaqat siyosiy va iqtisodiy mustaqillik, balki buyuk ajdodlar merosi va ma’naviy ildizlariga qaytish imkonini berganini yanada chuqur his etamiz.
Ayniqsa, keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilm-ma’rifat, diniy ta’lim va buyuk allomalarimiz merosini o‘rganish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar bu borada mutlaqo yangi bosqichni boshlab berdi.
Prezidentimiz 2017 yildayoq yurtimizda shakllangan buyuk ilmiy maktablarni qayta tiklash, xususan, Samarqandda hadisshunoslik maktabini tashkil etish tashabbusini ilgari surgan edi. Oradan ko‘p o‘tmay bu ezgu g‘oya amaliy ifodasini topdi. Davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi «Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni asosida Samarqandda Hadis ilmi maktabi tashkil etildi. Shu yilning 1 noyabrida qabul qilingan Hukumat qarori bilan uning faoliyatining tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi.
Bu voqea, bizningcha, shunchaki yangi ta’lim muassasasining ochilishi emas edi. Bu – Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Dorimiy kabi buyuk muhaddislarni yetishtirgan zaminda hadis ilmining uzoq asrlik an’analarini zamonaviy asosda davom ettirish yo‘lidagi tarixiy qadam bo‘ldi.
Hadis ilmi maktabi oldiga Qur’oni karim va hadislarning asl mohiyatini teran anglaydigan, hadis ilmining ilmiy-nazariy asoslarini puxta egallagan, buyuk muhaddislarimiz merosini chuqur o‘rganadigan va mustaqil ilmiy tadqiqot olib bora oladigan yetuk mutaxassislarni tayyorlash vazifasi qo‘yildi. Eng muhimi, hadislarda mujassam bo‘lgan ezgulik, halollik, adolat, bag‘rikenglik, vatanparvarlik, ota-onaga ehtirom, inson qadrini ulug‘lash singari umuminsoniy g‘oyalarni xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodga to‘g‘ri va ilmiy asosda yetkazish ta’lim dargohining muhim vazifalaridan biriga aylandi. Bugun Hadis ilmi maktabida ta’lim jarayoni nazariy bilim berish bilan cheklanib qolmay, amaliy mashg‘ulotlar bilan ham uzviy bog‘langan. Talabalar hadislarni taxrij qilish, ya’ni ularning asl manbalarini aniqlash, rivoyat yo‘llari va sanadlarini o‘rganish, hadis matnlarini sharhlash va ilmiy tahlil qilish, ularni mavzu va mazmuniga ko‘ra tasniflash, shuningdek, hadis manbalari va ilmiy asarlarni tadqiq qilish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni egallamoqdalar.
Ayni paytda, Hadis ilmi maktabining Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bilan yonma-yon faoliyat yuritayotgani ham o‘ziga xos ilmiy-ma’rifiy muhitni yuzaga keltirmoqda. Buyuk muhaddis Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini o‘rganish, uni jahon ilm ahliga yetkazish, zamonaviy tadqiqotlar bilan boyitish yo‘lida amalga oshirilayotgan ishlar yoshlarimiz uchun ulkan ilmiy maktab vazifasini o‘tamoqda.
Bugun Samarqand zaminida Imom Buxoriy nomi bilan bog‘liq ulkan bunyodkorlik ishlarining amalga oshirilishi ham xalqimizning o‘z buyuk ajdodiga bo‘lgan yuksak ehtiromining ifodasidir. Imom Buxoriy majmuasining zamon talablari asosida qayta bunyod etilishi, uni ilm-ma’rifat, tarbiya va ziyorat maskaniga aylantirishga qaratilgan ishlar nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami uchun katta ahamiyatga ega.
Yangi O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohaga bo‘lgan munosabatning eng muhim jihati shundaki, ajdodlar merosi faqat tarixiy faxr sifatida emas, balki bugungi va kelajak avlod tarbiyasiga xizmat qiladigan ulkan ma’naviy xazina sifatida o‘rganilmoqda. Imom Buxoriyning ilmga sadoqati, haqiqatni izlashdagi matonati, hadislarni qabul qilishdagi yuksak ilmiy mezonlari bugungi yoshlarimiz uchun ham ibrat maktabidir.
So‘nggi yillarda yurtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Bahovuddin Naqshband ilmiy-tadqiqot markazlari, Hadis ilmi maktabi kabi qator ilm va ma’rifat maskanlarining tashkil etilgani ham ushbu siyosatning uzviy natijasidir.
Bularning barchasi zamirida bitta buyuk maqsadni ko‘rish mumkin: ma’rifatli, o‘z tarixini biladigan, ajdodlari merosi bilan faxrlanadigan, ayni paytda zamonaviy bilim va tafakkurga ega avlodni voyaga yetkazish. Biz, Hadis ilmi maktabi jamoasi, yaratib berilayotgan bunday imkoniyatlarni katta ishonch va yuksak mas’uliyat sifatida qabul qilamiz. Chunki buyuk muhaddislar yurtida hadis ilmini o‘rganish va o‘rgatish faqat kasbiy vazifa emas, balki ajdodlar oldidagi ma’naviy burch hamdir.
Mustaqilligimizning 35 yilligi arafasida ortga nazar solib, bugungi natijalarni sarhisob qilar ekanmiz, istiqlolning qadrini yana bir bor teran his etamiz. Agar mustaqillik xalqimizga o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqini bergan bo‘lsa, Yangi O‘zbekistondagi islohotlar milliy va diniy-ma’rifiy merosimizni chuqur o‘rganish, uni dunyoga munosib tarzda namoyon etish uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochdi. Endilikda bizning vazifamiz – ana shu imkoniyatlardan samarali foydalanib, Imom Buxoriy va boshqa buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy merosni yanada chuqur tadqiq etish, uning insonparvarlik va ma’rifatparvarlik g‘oyalarini yosh avlod qalbiga yetkazishdir. Zero, o‘z o‘tmishini anglagan, ilmni qadrlagan va ma’rifatga tayangan xalqning kelajagi hamisha porloq bo‘ladi.
Barot Amonov, Hadis ilmi maktabi rektori.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
