Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Sentabr, 2026   |   7 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:47
Quyosh
06:06
Peshin
12:17
Asr
16:38
Shom
18:32
Xufton
19:47
Bismillah
18 Sentabr, 2026, 7 Rabi`us soni, 1448

Oxirini o‘ylagan mo‘min bo‘ladi

13.09.2018   12922   3 min.
Oxirini o‘ylagan mo‘min bo‘ladi

Dunyo dunyo bo‘lganidan buyon har narsaning oxiri ayriliq ekaniga boq.

Bu jahonga kelgandan keyin ketmaganni kim ko‘ribdi?

Keksalar suhbatidan (“Hidoyat” jurnali)

* * *

Jamoat transportida ketyapsiz. Tiqilinch. Yo‘lovchilardan biri ulovdan tushish uchun hammani turtib-surtib oldinga intiladi. Qo‘lingizdan kelgancha unga oson bo‘lsin deb harakat qilasiz. Shunga qaramay, u tushish oldidan zahrini sizga sochadi: “Sal surilsangiz bo‘lmaydimi?!”

Shunday paytda nima qilamiz? Xotirjam, maqola o‘qib o‘tirganimizda miyig‘imizda kulib qo‘ya qolamiz. Chunki ichida bo‘lmay turib holatga aniq baho berish oson emas. Lekin o‘sha joyda yo‘lovchi zahrini sochgan odam biz bo‘lsak-chi? Tabiiy, o‘rnida javob qaytaramiz, “haqimiz”ni yedirmaymiz. Chunki aybsiz holda, indamaygina ketish juda qiyin.

Bu hol esa mo‘min bo‘lish oson emasligining bir dalilidir. Mo‘min ham odam, uning ham g‘azabi, izzat-nafsi, og‘riqlari, dardu alamlari bor. Uning ham ozor chekkan paytida boshqalardek baqirib-chaqirgisi, jahl qilgisi, alamini nimalardandir olgisi keladi. Biroq har qanday holatda oxirini o‘ylaydi, bu ishidan dunyosidan ham ko‘ra, oxiratiga yetadigan ziyonni hisobga olib, o‘zini bosadi...

Ruhiyatshunos asabiylashgan paytda boshqalarga jahl qilishdan saqlanish uchun kimsasiz joyda buyumlarni urib-sindirish, hech bo‘lmasa, qog‘oz parchalash yordam berishi mumkinligini aytadi. Yana kimdir ranjitgan odamning rasmini qo‘yib, nishon o‘rnida foydalanishni tavsiya qiladi. Mo‘min esa qaraydi – biror buyumni sindirish isrof, suratni nishonga olish ham yarashadigan ish emas. Eng zararsizi – qog‘oz parchalashni tanlaydi, biroq bundan ham biror natija chiqmasligini anglaydi. Yana har galgi amali – sabr va namoz bilan Allohdan yordam so‘rash uchun tiz cho‘kadi...

* * *

Bir kun hamma narsa tugaydi, umrimiz ham. Oxirat safarida yonimizda amallarimizdan boshqa narsa bo‘lmaydi. Ibodatlarimiz qay ahvolda? Bandalik burchlarimizni, mas’uliyatlarimizni qanday bajaryapmiz?

Mo‘min bu savollarni berib, o‘zidan hisob so‘raydigan, har bir ishi, aytar so‘zining natijasini, oxirini o‘ylaydigan, amallarida ixlosli, Alloh taolodan qo‘rqib, umidini ham yo‘qotmagan holda ibodat va harakatlariga nozik yondashgan kishidir.

Mo‘min odam Alloh taoloning rizosiga erishish maqsadida U Zotga xolis, samimiy itoat qiladi.

Payg‘ambarimiz (alayhissalom) aytdilar: “Men sizlar uchun eng qo‘rqadigan narsa kichik shirkdir”. As'hobi kirom so‘radi: “Yo Rasululloh, kichik shirk nima?” “U riyodir”, dedilar Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam). Keyin bunday davom etdilar: “Alloh taolo qiyomat kuni hammani amallari uchun hisobga tortganida: “Boringlar, riyo qilgan kishilaringiz oldiga, qaranglar-chi, ularning huzurida biror mukofot toparmikansiz?” deydi» (Imom Ahmad rivoyati).

Har zarraning hisobi qilina­digan ulug‘ kunda hech banda amallari zoye bo‘lishini istamaydi. Nafsoniy aldanish kishini ko‘r va kar qiladi. Xo‘jako‘rsinga o‘qilgan namoz, odamlar saxiy deyishlarini xohlab, berilgan sadaqa, biror manfaat, kimgadir yoqish uchun qilingan yaxshilik, adolat kabilar nafsni oziqlantirishdan boshqa narsa emas.

* * *

“Oxirini o‘ylagan qahramon bo‘lolmaydi”, deyiladi bir filmda. Balki oxirini o‘ylagan qahramon bo‘lmas, ammo mo‘min bo‘ladi. Zero, mo‘minlikning o‘zi qahramonlikdir. Fikrimiz isboti uchun unga haqsizlik qilishganida jahlini ichiga yutib, sukut saqlay olishini va Payg‘ambarimizning (alayhissalom) “Odamlar yengolmagan kishi emas, g‘azablanganida o‘zini bosa olgan kishi haqiqiy pahlavondir” (Imom Buxoriy rivoyati), hadisi shariflarini eslasak, kifoya.

Zumrad FOZILJON qizi

O‘MI Matbuot xizmati

Ibratli hikoyalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

17.09.2026   33142   4 min.
Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

Ilmga qiziqish, avvalo, manbaga murojaat qilishdan boshlanadi. Tarixni chuqur anglash esa uni kitob, qo‘lyozma va ishonchli ilmiy manbalar orqali o‘rganishni talab etadi. Yangi o‘quv yilini yangi bilim va katta maqsadlar bilan boshlagan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutining 1 bosqich talabalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdilar, xabar bermoqda iccu.uz.

Talabalar tashrifni, dastlab Markazning kutubxonasi bilan tanishishdan boshladi.

Bu yerda ular ilmiy izlanish uchun muhim bo‘lgan adabiyotlar, tarixiy manbalar va turli yo‘nalishlardagi ilmiy nashrlar bilan tanishdi. Kutubxona nafaqat kitoblar jamlangan maskan, balki tadqiqotchi uchun zarur bo‘lgan bilim va manbalarni bir joyga jamlovchi muhim ilmiy-ma’rifiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.

Ayniqsa, islom tarixi, madaniyati, ilm-fani va ajdodlarimizning ilmiy merosini o‘rganayotgan yoshlar uchun bunday muhitning ahamiyati katta. Chunki auditoriyada o‘rganilgan bilimni mustahkamlash, mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlash va ilmiy izlanish olib borishda manba bilan ishlash ko‘nikmasi muhim o‘rin tutadi.

Mazkur tashrif yoshlar uchun navbatdagi ekskursiya emas, balki tarix, ilm-fan va milliy o‘zlik bilan bevosita yuzma-yuz kelish imkonini bergan muhim ma’rifiy uchrashuv bo‘ldi.

Institutning bo‘lajak islomshunoslari Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan Markazning boy ekspozitsiyalari orqali O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan sivilizatsiya jarayonlari, islom madaniyatining rivojlanishi, buyuk allomalarimizning ilmiy merosi hamda ajdodlarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan beqiyos hissasi bilan yaqindan tanishdilar.

Markazning Islomdan avvalgi davr, Birinchi va Ikkinchi Renessans, ilm-fan va ma’rifat taraqqiyotiga bag‘ishlangan ekspozitsiyalari talabalar e’tiborini tortdi.

Tarixiy manbalar, noyob qo‘lyozmalar, qadimiy ashyolar va zamonaviy muzey texnologiyalari uyg‘unligi orqali namoyish etilgan ma’lumotlar yoshlarning o‘tmish haqidagi tasavvurlarini yanada boyitdi.

Bu yerda ular Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Mansur Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizning ilmiy va ma’naviy merosi bilan bog‘liq ma’lumotlarni ko‘zdan kechirdilar.

Ayniqsa, bir vaqtlar shu zaminlarda yaratilgan ilmiy kashfiyotlar bugungi zamonaviy fanlarning shakllanishida qanday ahamiyat kasb etgani talabalar uchun qiziqarli bo‘ldi.

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tahsil olayotgan yoshlar uchun bunday maskanning ahamiyati, tabiiyki, yanada katta. Chunki ular o‘zlari o‘rganayotgan diniy-ilmiy merosning tarixiy ildizlarini nafaqat kitoblardan, balki Markaz ekspozitsiyalarida bevosita ko‘rish imkoniga ega bo‘ldilar.

Talabalarning fikricha, Markazdagi eng muhim jihatlardan biri — tarixning oddiy sanalar va voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki ilm-fan, tafakkur va insoniyat taraqqiyoti bilan bog‘liq yaxlit jarayon sifatida namoyish etilganidir.

“Bu yerda ajdodlarimizning ilm-fanga qo‘shgan hissasini ko‘rib, ular bilan faxrlanish tuyg‘usi yanada kuchaydi. Ayniqsa, islom dini rivoji bilan birga ilm-ma’rifat ham yuksalib borganini ko‘rish biz uchun juda katta taassurot qoldirdi”, — deydi institutning 1-bosqich talabalaridan biri.

Yoshlar Markazning kutubxona faoliyati bilan ham tanishdilar. Bu yerda jamlangan ilmiy adabiyotlar, tarixiy manbalar va tadqiqotlar bo‘lajak mutaxassislarning kelgusidagi ta’lim va ilmiy izlanishlari uchun muhim manba bo‘lishi ta’kidlandi.

Tashrif davomida talabalar uchun Markazning faqat tarixiy merosni namoyish etuvchi maskan emas, balki ilmiy izlanish, ma’rifat va zamonaviy tafakkur uyg‘unlashgan muhim platforma ekanligi yanada yaqqol namoyon bo‘ldi.

Talabalar Markaz bilan tanishish jarayonida o‘zlari tahsil olayotgan soha — islomshunoslikning qanchalik katta ilmiy meros va tarixiy mas’uliyat bilan bog‘liqligini ham chuqurroq his etdilar.

Shu ma’noda, yangi o‘quv yilining dastlabki kunlarida tashkil etilgan mazkur tashrif talabalar uchun yangi bilimlar sari tashlangan muhim qadam bo‘ldi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidagi ushbu ma’rifiy tashrif esa bo‘lajak islomshunoslar uchun yangi o‘quv yilini tarix saboqlari, ilmga qiziqish va katta maqsadlar bilan boshlashga xizmat qildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari