بسم الله الرحمن الرحيم

Nafsni jilovlash – najot kaliti

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنَارَ النُّفُوسَ بِطَاعَتِهِ وَعَظَّمَهَا فَأَقْسَمَ بِهَا لِتَرْقِىَ فِي مَنَازِلِ جَنَّتِهِ ثُمَّ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ أَرْسَلَهُ اللهُ مُعَلِّماً وَمُزَكِّياً لِلنُّفُوسِ وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّيْنِ

Muhtaram jamoat! Dinimizda nafsni poklash, inson o‘zini-o‘zi tergab, ertangi kunga nima tayyorlaganiga nazar solib turishi o‘ta muhim ishlardan hisoblanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda shunday deydi:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

(سورة الحشر الاية-18)

ya’ni: “Ey, imon keltirganlar! Allohdan qo‘rqingiz va (har bir) jon (egasi) ertangi kun (qiyomat) uchun nimani (qanday amalni) taqdim etganiga qarasin! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh qilayotgan amallaringizdan xabardordir”(Hashr surasi, 18-oyat).

Payg‘ambarimiz sallalohu alayhi vasallam o‘z nafsini tergab turgan kishini aqlli, hushyor inson deb ataganlar:

الكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَواهَا وَتَمنَّى عَلَى اللهِ

(رواه الامام الترمذي)

ya’ni: “Aqlli-hushyor kishi – o‘z nafsini tergagan va o‘limdan keyingi holat uchun amal qilgan insondir. Ojiz odam – nafsini havosiga ergashtirgan va Allohdan (ko‘p narsalarni) umid qilgan kishidir” (Imom Termiziy rivoyati).

Umar ibn Xattob raziyallohu anhu shunday dedilar:

حَاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا، وَتَزَيَّنُوا لِلْعَرْضِ الْأَكْبَرِ وَإِنَّمَا يَخِفُّ الْحِسَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

عَلَى مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ فِي الدُّنْيَا

(رواه الامام الترمذي)

ya’ni: “Hisobga tortilishingizdan avval nafsingizni hisob-kitob qiling va buyuk ro‘para bo‘lish kuniga ziynatlaning (tayyorgarlik ko‘ring). Qiyomat kunidagi hisob faqat dunyoda o‘zini tergab turgan kishilargagina yengil bo‘ladi” (Imom Termiziy rivoyati).

Tazkiyatun nafs – nafsni yomon sifatlardan poklash, solih amallar bilan bezashdir. Muhosabatun nafs – inson o‘z nafsini tergab turishi, yomonliklardan qaytarib, yaxshilikka undab turishi bo‘lib, tazkiyatun nafsning bir qismidir.

Qur’oni karimda nafsini poklagan inson najotga erishishi o‘n bir o‘rinda qasam bilan zikr qilingan. Nafsni poklash haqida Qur’oni karimda takror-takror keladi:

(قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا)

(سورة الشمس الاية-9)

ya’ni: “haqiqatan, uni (nafsni) poklagan kishi najot topur” (Shams surasi, 9-oyat). Bu oyat to‘g‘risida mufassir Ibn Kasir rahmatullohi alayh shunday deydi: “Bu oyatning ma’nosi: kim nafsini Alloh taoloning toati bilan poklasa, razil sifatlar va pastkashliklardan tozalasa, najot topadi, deganidir”.

Boshqa oyatda shunday deyiladi:

(وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى * فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى)

(سورة النازعات الاية 40 – 41)

ya’ni: “Ammo, kimki Parvardigorining (huzurida) turishi (va hisobot berishi)dan qo‘rqqan va nafsini havolanishdan qaytargan bo‘lsa, bas, faqat jannatgina (unga) makon bo‘lur” (Naziat surasi, 40-41 oyatlar).

Payg‘ambarimiz sallalohu alayhi vasallam hadisi shariflarida nafsini poklagan kishi imonning ta’mi (halovati)ni tatishini xabar berdilar (Imom Abu Dovud rivoyati). Yana Payg‘ambarimiz alayhissalom Alloh taolodan nafsimizni poklashni so‘rab duo qilishni o‘rgatganlar:

اَللَّهُمَّ آتِ نَفْسِي تَقْوَاهَا، وَزَكِّهَا أَنْتَ خَيْرُ مَنْ زَكَّاهَا، أَنْتَ وَلِيُّهَا وَمَوْلَاهَا...

(رواه الامام مسلم)

ya’ni: “Ey, Alloh! Nafsimga taqvosini ato qilgin va uni poklagin. Zero sen eng yaxshi poklovchisan. Sen uning egasi va mavlosisan” (Imom Muslim rivoyati).

Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallamning risolat vazifalaridan biri ham Allohga mukammal ibodat qilishi uchun nafslarni poklash edi. Bu haqda Qur’oni karimda shunday deyiladi:

لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آَيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

(سورة آل عمران الاية-164)

ya’ni: “Alloh o‘z ichlaridan Allohning oyatlarini o‘qib beradigan, ularni (shirk va gunohlardan) musaffo qiladigan hamda ularga Kitob va Hikmatni ta’lim beradigan Payg‘ambarni yuborish bilan, mo‘minlarga in’om etdi. Ular esa bundan oldin aniq gumrohlikda edilar” (Oli Imron surasi, 164-oyat). Bu oyatdagi “Payg‘ambar”dan murod Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalomdir. Shuni yodda tutishimiz kerakki, inson nafsini poklashi Alloh taoloning tavfiqi va yordami bilan bo‘ladi.

Qur’oni karimda nafs uch xil sifat bilan kelgan:

1. Xotirjam nafs – Rabbisining toati va amrlariga sokin, uning muhabbati va bandaligiga xotirjam bo‘lgan nafsdir.
2. Malomatchi nafs – qo‘ldan boy berilgan yaxshilik va savoblar uchun egasini malomat qiluvchi nafs.
3. Yomonlikka buyuruvchi nafs – egasini shahvatlar va botil narsalarga undovchi nafs. Aslida nafs johil bo‘lib, tarbiya va poklash natijasida Alloh taoloning inoyati bilan xotirjam nafsga aylanadi.

Jumhur ulamolar nafsni poklash, qalb kasalliklarini o‘rganish ummat uchun farzi kifoya ekanligi, lekin kimda biror qalb kasalligi bo‘lsa, uni ketkazish yo‘llarini o‘rganishi farzi aynga aylanishini bayon qilishgan.

Nafsimizni poklash uchun quyidagilarga amal qilishimiz kerak ekan:

1. nafsni riyo, ujb (o‘zidan faxrlanish), baxillik, ochko‘zlik, ta’ma, oxirat hisob-kitobidan xotirjam bo‘lib qolish kabi yomon xislatlardan poklash;
2. nafsni ixlos, inobat (Alloh taologa qaytish), Allohdan qo‘rqish, shukr va kamtarlik kabi chiroyli xislatlar bilan go‘zal qilish;
3. farz ibodatlarni doimiy ado etib yurish, chunki Alloh taologa farzlardan ko‘ra sevimli amal yo‘q;
4. nafl ibodatlarni ko‘p qilish, chunki banda nafl ibodatlar bilan Alloh taologa yaqinlik hosil qilib boraveradi, hatto Alloh taolo bandasini yaxshi ko‘rib qoladi;
5. Qur’oni karimni tadabbur bilan qiroat qilish. Zero, Qur’on tilovati qalbni poklaydi, qalb poklansa, nafs ham poklanadi. Payg‘ambarimiz sallalohu alayhi vasallam:

إِنَّ هَذِهِ الْقُلُوبَ تَصْدَأَ كَمَا يَصْدَأَ الْحَدِيدُ إِذَا أَصَابَهُ الْمَاءُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللهِ وَمَا جَلَاؤُهَا قَالَ:" كَثْرَةُ ذِكْرِ الْمَوْتِ

 وَتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ"

(رَوَى الْاِمَامُ الْبَيْهَقِيُّ)

ya’ni: “Bu qalblar ham xuddi temir suv tekkanda zanglagani kabi zanglaydi”, – dedilar. Shunda: “Ey, Allohning rasuli, qalbni sayqallash (zangini ketkazish) qanday bo‘ladi? ” – deyildi. “O‘limni ko‘p eslash va Qur’on tilovat qilish”, – dedilar (Imom Bayhaqiy rivoyati);

6. ilm o‘rganish;
7. nafsni tergab turish va nafsning shariatga zid xohishlariga qarshi kurashish. Bu orqali inson havoi nafs, shayton va dunyo lazzatlari ustidan g‘olib keladi. O‘tgan solihlardan biri Ibn Mehron rahmatullohi alayh: “Kishi o‘z nafsini do‘stini tergagandan ham qattiqroq tergab turmaguncha, yeyish-ichishi va kiyimi (haloldan yo haromdan ekani)ni bilmagunicha, taqvodorlardan bo‘la olmaydi”, – deganlar (Imom Termiziy rivoyati). Hasanul Basriy rahmatullohi alayh: “Bandaga o‘z nafsidan nasihatchi bo‘lsa va nafsni tergash e’tiborida tursa, u doim yaxshilikda bo‘ladi”, – deganlar;
8. Solih insonlar bilan suhbatlashish va xulqi buzuq odamlarning suhbatidan chetda bo‘lish.

Nafsni poklash natijasida inson ikki dunyo saodati, qalb xotirjamligi hamda din va toat-ibodatda sobitlikka erishadi.

Alloh taolo barchamizga nafsimizni sayqallash va qalb kasalligidan poklanishimiz uchun tavfiq va inoyat bersin! Omin!

Muhtaram imom domla! Ushbu “nafsni jilovlash – najot kaliti” nomli juma mav’izasi tezisiga “2018 yil davomida erishilgan yutuqlar” haqidagi ilova yaqin kunlarda taqdim etilishini ma’lum qilamiz.

Shuningdek, masjidlarda namoz vaqtiga qat’iy rioya etib, xususan, juma namozini belgilangan vaqtdan o‘tkazmagan holda ado etishingiz va juma ish kuni bo‘lganligi uchun namozxonlarni ko‘p ushlanib qolishlariga yo‘l qo‘ymasligingiz tavsiya etiladi!

2018 yil 28 dekabrdagi “nafsni jilovlash –

 najot kaliti” nomli juma tezisiga ILOVA

Muhtaram jamoat! 2018 yili yurtimizda barcha sohalarda bo‘lgani kabi, diniy sohada ham keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi. Quyida ulardan ba’zilarini aytib o‘tamiz:

• Yurtboshimiz tashabbuslari bilan O‘zbekiston musulmonlari idorasi tomonidan Respublika miqyosida 5 mingdan ortiq qorilar ishtirokida Qur’on musobaqasi tashkil etildi;
• Xalqaro Islom sivilizatsiya markazi tashkil etilib, faoliyat yo‘nalishlari belgilab olindi va hozirda uning binosini qurilishi izchil davom etmoqda;
• Halqaro islom akademiyasi tashkil etilib, hozirda o‘z tarkibidagi o‘rta ta’lim (litsey), oliy ta’lim (bakalavr, magistr) va tayanch doktoranturaga talabalar qabul qilib, faoliyatini davom ettirmoqda;
• “Vaqf” xayriya jamoat fondi tashkil qilindi. Hozirgi kunda “Vaqf” tomonidan aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj, imkoniyati cheklangan shaxslarni moddiy va ma’naviy qo‘llab-quvvatlash, Respublikamizdagi oliy va diniy ta’lim muassasalari talabalarining shartnoma pullariga ko‘maklashish, masjid va ziyoratgohlarni obod qilish va hokazo xayrli ishlar amalga oshirilmoqda;
• Xalqimizning boshlang‘ich diniy ta’limga ehtiyoji borligini inobatga olib, diniy ta’lim muassasalarida uch oylik Qur’on va tajvid o‘qitish kurslari tashkil etildi;
• Haj qiluvchilar soni oshirildi va yil davomida Umra qilish imkoniyati yo‘lga qo‘yildi;
• Yil davomida 100 dan ortiq masjidlar kapital ta’mirdan chiqarildi va yana 10 dan ortiq yangi jome masjidlar ochildi;
• O‘zbekiston musulmonlari idorasi tomonidan Respublikamizdagi barcha imom-xatiblar o‘rtasida  "Eng ma’rifatli imom – 2018" ko‘rik tanlovi bo‘lib o‘tdi;
• Har yili Yurtboshimiz tashabbuslari bilan mahkumlarga nisbatan qo‘llanilayotgan umumavf – amnistiya akti bo‘lgani kabi, bu yil ham Konstitutsiyamiz qabul qilingan kunning 26 yilligi munosabati bilan muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonlaridan afv e’lon qilindi. Unga ko‘ra, afv 136 kishiga daxl qiladi, shundan 98 kishi qamoqdan ozod etiladi. Zero, avf etmoq azaliy milliy va diniy qadriyatlarimizga to‘la hamohangdir. Inson o‘zi bilib-bilmay sodir etgan qilmishi, gunohini o‘z vaqtida tan olsa, vaqt o‘tkazmay, tavba qilib, bu ishlarni qayta takrorlamasligiga kafolat bersa, tavbasini nafaqat so‘zi, balki amallari bilan isbotlay olsa, o‘ziga nisbatan ko‘rsatilgan avfga munosib javob bergan bo‘ladi. Bu haqda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar:

"كُلُّ بَنِي آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ"

(رواه الإمام الترمذي والإمام ابن ماجه) ‏)

ya’ni: “Odam bolasining har biri gunoh qiladi, ammo ularning ichida eng yaxshilari – gunohlariga tavba qilganlaridir” (Imom Termiziy va Imom Ibn Moja rivoyati);

• Yurtboshimiz Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida so‘zlagan tarixiy nutqida quyidagi dolzarb masalalarga alohida to‘xtalib: “Biz muqaddas dinimizni azaliy qadriyatlarimiz mujassamining ifodasi sifatida behad qadrlaymiz. Biz muqaddas dinimizni zo‘ravonlik va qon to‘kish bilan bir qatorga qo‘yadiganlarni qat’iy qoralaymiz va ular bilan hech qachon murosa qila olmaymiz. Islom dini bizni ezgulik va tinchlikka, asl insoniy fazilatlarni asrab-avaylashga da’vat etadi”, – deya ta’kidlagan edi.

Bunday haqqoniy yondashuv xalqaro doiralarda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi. BMT Xavfsizlik Kengashining 2017 yil 21 dekabrdagi 2396-sonli Rezolyutsiyasida: “Terrorizm, zo‘ravon  ekstremizm hech bir irq, din, millat va sivilizatsiya bilan aloqador emas va bog‘liq holda talqin qilinmasligi kerak”, – deya qayd etildi.

2018 yil 12 dekabrda BMT Bosh Assambleyasi “Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik” deb nomlangan maxsus rezolyutsiyani qabul qildi. Bu O‘zbekiston rahbariyati tomonidan ilgari surilgan tashabbuslarning yana bir hayotiy ifodasiga aylandi.

Xullas, bu islohotlar yurtimiz mo‘min-musulmonlari hayotiga xursandchilik olib keldi, ularga o‘ziga xos g‘ayrat, o‘zgacha shijoat baxsh etdi. Shu sevimli Vatan farzandlari sifatida hech ham noshukrlikka yo‘l qo‘ymay, ko‘pdan-ko‘p shukrona qilish burchimizdir. Chunki noshukrlik ne’matlarni qo‘ldan ketishiga sabab bo‘ladi. Alloh taolo ne’matlarga shukr qilsak, ziyoda qilish va’dasini bergan.

... لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ...

  (سورة إبراهيم الآية-7)

ya’ni: “...agar (bergan ne’matlarimga) shukr qilsangiz, albatta, (ularni yanada) ziyoda qilurman...” (Ibrohim surasi, 7-oyat).

Muhtaram azizlar! Mana, 2018 yilning ham tugashiga sanoqli kunlar qolib, yangi 2019 yil kirib kelishi arafasida turibmiz. Bu degani umrimizning yana bir yili tugab, yangi sahifasi ochilmoqda. Shuning uchun barchamiz o‘tgan umrimizdagi yaxshi-yomon ishlarimizdan xulosa qilib, yangi 2019 yilni faqat yaxshi amallar, savobli ishlar, dunyo va oxiratimiz uchun zaxira bo‘ladigan amali solihlar bilan o‘tkazishni maqsad qilmog‘imiz lozimdir. O‘tgan solih zotlar kishining ertangi kuni bugunidan yaxshi va foydali bo‘lishi haqida shunday deganlar:

مَنْ اسْتَوَى يَوْمَاهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ

ya’ni: “Kimni ikki kuni bir xil bo‘lsa, u kunini qadriga yetmabdi”.  

Demak, mo‘min-musulmon kishi har yangi kelayotgan kunini qadriga yetib, uni o‘tgan kunidan ko‘ra ko‘proq va yaxshiroq savobli amallar bilan o‘tkazishga harakat qilmog‘i lozim. O‘tgan kundagi ishlariga mag‘rurlanib, o‘sha bilan kifoyalanib qolib, yanada ko‘proq harakat qilishga oshiqmaslik – oqil mo‘minning ishi emasdir. Shu nuqtayi nazardan biz kelayotgan yangi yilga yaxshi amallarimiz uchun zaxira bo‘ladigan umrimizning bir qismi degan e’tibor bilan qarashimiz lozim.

Ba’zilarning “yangi yil kutish mutlaq joiz emas, u faqat xristianlarning bayrami” deb qarashlari to‘g‘ri emas. Chunki, biz uni xristianlarning bayrami sifatida va ularga o‘xshab nishonlamaymiz, balki yilning yangilanishi, umrimizga umr qo‘shilishi, eski yilda qilib ulgurmagan xayrli ishlarimizni yangi yilda qilish uchun yaxshi niyatlar bilan kutib olamiz.

Qolaversa, har bir kunni qarshi olishda “Mana shu yorug‘ kunga salomat yetkazganingga shukr”, – deb Alloh taologa hamdu sanolar aytishimiz yaxshi odatlarimizdandir.

Alloh taolo 2019 yilda qilinadigan barcha sohadagi islohotlarimizni fayzli va barakali qilib, bundanda ziyoda aylasin! Omin!