«Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.
Idda muddatlari:
Alloh taolo:
«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).
Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.
Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.
Alloh taolo:
« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan. (Taloq, 6)
Alloh taolo:
«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.
Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.
Alloh taolo:
«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan. (Taloq, 6)
Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:
Alloh taolo:
«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)
Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.
Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:
Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.
Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.
Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.
Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.
Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
O‘MI matbuot xizmati
Rossiyaning “Industriya turizma i kulturi” jurnalida O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyatiga bag‘ishlangan maqola chop etildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqolada yozilishicha, Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan, 65 metrli moviy gumbazga ega, 10 gektarlik majmua Uchinchi Renessans davrining ramziga aylangan.
Binoning me’morchiligi Temuriylar davri me’morchilik an’analari va zamonaviy texnologik yechimlarni o‘zida mujassam etgan. YUNЕSKO tomonidan “Jahon xotirasi” xalqaro reyestriga kiritilgan VII asrga oid Usmon Qur’oni qo‘lyozmasi ekspozitsiyaning asosiy xazinasidir.
Nashrda islomgacha bo‘lgan davrdan Yangi O‘zbekistongacha bo‘lgan tarixiy davrlarni qamrab olgan “Sivilizatsiya–Shaxslar–Kashfiyotlar” muzey konsepsiyasi batafsil yoritilgan. O‘quvchilar e’tiboriga markazning asosiy innovatsiyalari – interaktiv “Sivilizatsiyalar devori”, VR va AR texnologiyalari, sun’iy intellekt, “1001 ixtiro” bolalar laboratoriyasi havola qilingan.
Xalqaro hamkorlik va ilmiy infratuzilmaga alohida urg‘u berilgan. Jahon auksion uylari, xususiy kolleksionerlar va O‘zbekiston madaniy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati (WOSCU) bilan tizimli ishlash natijasida mingdan ortiq noyob osori-atiqalar va qo‘lyozmalar vatanga qaytarildi.
Jurnalda ta’kidlanganidek, loyihaning yuqori xalqaro e’tirofi natijasida Islom sivilizatsiyasi markazi “Prix Versailles” xalqaro mukofoti talqiniga ko‘ra, “2026 yilning eng go‘zal muzeylari” ro‘yxatiga kiritildi. Ushbu yutuq “Smithsonian Magazine”, “BBC Travel”, “National Geographic” kabi nufuzli jahon nashrlarida keng yoritildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati