Sayt test holatida ishlamoqda!
18 Noyabr, 2026   |   8 Jumadul soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:52
Quyosh
07:09
Peshin
12:13
Asr
15:20
Shom
17:04
Xufton
18:20
Bismillah
18 Noyabr, 2026, 8 Jumadul soni, 1448

Idda muddatlari

03.09.2018   36676   3 min.
Idda muddatlari

 «Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini  saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.

Idda muddatlari:

  1. Eri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.

Alloh taolo:

«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).

Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.

Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.

  1. Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan.  (Taloq, 6)

  1. Eri vafot etgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.

Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.

  1. Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.

Alloh taolo:

«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan.  (Taloq, 6)

Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:

Alloh taolo:

«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)

Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.

Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:

Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.

Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.

Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.

 Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.

Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.

 

Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li

O‘MI matbuot xizmati

 

Fiqh
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

“Al Jazeera”: Samarqandning tarixiy merosi uning zamonaviy taraqqiyoti bilan uyg‘unlashmoqda

21.09.2026   133425   2 min.
“Al Jazeera”: Samarqandning tarixiy merosi uning zamonaviy taraqqiyoti bilan uyg‘unlashmoqda

Qatarning “Al Jazeera” telekanali o‘z portalida Samarqand haqida maqola e’lon qilib, unda shaharni Ipak yo‘lining durdonasi hamda islom ilm-fani, madaniyati va me’morchiligining muhim markazi sifatida taqdim etdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Material muallifi islom sivilizatsiyasiga bag‘ishlangan xalqaro mediaforum doirasida O‘zbekistonga tashrif buyurgan jurnalistlar, akademiklar va blogerlar guruhi tarkibida Toshkentdan Samarqandga tezyurar poyezdda yo‘l olgan.

Safarning asosiy obyektlaridan biri yaqinda qayta ta’mirlanib, foydalanishga topshirilgan Imom Buxoriy majmuasi bo‘ldi. Uning tarkibiga 10 ming kishilik masjid, buyuk hadisshunosning hayoti va ilmiy safarlariga bag‘ishlangan muzey, uning maqbarasi hamda Hadis ilmi instituti kiradi.

Muzeyga alohida e’tibor qaratilgan bo‘lib, u yerda “Sahih al-Buxoriy”ning qadimiy qo‘lyozmalari, Qur’oni karimning noyob nusxalari, olimning ilmiy safarlari xaritasi, shuningdek, uning ustozlari va shogirdlari haqidagi ma’lumotlar o‘rin olgan. Muzeyda keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, Imom Buxoriy ko‘p yillik safarlari davomida 600 mingga yaqin hadis to‘plagan bo‘lib, ulardan 7,2 mingtasi uning mashhur asariga kiritilgan.

Maqolada, shuningdek, 2018 yilda ochilgan Hadis ilmi maktabi haqida ham so‘z yuritiladi. Bu yerda talabalar besh yil davomida Imom Buxoriy va boshqa muhaddislarning merosini hamda oltita mashhur hadislar to‘plamini atroflicha o‘rganadilar.

Nashrda markaziy o‘rinni Ulug‘bek, Sherdor va Tillakori madrasalari joylashgan Registon maydoni egallaydi. “Al Jazeera” ularning me’moriy ahamiyati hamda Samarqandning ilmiy va madaniy rivojlanish tarixi bilan bog‘liqligini ta’kidlaydi.

Muallif, shuningdek, Amir Temur, uning farzandlari va nabiralari dafn etilgan Go‘ri Amir maqbarasi, Mirzo Ulug‘bek rasadxonasi va Temuriylar sulolasi vakillarining maqbaralari joylashgan Shohi Zinda majmuasini ham ziyorat qilgan.

Materialning yakuniy qismida Samarqand Sharq va G‘arb o‘rtasidagi savdo yo‘llari bilan bog‘liq qadimiy sivilizatsiyalar va madaniyatlar tutashgan shahar sifatida ta’riflanadi. Muallifning baholashicha, shaharning tarixiy merosi uning zamonaviy taraqqiyoti bilan uyg‘unlashib, avlodlar va madaniy an’analar o‘rtasidagi bog‘liqlikni saqlab kelmoqda.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari