Har narsani yo‘qotish oson, ammo uni qaytarish qiyin. Bugungi kunda “olomon madaniyati”, “madaniyat kushandasi”, deb hamma joyda aytilib, yoshlarni milliy urf-odat, milliy kiyimlar kiyishga chaqirilmoqda. Ammo yo‘qotilgan madaniyatni qaytarib bo‘larmikan? Dunyoni ilmi bilan tebratgan ulamolar farzandlari o‘zlarini g‘arblikka o‘xshatsa, ulamolar beshigini tebratgan ayollar sharmu hayosini unutib ulardan oshib tushsa, ertaga bularni yo‘lga solib bo‘larmikin? Yomonlikka o‘rganish oson, yomonlikdan qaytish qiyin. Yomonlikka yetishish oson, xalqning xizmatini qilib rahmat, duo olish qiyin. Yoshlikda qilingan xatolarni tuzatish nihoyatda mushkul kechadi.
Dengiz suvi qurib bitsa, undagi baliqlar suvsizlikdan o‘lsa, kimga achchiq qilinadi? Yillar o‘tib, suv bilan dengiz to‘lsa, o‘lgan baliqlar hayotga qaytarmikan? dengizning o‘lgan baliqlarga to‘lishidan nima foyda?
Ey aziz farzand! Kimligingni unutma, qo‘lingdagi imkoniyatlarni qo‘ldan boy berib ajdodlaring madaniyatini qo‘yib, o‘zgalardan xayriyat kutma. O‘zini qadrlamagan insonni o‘zgalar qadrlaydimi? O‘z tili, madaniyati, milliy urf-odati, odob-axloqi, sharmu hayo, ibosini unutganni o‘zga xalq nazar-pisand qilarmikin? “O‘z qadriga yetmagan, o‘zgalar qadriga yetarmidi?” deb malomat toshlarining otilishidan saqlangin.
G‘isht qolipidan ko‘chganidan so‘ng,
Hayoning mash’ali o‘chganidan so‘ng,
Yillar o‘tib, hayo-imon nur taratsa,
Foyda bormi imonsiz o‘lgandan so‘ng?
Dengiz quribon, qirilsa baliq,
O‘rnini qoplasa sahroyi qumliq.
Vaqt o‘tib, yana dengiz suvga to‘lsa,
O‘lgan baliqqa foyda bormi aniq?
“Qasamini buzgan qiz” kitobidan
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Dunyoning mol-mulkiga e’tibor qilmagan zohidning qalbini Allohning o‘zi boy qilib qo‘yadi. Unga garchi xohlamasada dunyo boyligidan berib qo‘yadi. Shu ma’noda ulug‘ zohidlardan birlarini Allohga qilgan go‘zal munojotini tinglang:
“Allohim, Seni yo‘qotgan nimani topdi?! Seni topgan esa nimasini yo‘qotdi?! Sendan o‘zga joyda oromu halovat izlagan, uni topmadi. Seni qo‘yib boshqa tomonga yugurgan, ziyonu zahmatda qoldi”.
Bir odam Ibrohim Adham quddisa sirruhudan ko‘ylaklarini o‘zlari tikayotganlarini ko‘rib so‘radi:
“Ey Ibrohim, Alloh sizga Balx podsholigi o‘rniga nima berdi?”
Ibrohim quddisa sirruhu javob berdilar:
“Allohning menga bergan narsalarini anglab yetish uchun seni aqling ojizlik qiladi, lekin shunga qaramasdan, Allohning menga ato etganlaridan seni fahming oladigan bir narsani ko‘rsataman, o‘zing tushinib olasan”.
Ibrohim qo‘llaridagi ignani dengizga tashlab, so‘ng uni qaytarib berishligini so‘rab Allohga duo qildilar. Shu onni o‘zida og‘izlarida oltin ignalar tutgan, sanoqsiz baliqlar birin ketin daryodan boshlarini chiqara boshladilar.
Ibrohim Adham quddisa sirruhu:
“Yo Xudoyim, o‘zimni ignamni qaytarib berishingni xohlayman,” dedilarda, yonlaridagi odamga qarata:
“Bu Allohning menga bergan va seni fahming olishi mumkin bo‘lgan ne’matlaridan birginasi edi xolos”, deb javob berdilar.
“Axloqus solihiyn” (Yaxshilar axloqi) kitobidan
Yo‘ldosh Eshbek, Davron Nurmuhammad
tarjimasi.