O`zbekiston musulmonlari idorasi

Qur’oni karimda Qur’on vasfi

15.08.2018 26694 9 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Qur’on – hidoyat kalomi. “Ushbu Kitob (Qur’on) shubhadan xoli va (u shunday) taqvodorlar uchun hidoyat (manbai)dirkim”... (Baqara surasi, 2-oyat).

Qur’on – Alloh taoloning Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga nozil qilgan kalomi. “Agar bandamizga (Muhammadga) tushirgan narsamizdan (Qur’ondan) shubhada bo‘lsangiz, bas, siz ham unga o‘xshash (birgina) sura (yozib) keltiring va Allohdan o‘zga guvohlaringizni chaqiring – agar rostgo‘y bo‘lsangiz” (Baqara surasi, 23-oyat).

Qur’on – tasdiqlovchi kalom. “O‘zingizdagi narsa (Tavrot va Injil)ni tasdiq etuvchi holda nozil qilgan narsam (Qur’on)ga imon keltiringiz” (Baqara surasi, 41-oyat).

“Qachonki, ularga Alloh huzuridan o‘zlaridagi narsani (Tavrotni) tasdiq etuvchi Kitob (Qur’on) kelganida, ilgari kofirlarga qarshi (xuddi shu kitob vositasi bilan) yordam so‘rab yurar edilar” (Baqara surasi, 89-oyat).

“(U) Sizga (ey Muhammad!) Kitobni (Qur’onni) haqiqatan o‘zidan oldingi (ilohiy kitoblar)ni tasdiqlovchi holida nozil qildi” (Oli Imron surasi, 3-oyat).

“Balki, u (butun) olamlar Parvardigori tomonidan (kelgan), shubhasiz, o‘zidan oldingi narsa (ilohiy kitoblar)ni tasdiqlovchi va batafsil (bayon etilgan) kitobdir” (Yunus surasi, 37-oyat).

Qur’on – Allohning kalomi. “Alloh tomonidan ulardagi narsani tasdiq etuvchi Payg‘ambar (Muhammad) kelishi bilan, kitob (Tavrot) berilganlardan bir guruhi Allohning kitobi (Qur’on)ni xuddi bilmagandek ortlariga uloqtirdilar” (Baqara surasi, 101-oyat).

Qur’on – haq va botilni ajratuvchi kalom. “(Endi esa) Furqonni (haq bilan nohaqlikni ajrim etuvchi Qur’onni) nozil qildi” (Oli Imron surasi, 4-oyat).

Qur’on – mo‘minlar uchun nasihatdir. “Bu (Qur’on yoki mazkur gaplar) odamlar uchun bayonot hamda taqvodorlar uchun hidoyat va nasihat (manbai)dir” (Oli Imron surasi, 138-oyat).

“Albatta, Biz Sizga ushbu Kitob (Qur’on)ni odamlar orasida Alloh ko‘rsatgan yo‘l bilan hukm etishingiz uchun barhaq nozil etdik” (Niso surasi, 105-oyat).

Qur’on – nurdir. “Ey odamlar! Sizlarga Rabbingizdan hujjat (Payg‘ambar va mo‘jizalar) keldi. Sizlarga yana ravshan nur (Qur’on)ni ham nozil etdik” (Niso surasi, 174-oyat).

“...nozil qilingan nur (Qur’on)ga ergashganlar, aynan o‘shalar (oxiratda) najot topuvchi kishilardir” (A’rof surasi, 117-oyat).

“Biz nozil qilgan Nurga (Qur’onga) imon keltiringiz!” (Tag‘obun surasi, 8-oyat).

Qur’on – haqiqatdir. “Ularga haqiqat (Qur’on) kelishi bilan uni yolg‘onga chiqardilar” (An’om surasi, 5-oyat).

“Ayting: (Bu Qur’on) Rabbingiz (tomoni)dan (kelgan) Haqiqatdir” (Kahf surasi, 29-oyat).

Qur’on – ogohlantiruvchi kalomdir. “Bu (Qur’on) bir muborak, o‘zidan oldingi (ilohiy kitoblar)ni tasdiqlovchi, Ummul-quro (deb atalmish Makka ahli)ni va uning atrofidagi kishilarni ogohlantirishingiz uchun Biz nozil qilgan Kitobdir” (An’om surasi, 92-oyat).

Qur’on – muborak kalomdir. “Mana bu Biz nozil qilgan muborak Kitob (Qur’on)dir, unga ergashingiz va taqvoli bo‘lingiz, toki rahm qilingaysiz” (An’om surasi, 155-oyat).

“(Ey Muhammad! Ushbu Qur’on) oyatlarini tafakkur qilishlari va aql egalari eslatma olishlari uchun Biz Sizga nozil qilgan muborak Kitobdir (Sod surasi, 29-oyat).

Qur’on – eslatmadir. “U (Qur’on) mo‘minlar uchun (ilohiy) eslatma hamdir” (A’rof surasi, 2-oyat).

“Siz ulardan bu (da’vatingiz) uchun biror ajr (haq) so‘ramaysiz. U (Qur’on) faqatgina (barcha) olamlar uchun bir eslatmadir, xolos” (Yusuf surasi, 104-oyat).

“Albatta, bu Qur’onda ularning eslatma olishlari uchun (turli masal va hikmatlarni) bayon qildik. (Lekin bu eslatmalar) ularni yanada (haqdan) yiroqlashtirmoqda” (Isro surasi, 41-oyat).

“(Ey Muhammad!) Biz Sizga bu Qur’onni (din ishida) mashaqqat chekishingiz uchun emas, balki (Allohdan) qo‘rqadigan kishilar uchun eslatma sifatida nozil qildik” (Toho surasi, 2-3-oyatlar).

“Bu (Qur’on) Biz nozil qilgan muborak eslatmadir. Hali siz uni inkor qiluvchimisiz?! (Anbiyo surasi, 50-oyat).

“Holbuki, u (Qur’on barcha) olamlar uchun eslatmadir” (Qalam surasi, 52-oyat).

“Haqiqatan, u (Qur’on) taqvodorlar uchun eslatmadir” (Hoqqa surasi, 48-oyat).

“Yo‘q! U (Qur’on) bir eslatmadir (Muddassir surasi, 54-oyat).

“U (Qur’on), haqiqatan, butun olam (xalqi) uchun eslatmadir (Takvir surasi, 27-oyat).

Qur’on – rahmatdir. “Bu (Qur’on) imon keltiradigan qavm uchun Rabbingizdan ko‘rsatmalar, hidoyat va rahmat (manbai)dir” (A’rof surasi, 203-oyat).

“(Ushbu Qur’on) to‘qib chiqariladigan gap emas, balki o‘zidan oldingi narsalarni (ya’ni samoviy kitoblarni) tasdiq etuvchi, unga imon keltiradigan qavm uchun barcha narsalarni mufassal bayon qilib beruvchi hidoyat va rahmat (manbai bo‘lgan bir Kitob)dir” (Yusuf surasi, 111-oyat).

“Albatta, u (ya’ni Qur’on) mo‘minlar uchun hidoyat va rahmatdir (Naml surasi, 77-oyat).

Qur’on – zulmatdan nurga olib chiquvchi kalomdir. “Alif, Lom, Ro. (Ey Muhammad! Bu Qur’on) Parvardigorlarining izni bilan odamlarni zulmatlardan nurga, ya’ni qudrat va hamd egasining yo‘liga olib chiqishingiz uchun Sizga Biz nozil qilgan Kitobdir” (Ibrohim surasi, 1-oyat).

Qur’on – Alloh taolo O‘zining himoyasiga olgan kalomdir. “Albatta, bu zikrni (ya’ni Qur’onni) Biz O‘zimiz nozil qildik va uni O‘zimiz asraguvchidirmiz” (Hijr surasi, 9-oyat).

Qur’on – mo‘minlar uchun bashoratdir. “...hidoyat, rahmat va musulmonlar uchun bashorat bo‘lgan Kitob (Qur’on)ni nozil qildik” (Nahl surasi, 89-oyat).

“(Ey Muhammad! Ularga) uni (ya’ni Qur’onni) Ruhul-Qudus (Jabroil) Rabbingiz (tarafi)dan imon keltirganlarni (dinda) sobitqadam qilish uchun musulmonlarga hidoyat va bashorat bo‘lgan holida barhaq nozil qilganini (ularga) aytib qo‘ying!” (Nahl surasi, 102-oyat).

“Albatta, bu Qur’on eng to‘g‘ri yo‘lga hidoyat etur va ezgu ishlarni qiladigan mo‘minlarga katta mukofot borligi haqida bashorat berur” (Isro surasi, 9-oyat).

“Albatta, bunda (Qur’onda) ibodat qiluvchilar qavmi uchun xushxabar bordir (Anbiyo surasi, 106-oyat).

Qur’on – taqvodorlarga shifodir. “(Biz) Qur’ondan mo‘minlar uchun shifo va rahmat bo‘lgan (oyat)larni nozil qilurmiz. (Lekin bu oyatlar) zolim (kofir)larga faqat ziyonni orttirur” (Isro surasi, 82-oyat).

Qur’on – misli yo‘q kalomdir. Ayting: “Qasamki, agar insu jin ushbu Qur’onning o‘xshashini keltirish uchun birlashib, birbirlariga yordamchi bo‘lsalar-da, uning mislini keltira olmaslar” (Isro surasi, 88-oyat).

Qur’on – turfa masallar bayon etilgan kalom. “Aniqki, (Biz) ushbu Qur’onda odamlar uchun turli masal (ma’no)lardan bayon qildik. Lekin odamlarning ko‘plari faqat inkor etishnigina ixtiyor etdilar” (Isro surasi, 89-oyat).

Qur’on – bo‘lib-bo‘lib nozil qilingan kalom. “Qur’onni odamlarga vaqti-vaqti bilan o‘qib berishingiz uchun uni bo‘laklarga bo‘ldik va bo‘lib-bo‘lib nozil qildik” (Isro surasi, 106-oyat).

Qur’on – hikmat ila nozil bo‘lgan kalom. “Biz uni (Qur’onni) haqiqat (hikmat) bilan nozil qildik va (u ham) haqiqat bilan nozil bo‘ldi” (Isro surasi, 105-oyat).

Qur’on – Alloh taolo nozil qilgan kalom. “(O‘z) bandasi (Muhammad)ga Kitob (Qur’on)ni nozil qilgan zot (Alloh)ga – hamd!” (Kahf surasi, 1-oyat).

“Albatta, (bu Qur’on) olamlar Parvardigorining nozil qilgan (kitob)idir (Shuaro surasi, 192-oyat).

“Bu Kitobning (Qur’onning) nozil qilinishi, shubhasiz, (barcha) olamlarning Parvardigori (tomoni)dandir (Sajda surasi, 2-oyat).

“(Ushbu Qur’on) Qudratli va Bilimli Alloh (tomoni)dan nozil qilingan Kitobdir (G‘ofir surasi, 2-oyat).

“(Bu Qur’on) Qudratli va Hikmatli Alloh (tomoni)dan nozil qilingan kitobdir” (Josiya surasi, 2-oyat).

Qur’on – muborak kechada nozil bo‘lgan kalom. “Aniq Kitob (Qur’on) bilan qasamyod eturmanki, albatta, Biz uni muborak kechada nozil qildik...” (Duxon surasi, 2-3-oyatlar).

Qur’on – Alloh taoloning vahiysidir. “(Ey Muhammad!) Sizga vahiy qilingan Rabbingizning Kitobi (Qur’on)ni tilovat qiling!” (Kahf surasi, 27-oyat).

“U (vahiy) faqat zikr (eslatma) va aniq Qur’ondir (Yosin surasi, 69-oyat).

Qur’on –tilovati oson qilingan kalomdir. “(Ey Muhammad!) Albatta, Biz taqvo egalariga xushxabar berishingiz uchun va sarkash qavmni ogohlantirishingiz uchun uni (Qur’on tilovatini) Sizning tilingizga oson qilib qo‘ydik” (Maryam surasi, 97-oyat)

Qur’on – arab tilida nozil bo‘lgan kalom. “Shuningdek, Biz uni arab tilidagi Qur’on shaklida tushirdik ...” (Toho surasi, 113-oyat).

Qur’on – Alloh taoloning zikridir. “Holbuki, ularning o‘zlari Rahmonning zikri (Qur’on)ni inkor etuvchilardir (Anbiyo surasi, 36-oyat).

Qur’on – oyatlari batafsil yoritilgan kalomdir. “U biladigan kishilar uchun arabiy Qur’on holida (nozil qilinib), oyatlari mufassal bayon qilingan Kitobdir (Fussilat surasi, 3-oyat).

Qur’on – zikri oson etilgan kalomdir. “Haqiqatan, Biz Qur’onni zikr (eslatma) uchun oson qilib qo‘ydik” (Qamar surasi, 17-oyat).

Qur’on – faqat pokizalargina qo‘liga oluvchi kalomdir. “Uni (Qur’onni) tahoratli kishilardan o‘zgalar ushlamaslar” (Voqea surasi, 79-oyat).

Davron NURMUHAMMAD

tayyorladi

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Kuchli mo‘min sevimliroq

24.03.2026 2973 7 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Bugungi globallashuv jarayonida turli ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik muammolar avj olishi, ayniqsa, XX asrning 70-80-yillaridan boshlab fan-texnika taraqqiyotida katta o‘zgarishlar yuz berib, jismoniy mehnat o‘rnini aqliy mehnat egallashi cheksiz imkoniyatlar bilan birga insonlar salomatligiga katta salbiy ta’sir o‘tkazmoqda. Aslida, inson kamolotida uning nafaqat ma’naviyati, balki jismoniy yetukligi ham katta ahamiyatga ega. Kishining jismonan sog‘lom bo‘lishi uning bosh miya faoliyati yaxshilanib, aqlining tez rivojlanishi, ma’naviy quvvatining ham ortishiga yordam beradi.

Misrlik mashhur olim shayx Maxmud Shaltut aytadi: “Insoning kuchliligi uning jismi va ruhining quvvati bilan bog‘liq. Chunki hayot og‘riqlar, alamlarva orzu-umidlar bilan to‘la. U esa og‘riqlarni yengishi va orzu-umidlarga erishishi kerak. Kuchsiz, zaif ruh, istaklarga yetishda dosh bera olmaganidek, og‘riqlarga ham sabr qilishda dosh berolmaydi. Shuningdek, jismning zaifligi hamto‘xtovsiz harakatlanish lozim bo‘lgan o‘rinlarda yetarlicha harakatga chiday olmaydi. Shubhasiz, albatta jismoniy tarbiya jismning kuchga to‘lishi va immuniteti ortishida katta ta’sirga ega”.

Islom dini ta’limotining calomatlik va jismoniy barkamol bo‘lish borasidagi targ‘ibotiQur’oni karim oyatlari, hadisi shariflardava islom ulamolari asarlarida keng yoritilgan.

Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi:

﴿ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيم﴾

“So‘ngra o‘sha kunda, albatta, berilgan ne’matlardan so‘ralasiz” (Takasur surasi, 8-oyat).

Ali roziyallohu anhu ushbu oyatidagi “ne’matlar” oyatini “U – xotirjamlik, sog‘lik va salomatlikdir” deb tafsir qilganlar.

Kishi sog‘lom bo‘lishi, o‘zida kuch-quvvat, shijoat hosil qilishi, ma’nan va jismonan yetuklikka erishishi uchunjismoniy harakat qilishi lozim.

Islom dinida insonningkuchli, baquvvat bo‘lishiga katta ahamiyat berilgan. Bu haqda so‘z ketganda dastlab zehnga quyidagi hadisi sharif keladi.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kuchli mo‘min Alloh taologa kuchsiz mo‘mindan ko‘ra yaxshiroq va suyukliroqdir. Barchasida yaxshilik bor. Sen o‘zinga foyda beradigan narsaga intilgin, Allohdan yordam so‘ra va sust bo‘lmagin”, deganlar (Imom Muslim rivoyati).

Ushbu hadisda nazarda tutilgan quvvat umumiy ma’noda bo‘lib, inson hayotining barcha jabhalarini o‘z ichiga oladi.Demak, iymoni kuchli iymoni zaifdan yaxshiroq. O‘z sohasida kuchli sust kishidan yaxshiroq, jismonan baquvvat kishi kuchsiz kishidan yaxshiroqdir. Agar badanning quvvati jismoniy mashqlar bilan hosil bo‘lar ekan, inson go‘zal fazilatlarni qo‘lga kiritishi va Alloh taoloning muhabbatini qozonishi uchun jismoniy mashqlarni bajarishi lozim.

Insoniyat qadim zamonlardan salomatligini saqlash, jismoniy kuch-quvvat hosil qilish uchun turli vositalardan foydalangan. Bu borada yakka tartibda yoki jamoa bo‘lib har xil mashqlar bajargan va o‘yinlarni kashf qilgan.

Islom dini atrofga yoyilayotgan ilk davrlarda ham xilma-xil harbiy o‘yinlar, o‘q-yoy otish, chavandozlik musobaqalari o‘tkazib turilardi.

Sog‘liq haqida turli davrda yashagan allomalar o‘z fikrlarini aytib, bu borada jismoniy tarbiyaning o‘rni nechog‘li muhim ekanini ta’kidlabo‘tganlar.

Xususan, Abu Ali ibn Sino bunday deydi: “Sog‘liqni saqlashning asosiy tadbiri badantarbiya. Badantarbiya o‘zga tadbirlar bilan birga to‘g‘ri ishlatilganda gavdani to‘ldiruvchi narsalar to‘planishining oldini oluvchi kuchli omillardan bo‘lib, tug‘ma issiqlikni oshiradi, tanaga yengillik beradi. O‘z vaqtida me’yori bilan badantarbiya qilgan odamga dard yaqin yo‘lamaydi. Badantarbiya bilan mashg‘ul bo‘linsa, hech qanday dori-darmonga zarurat qolmaydi, buning uchun muayyan tartibga rioya qilmoq ham shart. Badantarbiyani tark etgan odam aksari xarob bo‘ladi, zero harakatsiz qolgan a’zolarning quvvati zaiflashadi”.

O‘rta Osiyo olimlari orasida jismoniy mashqlarni ta’riflash va o‘ziga xos tarzda tasniflashdaIbn Sinoning xizmatlari beqiyos.

Olim o‘zining mashhur “Tib ilmi qonuni” asari uchinchi qismning ikkinchi bo‘limini kishilar salomatligi uchun kurashda jismoniy mashqlardan foydalanish masalalariga bag‘ishlagan. Bu bo‘limning dastlabki satrlaridayoq jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish va undan keyin ovqatlanish hamda uyqu rejimi salomatlikni saqlashda eng muhim shart ekani qayd etiladi.

Olim jismoniy mashqlarni kishi salomatligini saqlashning eng muhim vositasi deb hisoblash bilan birga, jismoniy mashq nafas olish uzluksiz va chuqur bo‘lishiga olib keluvchi ixtiyoriy harakat ekanini, jismoniy mashqlar bilan me’yorida va o‘z vaqtida shug‘ullanuvchi kishi hech qanday muolajaga muhtoj bo‘lmasligini aytadi.

Olimning jismoniy mashqlarni qo‘llash prinsiplari to‘g‘risidagi metodik ko‘rsatmalarining axamiyati g‘oyatda katta. “Jismoniy mashqlarni boshlayotganda badan toza bo‘lishi kerak” va “jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanuvchi kishi och bo‘lganidan ko‘ra to‘q bo‘lgani ma’qul hamda gavda sovuq va quruq bo‘lgandan ko‘ra issiq, nam bo‘lgani yaxshi”, deydi Abu Ali ibn Sino.

Buyuk bobokalonimizning ushbu so‘zlari hozirgi texnika rivojlangan asrda jismoniy salomatlik uchun qayg‘urgan har bir kishi badan tarbiya mashqlariga yanada e’tiborli bo‘lishini lozimligini ko‘rsatadi.

Xalqparvar, jadidchi, pedagog Abdurauf Fitrat bu xususida: “Badantarbiya badanni sog‘lom va kuchli hamda a’zolarni mukammal darajaga yetkazishdan iborat, busiz baxt-saodatga erishib bo‘lmaydi”, deya inson tanasining sog‘lom bo‘lishiga alohida ahamiyat bergan.

Jismoniy mashqlar kishining kasalliklarga qarshi immunitetini tiklab, qon aylanish sistemasi, oshqozon hazmi tizimini yaxshilaydi. Kishining kuch-quvvatini va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi. Shuningdek, ortiqcha vaznni, dangasalik va ruhiy tushkunlikni ketkazadi. U nafaqat jismoniy, balki ma’naviy kamolotga yetishda ham muhim omildir. Jismoniy tarbiya irodani toblaydi, aniq maqsad sari intilish, qiyinchiliklarni bardosh va chidam bilan yengishga o‘rgatadi. Inson qalbida g‘alabaga ishonch, g‘urur va iftixor tuyg‘ularini tarbiyalaydi.

Hozirda fan-texnika taraqqiy etib, inson kundalik hayotiga turli texnika vositalari kirib kelishi uning jismoniy harakatlarining cheklanib qolishiga sabab bo‘lmoqda. Natijada, turli kasalliklar tobora avj olib bormoqda. Ushbu holatda yuqorida aytilganidek, har bir inson komillik sari intilib, doimo ruhiy tarbiya bilan birgalikda o‘zining jismoniy jihatiga ham alohida ahamiyat berishi lozim. Albatta, jismoniy mashqlarni bajarish va o‘zaro musobaqalar jarayoni odob-axloq doirasida bo‘lishi, jismoniy jihatdan kuchli bo‘lishga, ishtirokchilar va atrofdagilarni birlashtirishga xizmat qilishilozim. Raqiblar bir-birlarini masxara qilishi, taxqirlashi yoki mashqlar va musobaqalarda avrat ochiq bo‘lishi harom amal hisoblanadi. Ayni paytda, yurtimizda jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish uchun yetarlicha imkoniyatlar mavjud. Har bir kishi bu imkoniyatlardan oqilona foydalanishi darkor. Zero, jismonan sog‘lom baquvvat kishi o‘z zimmasidagi burch va vazifalarni to‘la uddalay oladi. Oilasi va jamiyatga ko‘proq foyda keltiradi.

"Islomda salomatlik" kitobidan

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati