Sayt test holatida ishlamoqda!
16 Noyabr, 2026   |   6 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:50
Quyosh
07:12
Peshin
12:13
Asr
15:22
Shom
17:06
Xufton
18:23
Bismillah
16 Noyabr, 2026, 6 Jumadul soni, 1448

Idda muddatlari

03.09.2018   36377   3 min.
Idda muddatlari

 «Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini  saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.

Idda muddatlari:

  1. Eri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.

Alloh taolo:

«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).

Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.

Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.

  1. Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan.  (Taloq, 6)

  1. Eri vafot etgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.

Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.

  1. Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.

Alloh taolo:

«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan.  (Taloq, 6)

Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:

Alloh taolo:

«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)

Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.

Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:

Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.

Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.

Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.

 Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.

Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.

 

Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li

O‘MI matbuot xizmati

 

Fiqh
Boshqa maqolalar

Diplomatlar va O‘zbekiston musulmonlari idorasi vakillari Malayziyada yoshlarimiz bilan uchrashdi

28.09.2026   151612   1 min.
Diplomatlar va O‘zbekiston musulmonlari idorasi vakillari Malayziyada yoshlarimiz bilan uchrashdi

Mamlakatimizning Malayziyadagi elchixonasi hamda O‘zbekiston musulmonlari idorasi vakillari Kedah shtatidagi Al-Buxoriy xalqaro universitetida tahsil olayotgan o‘zbek yoshlari bilan uchrashdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Tadbirda universitet rahbariyati va turli yo‘nalishlarda tahsil olayotgan o‘zbekistonlik yoshlar ishtirok etdi.

Elchi Karomiddin Gadoyev yosh vatandoshlarni mustaqillikning 35 yilligi bilan tabriklab, ushbu sanaga bag‘ishlab o‘tkazilgan tantanali marosimda davlatimiz rahbari tomonidan bildirilgan taklif va tashabbuslar haqida alohida to‘xtalib o‘tdi.

Yoshlarga oid davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlari, amalga oshirilayotgan tashabbuslar va davlat organlarining yosh avlodni qo‘llab-quvvatlashdagi roliga alohida e’tibor qaratildi.

Ishtirokchilarga elchixonaning Malayziyadagi o‘zbekistonlik vatandoshlar bilan olib borayotgan ishlari haqida ma’lumot berildi. Yosh diasporani birlashtirish, ularning muammolarini o‘rganish hamda qonuniy huquq va manfaatlarini himoya qilish diplomatik missiyaning asosiy vazifalaridan biri ekanligi qayd etildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari Zayniddin Eshonqulov “O‘zbekiston – bag‘rikeng diyor” mavzusida ma’ruza qildi. U O‘zbekistonda diniy sohadagi davlat siyosati va fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash borasidagi chora-tadbirlar haqida ma’lumot berdi.

Uchrashuvda yoshlarning har tomonlama rivojlanishi va ta’lim olishi uchun shart-sharoitlar yaratish, xorijdagi o‘zbekistonlik talabalarning qonuniy huquq va manfaatlarini ta’minlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan ekani ta’kidlandi.

Ishtirokchilar interaktiv muloqot shaklida Malayziyadagi o‘zbek yoshlarini qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari va kelgusi yilda ular ishtirokida madaniy-ma’rifiy tadbirlar o‘tkazish masalalarini muhokama qildi.

Talabalar o‘z g‘oya va takliflari, jumladan, vatandoshlar bilan kelgusidagi hamkorlik bo‘yicha fikrlarini bildirdi. Ular O‘zbekiston hayotida faol ishtirok etish va mamlakatning yanada rivojlanishiga munosib hissa qo‘shishga tayyor ekanini ma’lum qildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari