Rabbimizning har bir amri – yaxshilik
Bektemir tumani bosh imom-xatibi Iskandar qori Xalilov sevikli qizini turmushga berayotgani munosabati bilan bugun poytaxtimizdagi “Sadaf” to‘yxonasida osh berdi.
Oshga biz o‘rganib qolganimizdek, besh yuz, ming nafar emas, bir yuz yigirma chog‘li odam taklif qilinibdi. To‘yxonaga kirib o‘tirganingiz zahoti ajib bir tartiblilikni his qilasiz, o‘zingizga ma’qul joyni tanlab o‘tirsangiz ham bakovullar kelib, boshqa joyga o‘tkazib qo‘ymaydi – bemalolchilik. Ba’zi to‘ylarga juda ko‘p odam chaqirilgani bois joy tegmay noqulay ahvolda turib qolgan mehmonlar ham bo‘lardi. Bu yerda unday gap yo‘q. Mehmonlar to‘kin dasturxon atrofida siqilishmasdan yayrab o‘tiribdi. Mumtoz qo‘shiqlarimiz ijrosi kishida malollik tug‘dirmaydigan o‘rtacha balandlikdagi ovozda yangrab turibdi.
Mehmonlar o‘rinlariga joylashib bir-bir piyola choy ichib nafas rostlaganidan so‘ng O‘zbekiston musulmonlari idorasining masjidlar bo‘limi boshlig‘i Rahimberdi Rahmonov domla amri ma’ruf qildi.
– Azizlar, bu yerga xonadonning eng yaqin do‘stlari jamlangan. Domlamiz xalqimiz, yurtboshimizning to‘y masalasidagi fikriga o‘zining munosabati, hozirjavobligining ifodasi o‘laroq hozirda o‘tkazayotgan ana shu to‘yini ixchamgina qilib o‘tkazmoqda. Biz o‘zimizning kimligimizini ko‘rsatib qo‘yish uchun ko‘p odamni to‘yga chaqirishni odat qilib olgan edik. Allohga shukrki, Prezidentimizning to‘y-ma’rakalarni ixchamlashtirish borasidagi fikrlaridan ruhlangan ziyolilarimiz to‘ylarimizni ixcham tarzda o‘tkazish borasida elga o‘rnak bo‘lmoqdalar. Mana, tunov kuni ham bir to‘yga taklif qilindik. oshga yetmish odam aytilibdi. Mehmonlar juda ham rohatlanib o‘tirdi. To‘y sohibi obro‘-e’tiborli kishi, ming odamni chaqirishga qurbi ham yetadi, ming odam keladi ham to‘yiga. Biroq u savobli yo‘lni tanladi. yaqinlaridan yetmish kishiga osh qilib berdi va ortganini farzandlarining istiqboliga sarfladi.
Darhaqiqat, savobni tanlashda gap ko‘p. Istaganida Iskandar domla ham 1000 kishini oshga chaqirar edi va Bektemir tumanining o‘zidan uning ortida turib besh vaqt namozini o‘qiydigan – namozxonlarning deyarli hammasi domlaning hurmati uchun kelar edi.
– Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam turmush qurgan yoshlarni uchratsalar, ularning haqlariga “Allohim, ikki yoshga yaxshilik ato qil”, deb duo qilar edilar. Chunki dinimiz nimani amr qilgan bo‘lsa, hammasining zamirida yaxshilik bor. Aslida bir mo‘min boshqa bir mo‘minga yaxshilik qilsa, yaxshilik ko‘rgan odamning bir kami bitar, ko‘ngli ko‘tarilar... ammo yaxshilik qilshgan odam buning evaziga undan ming chandon yaxshiliklar ko‘radi: Alloh taolo rizqini keng, sog‘lig‘igini mustahkam, umrini barakali, u dunyosini ham obod qilib qo‘yadi.
Hasan Basriy rahmatullohi alayh: “So‘zing bilan emas, amaling bilan yaxshilik qil”, deb nasihat qilganlar. Iskandar domla ham har doim yon atrofidagi insonlarga, yoshlarimizga amali bilan o‘rnak bo‘lish harakatida yuradilar, Bugun turmush qurayotgan yoshlarimizga ham Parvardigorimiz yaxshiliklar ato qilsin va amali durust bandalaridan bo‘lmog‘ini nasib aylasin.
Shundan so‘ng tilovati Qur’on qilindi va yoshlarning baxtini so‘rab duoga qo‘l ochildi. Dasturxonga osh tortilganda yana bir xususiyat ko‘zga chalindi: tumonat odam bo‘ladigan oshlarning ba’zilarida laganga guruch bir qator qilib terilardi va mehmonlar bir-bir qoshiq olganidan keyin “siz oling”, “siz olib qo‘ying”, deb bir-biriga manzirat qilib qolishar edi. Ya’ni u oshlar go‘yoki ramziy oshlar edi. Bugun esa laganga rosmana oshga o‘xshatib suzilibdi. Mehmonlar biri ikkinchisidan xijolat bo‘lmasdan maza qilib taomlanishdi. Keyin yoshlarning baxtini so‘rab duo qilib tarqalarkan, o‘zaro shunday ixcham to‘ylar fayzli bo‘lar ekan, deya gaplashib ketishdi.
Damin JUMAQUL
O‘MI matbuot xizmati
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
