O`zbekiston musulmonlari idorasi

Alloh ta’riflagan zot

21.11.2018 18330 9 min.

Alloh taolo Qur’oni karimda bunday marhamat qiladi: “Batahqiq, sizlarga o‘zingizdan bo‘lgan, sizning mashaqqat chekishingiz uning uchun og‘ir bo‘lgan, sizning (saodatga yetishingizga) tashna, mo‘minlarga marhamatli, mehribon bo‘lgan Payg‘ambar keldi” (Tavba surasi, 128-oyat).

Ushbu oyati karimada Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamni asosiy sifatlaridan bir nechtasini zikr qilib, u zotni yanada yaxshiroq tanishimiz uchun xitob qilyapti.

1) Batahqiq, sizlarga o‘zingizdan bo‘lgan.... ya’ni, o‘z ichingizdan chiqqan, ko‘z oldingizda ulg‘aygan, xuddi sizlar kabi inson farzandidan bo‘lgan, sizlar kabi yeb-ichadigan, uxlab dam oladigan, bozorlarda yuradigan, xursandchilik va mashaqqat ta’mini biladigan, barcha insoniy hislatlarga ega bo‘lgan kishini Payg‘ambar qilib yubordik.

Darhaqiqat, Alloh taolo insonlarni ogohlantirish va haqqa chaqirish uchun yer yuziga qancha Payg‘ambar yuborgan bo‘lsa, ularning barchasini shu insonlarning jinsidan tanlab olgan. Bu ham behikmat emas, albatta. Chunki Payg‘ambarlar insonlarni haqqa da’vat qiladigan kishilardir. Haq esa har bir davrda kishilarga og‘ir va mashaqqatga o‘xshab ko‘rinadi. Agar Payg‘ambar farishtalar yoki inson jinsidan boshqa bo‘lgan maxluqotlardan bo‘lganda, da’vatga ijobat etishdan bosh tortganlar o‘zlariga yana bahonalar topishib: “Albatta, bu Payg‘ambar biz kabi odam emas. Uning toqati yetgan narsaga bizning toqatimiz yetmaydi”, degan gaplarga o‘xshash bahonalar topardilar.

Shuning uchun Alloh taolo bunday bahonalarga uzr qoldirmaslik uchun barcha Payg‘ambarlarni, xususan Muhammad alayhissalomni ham inson farzandidan tanlab oldi. Biroq, hidoyatdan bosh tortgan kishilar o‘zlariga tasalli berish uchun boshqa bir bahonani topdilar. “Ular: “Bu ne Payg‘ambarki, taom yeb, bozorda yuradir?! Unga bir farishta tushirilsa edi, u bilan ogohlantiruvchi bo‘lar edi” (Furqon surasi, 7-oyat) dedilar.

Alloh taolo ularning bu so‘zlarini behudaligini bildirib Muhammad alayhissalomga bunday xitob qildi: “Biz sendan oldin yuborgan Payg‘ambarlarimiz ham, albatta, taom yer va bozorlarda yurar edilar. Ba’zilaringizni ba’zilaringizga sinov qildik. Sabr qilasizlarmikin?! Bizga uchrashdan umidsiz bo‘lganlar, bizga farishtalar tushirilsa yoki, Robbimizni ko‘rsak edi, derlar. Batahqiq, ular o‘zlaridan ketdilar va katta tug‘yon-la tug‘yon qildilar” (Furqon surasi, 20-21 – oyatlar).

Aslida, hidoyatga kelishni istaganlar uchun Payg‘ambarning qaysi jins vakilidan bo‘lishi yoki kim bo‘lishi muhim emas edi. Biroq, havoyi nafsiga qattiq bog‘lanib qolgan bu kimsalar bahona izlardilar xolos. Biz bilmagan narsalarni biluvchi Robbimiz barcha Payg‘ambarlar qatorida Muhammad alayhissalomni ham xuddi biz kabi inson farzandidan tanladi. Bu haqda Qur’oni karimning boshqa oyatida bunday deyiladi: "Sen: "Men ham sizlarga o‘xshagan basharman...." deb ayt”, deyiladi (Kahf surasi, 110-oyat)

2) ...sizning mashaqqat chekishingiz uning uchun og‘ir bo‘lgan,... ya’ni, sizlarning dunyo va oxirat hayotidagi mashshaqqatingiz, qiyinchilikingiz uning ham qalbiga hafalik kiritadigan Rasul keldi.

Bu sifat ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning naqadar g‘amxo‘r zot bo‘lganlarini bildiradi. U zot insonlarni dunyoda ham, qabrda ham, oxiratda ham mashaqqat chekmasligini chin dildan istar edilar. U zotning har bir amallari, gap-so‘zlari, hattoki, ibodatlari ham yengillik asosida edi. Yengillik u zotning sunnatlaridan edi.

Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Uch kishidan iborat guruh Nabiy sollallohu alayhi vasallamning zavjalari uylariga u zotning ibodatlari haqida so‘rab keldi. Bas, ularga (bu haqda) xabar berilganida xuddi u(ibodat)ni oz sanaganday bo‘ldilar. Shunda ular: “Biz qayoqda-yu, Nabiy sollallohu alayhi vasallam qayoqdalar, u zotning avvalgi va oxirgi gunohlari mag‘firat qilingan”, dedilar. Ulardan biri: “Men tunlarni namoz o‘qish bilan o‘tkazaman”, dedi. Boshqasi esa: “Men doimo ro‘za tutaman, og‘zim ochiq yurmayman”, dedi. Yana boshqa biri: “Men ayollardan chetlanaman, abadul-abad uylanmayman”, dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ularning oldiga kelib: “Shundoq, shundoq, degan sizlarmi?! Allohga qasamki, men Allohdan eng qo‘rquvchi va eng taqvodoringizman. Lekin ro‘za ham tutaman, og‘zim ham ochiq bo‘ladi. Namoz ham o‘qiyman, uxlayman ham. Ayollarga uylanaman ham. Bas, kim mening sunnatimdan yuz o‘girsa, mendan emas”, dyedilar (Muttafaqun alayh).

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda esa Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar ummatimga yoki odamlarga mashaqqat bo‘lmaganida, har bir namozda misvok ishlatishni buyurar edim”, dedilar. (Muttafaqun alayh)

Taroveh namozi haqidagi voqeani eslaylik. Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kechalarning birida masjidda namoz o‘qidilar. Odamlar ham u zotga qo‘shilib namoz o‘qishdi. Kelgusi kuni ham namoz o‘qigandilar, odamlar ko‘payib ketdi. So‘ngra odamlar uchinchi yoki to‘rtinchi kuni ham to‘plandilar. Ammo Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ularning huzuriga chiqmadilar. Tong otganida u zot: “Sizlar bajargan narsani ko‘rdim. (taroveh) namozi farz bo‘lib qolishidan xavotirga tushganim meni sizlarning oldingizga chiqishdan man qilib qo‘ydi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hayotlariga nazar solsak, bunday voqealarning ko‘pini ko‘rishimiz mumkin. U zot ummatlariga mashaqqat bo‘lib qolishidan cho‘chib o‘zlari uchun yaxshi ko‘rgan amallarini tark qilganlar. Insonlarni ibodatda mashaqqatga tushishligiga rozi bo‘lmagan zot hargiz dunyo va oxirat hayotida mashaqqat chekishlariga rozi bo‘lmaydilar.

3) ...sizning (saodatga yetishingizga) tashna, ya’ni, sizlarni oxiratdagi alamli azoblardan qutulib, abadiy saodat bo‘lgan jannatga, undagi behisob ne’matlarga, Alloh taoloning roziligiga, diydoriga yetishingiz uchun, nihoyatda haris bo‘lgan Nabiy keldi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning eng katta maqsadlari insonlarni abadiy saodatga yetishlari, dunyo va oxirat xorligidan omonda bo‘lishi edi.

Kunlarning birida u zot bunday dedilar: “Men bilan sizlarning holatingizni bir misol bilan tushuntiray. Bir kishi kechqurun o‘t yoqdi. Alanga balandlab tevarakni yoritgach, atrofdagi parvonalar va har xil hashorotlar o‘zlarini alangaga ura boshladi. Haligi kishi ularni qutqarish uchun alangadan uzoqlashtirishga urinadi, lekin ular alangaga kirish uchun tirishishadi va kishidan ustun kelishadi... Men-u sizlarning misolingiz mana shudir. Men sizlarning kamarlaringizga yopishib alangadan uzoqlashtirish uchun: " Alangaga kirmanglar, bu yoqqa kelinglar!... Alangaga kirmanglar, bu yoqqa kelinglar!... deyman, sizlar bo‘lsalaring, mendan ustun kelib, qo‘limdan chiqib ketyapsizlar va alangaga sho‘ng‘iyapsizlar" (Saodat asri qissalari, 4-kitob. Ahmad Lutfiy)

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam yigirma uch yil davomida insonlarni Allohning Kalomi ila ogohlantirib, “Alangaga kirmanglar, bu yoqqa kelinglar!”... deya chorlagan bo‘lsalar, u zot vafotlaridan so‘ng ham to qiyomatga qadar o‘z sunnatlari va hadislari ila jannat sari, abadiy saodat sari chorlayveradilar.

4) ...mo‘minlarga marhamatli, mehribon bo‘lgan Payg‘ambar keldi. Bu oyatni esa ortiqcha sharxlashga hojat yo‘q. U zotning mehribonliklari butun olamlarga edi. Bu olamda yashab turgan inson farzandidan tortib kichik bir xashoratlargacha, hayvonlarga-yu nabototlarga mehribon edilar. U zot nafaqat tiriklarga, balki o‘liklarga ham marhamat qilardilar. U zot hattoki kofirni o‘ligini tahqirlashga ham ruxsat bermasdilar. U zot hayvonlarni yuziga urishdan, ularni ermak uchun boqishdan, ularga ozor berishdan qaytarar edilar. Xossatan musulmonlarga nisbatan nihoyatda mehribon va marhamatli edilar. U zot musulmonni ranjitishni, uni yomon ko‘rishni, g‘iybat qilishni, moliga va joniga, obro‘siga ham tajovuz qilishdan qaytarardilar. U zotning mehribonliklari shu qadar ediki, hattoki, vafot etib ketgan odamni ortidan yomon gap gapirishga ruxsat bermagandilar.

U zot haqida gapirish maroqli. U zotni eslash insonga huzur beradi. U zotni ta’riflash uchun esa na qog‘ozimiz va na siyohimiz yetadi. Aslida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ta’riflarini, tavsiflarini Robbimizning O‘zi keltirgan. Bizni esa u zotni yaxshi ko‘rishga buyurgan. U zotni yaxshi ko‘rishning alomati esa faqatgina u kishiga ergashishlik, u zot yaxshi ko‘rgan narsalarni yaxshi ko‘rib, u zot yomon ko‘rgan narsalardan chetlanishlik bilan bo‘ladi. Bundan boshqasi esa yolg‘on muhabbat, oddiy da’vo bo‘ladi, xolos. Ulamolar aytganlaridek: “Habibing yoqtirmagan narsani yaxshi ko‘rishing muhabbating rost emasligini bildiradi”.

Alloh taolo barchamizga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga munosib ummat bo‘lish baxtini nasib qilsin. Garchi u zotni bu dunyoda ko‘rish nasib qilmagan bo‘lsa-da, abadiy hayotda birga bo‘lishdek ne’mat bilan siylasin. Omin.

Yorbek ISLOMOV

Olmazor tumanidagi “Mevazor” masjidi imom noibi.

Siyrat va islom tarixi

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

“DIN VA DAVLAT RAVNAQIGA MUNOSIB HISSA QO‘SHYAPMIZ”

08.09.2026 40257 8 min.

Xoja Buxoriy o‘rta-maxsus diniy ta’lim muassasasi direktori, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori O‘tkir domla G‘UZAROV bilan suhbat

– Assalomu alaykum, muhtaram ustoz. Avvalambor, Sizni pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori ilmiy darajasiga ega bo‘lganingiz bilan muborakbod etamiz. Ilmiy darajangiz bundan ham yuksalaversin. Suhbatimizni bugungi kunda Siz rahbarlik qilayotgan ta’lim muassasasi haqidagi ma’lumotlardan boshlasak...
– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Qutlov va tilagingiz uchun tashakkur. Ta’lim muassasasiga 1992 yilda asos solingan. Madrasaga XIV asrda yashab ijod etgan mashhur tasavvuf allomasi Said Ahmad Vali Kulohdo‘z Xoja Buxoriy nomi berilgan. U zot Bahouddin Naqshbandning zamondoshi sifatida e’tirof etiladi. Naqshbandiya tariqatining ma’naviy-axloqiy g‘oyalarini Qashqadaryo vohasi, xususan Kitob shahri va uning atrofida keng targ‘ib qilgan ulug‘ mutafakkirlardan sanaladi.
Muassasada bugungi kunda jami 34 nafar oliy ma’lumotli, malakali pedagog-o‘qituvchi 105 nafar talabaga diniy va dunyoviy fanlardan puxta bilim berib kelmoqda. Ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik yondashuvlar, samarali o‘qitish usullari hamda amaliy mashg‘ulotlardan keng foydalanilib, talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash va ularni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Shuningdek, pedagog-o‘qituvchilar tomonidan talabalarning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi, mustaqil fikrlashi, ilmiy salohiyati va dunyoqarashini rivojlantirishga qaratilgan qo‘shimcha mashg‘ulotlar hamda ma’rifiy tadbirlar muntazam tashkil etib kelinmoqda. Bu esa ta’lim muassasasida sifatli ta’lim berish bilan bir qatorda, har tomonlama yetuk, bilimli va zamonaviy talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash uchun munosib ta’lim muhitini shakllantirishga xizmat qilmoqda.

– Ushbu ilm maskani qanday mutaxassislarni tayyorlab bermoqda?
– Ta’lim muassasasi dinimiz ravnaqi, mustaqil O‘zbekistonning taraqqiyoti va yuksalishi yo‘lida munosib xizmat qiladigan, yuksak ma’naviyat va axloqiy fazilatlarga ega, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni chuqur anglagan, sof islom dini ta’limotini mukammal o‘zlashtirgan, diniy-ma’rifiy bilimlarni hayotga to‘g‘ri tatbiq eta oladigan yuqori malakali o‘rta maxsus ma’lumotli islomshunos, imom-xatiblarni tayyorlaydi.
Bitiruvchilar masjidlarda imom-xatib, diniy ta’lim muassasalarida o‘qituvchi, ma’naviy-ma’rifiy sohada faoliyat yurituvchi mutaxassis sifatida xizmat qilish uchun zarur nazariy bilim va kasbiy malakaga ega bo‘lib chiqadi.

– Diniy va dunyoviy fanlar uyg‘unligini ta’minlash uchun o‘quv jarayoni qanday tashkil etilgan?
– Ta’lim dasturlarida Qur’on, hadis, fiqh, aqida kabi diniy fanlar bilan bir qatorda tarix, ingliz tili, falsafa asoslari, psixologiya, jismoniy madaniyat va sport hamda boshqa dunyoviy fanlarga ham o‘rin ajratilgan. Darslar zamonaviy pedagogik usullar, axborot texnologiyalari va interfaol usullardan foydalangan holda olib borilmoqda.

– Talabalarning xorijiy tillarni mukammal o‘rganishlari hamda mutolaa madaniyatini yuksaltirishlari uchun qanday sharoit va imkoniyatlar yaratilgan?
– Xorijiy tillarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni oshirish maqsadida haftaning muayyan kunlarida til kunlari tashkil etilgan. Xususan, seshanba kuni ingliz tili kuni, chorshanba kuni esa arab tili kuni o‘tkazilib, talabalarning til o‘rganishga doir bilimlarini mustahkamlash, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish va amaliy mashg‘ulotlar orqali bilimlarini oshirishga alohida e’tibor qaratilgan.
Shuningdek, talabalarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish va til o‘rganish samaradorligini oshirish maqsadida qo‘shimcha to‘garaklar faoliyati yo‘lga qo‘yilgan. Darslarga sohasining yetuk va malakali mutaxassislari jalb etilgan. Bu esa talabalarning nafaqat tillarni mukammal o‘zlashtirishi, balki dunyoqarashining kengayishiga xizmat qilmoqda.

– Mudarrislarning kasbiy mahoratini oshirish, saboqlarning talabalarga yanada samarali yetib borishi uchun aynan qanday metodik usullar joriy etilgan?
– Muassasada zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo‘lga qo‘yilgan. Xususan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda onlayn platformalardan Google Forms xizmatlari va interfaol ilovalar (Kahoot, QuizBot, topqir.uz) dars jarayoniga tatbiq etilgan. Dars jarayonida smart doska, markerli doska, magnitli doska imkoniyatlaridan foydalaniladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarning “bahs-munozara”, “aqliy hujum”, “guruhli ish”, “taqdimot”, “keys-tahlil”, “savol-javob” kabi usullari qo‘llaniladi.

– Talabalarning darsdan tashqari vaqtlarini mazmunli tashkil etish, ularning ilmiy va ijodiy qobiliyatlarini yuzaga chiqarish borasidagi ishlarni ham aytib o‘tsangiz...
– Ta’lim muassasasida “yosh ilmiy tadqiqotchi” guruhi shakllantirilgan bo‘lib, ular ilmiy maqolalar yozish, internet saytlarida audio, video chiqishlar qilib, yosh kitobxon tanlovlarida faol qatnashadi.
Xatmul kutub an’anasi bo‘lib, hozirga qadar talabalar “Munabbihot”, “Ta’lim mutaallim”, “Fiqhul muyassar” (1- 2 kitobi), “Fiqhul akbar sharhi” va “Taysiru mustalahul hadis” asarlarini xatm qilishdi...

– Ta’lim muassasasi binolari, talabalar turar joyi va moddiy-texnik imkoniyatlar qay darajada?
– Bino va inshootlarimizning tashqi va ichki qismlari muntazam texnik ko‘rikdan o‘tkazilib, joriy ta’mirlash ishlari amalga oshirib boriladi.
Muassasa zamonaviy texnik vositalar bilan bosqichma-bosqich jihozlanib kelinmoqda. Xususan, ish jarayoni va dars mashg‘ulotlari uchun 42 ta kompyuter jamlanmasi 20 ta interaktiv smart doska va boshqa zarur jihoz va qurilmalar bilan to‘liq ta’minlangan. Ta’lim muassasasi internet tarmog‘iga optik tola orqali bog‘langan.
Asosiy o‘quv binosida 25 ta o‘quv xonasi mavjud bo‘lib, Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari alohida o‘quv binosi bilan ta’minlangan. Yaqinda talabalar uchun 240 o‘rinli yangi o‘quv binosi foydalanishga topshirildi.

– Talabalaringizning respublika miqyosidagi turli ilmiy, diniy va sport musobaqalaridagi ishtiroki hamda erishayotgan natijalari haqida ham to‘xtalib o‘tsangiz?
– Ta’lim muassasamiz talabalari respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy, diniy-ma’rifiy va sport musobaqalarida muntazam ishtirok etib, yuqori natijalarga erishib kelmoqda. Jumladan, 2023 yilda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi diniy ta’lim muassasalari talabalari o‘rtasida o‘tkazilgan “Jaholatga qarshi ma’rifat” intellektual bellashuvida jamoamiz “Eng faol targ‘ibotchi jamoa” nominatsiyasi bo‘yicha 1-o‘rinni qo‘lga kiritgan.
Sport yo‘nalishida ham talabalarimiz shaxmat, kurash, stol tennisi va tosh ko‘tarish kabi sport turlari bo‘yicha “Barkamol avlod” Respublika bosqichlarida bir necha bor sovrindor bo‘lishdi. Xususan, 2022 yilda o‘tkazilgan “Barkamol avlod” sport o‘yinlari final musobaqasida jamoamiz umumjamoa hisobida 1-o‘rinni qo‘lga kiritgan bo‘lsa, 2026-yil milliy kurash bo‘yicha 3-o‘rinni egalladi.
Ilmiy yo‘nalishda esa talabalarimiz Yagona olimpiada Respublika bosqichida muntazam ravishda muvaffaqiyatli ishtirok etib, turli yillarda bir nechta 1-, 2- va 3-o‘rinlarni qo‘lga kiritgan. Bundan tashqari, 2022-2023 o‘quv yilida “Esselar tanlovi” Respublika bosqichida 1-o‘rin hamda “Eng yosh kitobxon” tanlovida ham 1-o‘rin sohibi bo‘lishdi. Yagona olimpiada musobaqasida 2026 yil 3-o‘rinni qo‘lga kiritdi.

– Bitiruvchilarning keyingi faoliyati qanday kechmoqda. Ya’ni, bitiruvchilar hozirgi kunda jamiyat hayotida, diniy-ma’rifiy sohalarda qanday o‘rin tutmoqda?
– Ta’lim muassasasi bitiruvchilari bugungi kunda mamlakatimizdagi diniy-ma’rifiy sohaning turli yo‘nalishlarida samarali faoliyat yuritib, jamiyat hayotida munosib o‘rin tutib kelmoqda. Ular O‘zbekiston musulmonlari idorasi, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, mahalliy hokimiyat tizimlarida xizmat qilmoqda.
Jumladan, masjidlarda imom-xatib va imom noibi lavozimlarida, diniy ta’lim muassasalarida o‘qituvchi sifatida, ilmiy-tadqiqot markazlari va diniy-ma’rifiy muassasalarda ilmiy xodim sifatida, Fatvo markazida yetakchi mutaxassis sifatida xizmat qilib kelayotganlar, davlat va jamoat tashkilotlarida ham faoliyat yuritayotganlar bor.
Qisqa qilib aytganda, ta’lim muassasamizdan yetishib chiqqan kadrlar yurtimizning turli joylarida, turli jabhalarda dinimiz va davlatimiz ravnaqiga o‘z hissalarini qo‘shib kelmoqda.

O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi
Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati