«Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.
Idda muddatlari:
Alloh taolo:
«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).
Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.
Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.
Alloh taolo:
« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan. (Taloq, 6)
Alloh taolo:
«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.
Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.
Alloh taolo:
«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan. (Taloq, 6)
Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:
Alloh taolo:
«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)
Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.
Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:
Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.
Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.
Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.
Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.
Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
O‘MI matbuot xizmati
#Sayyor_yig‘ilish
Do‘stimiz, birodaradimiz, mahalladoshimiz, qo‘yingki, har bir inson yuziga tabassum ila boqish sadaqa ekanini Payg‘ambarimiz alayhissalom:
إنَّ تبسُّمَك في وجهِ أخيك يُكْتَبُ لكَ به صَدَقةٌ،
«Birodaring yuziga tabassus qilishing sen uchun sadaqadir» (Imom Tabaroniy rivoyati), deya ta’kidlaganlar.
Shu yil 17 sentyabr kuni poytaxtimizning Shayxontohur tumani «Xo‘ja A’lambardor» jome masjidida sayyor yig‘ilish o‘tkazildi. Tadbirni Toshkent shahar bosh imom-xatibi Abduqahhor domla Yunusov olib bordilar.
Yig‘ilishda poytaxtda faoliyat yuritayotgan imom-xatiblar, «Haj 2026» ziyoratchilari, mahalla faollari, nuroniy otaxonu onaxonlar ishtirok etdi.
Sayyor yig‘ilishda besh yo‘nalish bo‘yicha 100 dan ziyod oilaga kirildi. Shaxsan Abduqahhor domlaning o‘zlari ham kam ta’minlangan, boquvchisini yo‘qotgan, ehtiyojmand oilalar holidan xabar olib, ularga sovg‘alar ulashdilar.
Shu bilan birga, adashib turli oqimlar ta’siriga tushib qolgan, ichkilikka ruju qo‘ygan shaxslar bilan ham yakkama-yakka muloqotlar qilindi. Ularga zarur ko‘rsatma va yo‘l-yo‘riqlar berildi.
Ma’naviyat targ‘ibotchilari – imom-xatiblar, hojilarni ko‘rgan o‘zgalar ko‘magiga muhtoj kishilarning ko‘ngli tog‘dek ko‘tarildi.
Xayrli ishlarning boshida turgan aziz insonlarning haqlariga xayrli duolar qilindi.
Toshkent shahar vakilligi
Matbuot xizmati