“Bo‘ladigan bola boshidan”, deb bejizga aytilmagan. Odina o‘nlarga kirganda buvisi vafot etdi. Buvasi Muhammad ota yolg‘iz qoldi. Keksayganda yolg‘izlik azobi qiyin bo‘lar ekan. Keksa odamning ko‘nglini topish uchun bir so‘z kam, ikki og‘iz so‘z ko‘p. Ularning ko‘ngli nozik, xizmati og‘ir bo‘ladi. O‘n yoshli Odinani otasi yoniga chorlab, buvasiga xizmat qilib, duosini olish kerakligini tushuntirdi. Odina yosh bo‘lsa-da, ziyrak edi. Otasi tushuntirgan hamma ishni bajarishga va’da berdi. Muhammad buva namozxon. Erta tongda turib, namoz o‘qir, uzoq duo qilar, nonushtani ham erta qilardi. Muhammad buvaning xonasida Odina va kichik ukasi Abdulaziz birga yotardi. Muhammad ota nabiralarini uyqusi buzilmasin deb endi o‘rnidan turmoqchi bo‘lsa, ziyrak Odina namoz vaqti bo‘lganini, buvasiga tez tahorat suvi tayyorlash lozimligini sezib, o‘rnidan sakrab turardi. Buvasining uxlayver, deyishiga qaramay tahorat suvini tayyorlardi. Buvasi namoz o‘qib bo‘lguniga qadar nonushtani hozirlardi. Yana nolimasdan oyisiga uy ishlariga yordam berardi. Buvasi esa har namozdan so‘ng: “Umring uzoq bo‘lsin, baxtli bo‘l, qizim! Olijanob inson jufting bo‘lsin!” deb duo qilardi. Otaning so‘zini qoldirmagan, buvaning duosidan nasibasiz qolmagan Odina o‘n yilga yaqin, ya’ni turmushga chiqquniga qadar buvasiga xolis xizmat qildi. Bu katta matonat, otaga itoat va buvaga hurmat edi. Uyqu va rohatdan savobni ustun qo‘ydi. O‘zi katta oliygohni tugatmasa-da, eng obro‘li, ilmli shaharlik yigitlardan biriga turmushga chiqdi. Odina turmush o‘rtog‘i Murodga ham xizmatini ayamadi. Erini tong saharda turishga undab, shunday derdi:
– Buvam, tongda uxlash rizqni kesadi. Rizqi mo‘l bo‘lishni xohlagan odam, sahar turadi. Buvam: “Tongda qilingan ish unumli, duolar esa qabul bo‘ladi”, – derdilar. Qani o‘rningizdan turing! – deb erini holi-joniga qo‘ymay uyg‘otardi.
Murod esa:
– Qishloq qizisan-da, tannoz kelinlar kabi dangasalikni yoqtirmaysan-da! – derdi.
Odina o‘z odatiga ko‘ra, qaynota-qaynona va eriga nonushtani ertalab tayyorlab qo‘yardi. Uni shunday tayyorlardiki, hammasi hayron qolardi. Erini biror marta bo‘lsa-da, ishiga nonushtasiz kuzatmasdi. Qaynota va qaynonasi ham uni ko‘p duo qilardi. Duo va olqishning sababidan necha yil zahmat chekib, buvasining duosini olgan, otasining nazariga tushgan, qaynota va qaynonaning olqishini olgan, eriga itoatli kelin hamma orzusiga yetdi. Eri Murod uni biror joyda ishlatmas, “Qishloqda rosa ishlagansan, shuning o‘zi yetadi”, derdi. Qaynotasi vafot etgach, qaynonasiga qizlaridan ham yaxshiroq xizmat qilib, duosini oldi. O‘zi ham keksalik yoshiga yetdi. Uch qiz, ikki o‘g‘ilni voyaga yetkazdi. Ularni ilmli, odobli va hayoli qilib tarbiyaladi. Dasturxon atrofida o‘tirganlarida, bolalariga:
– Buva, buvisi, qaynota va qaynonasi bor o‘g‘il-qizlar va kelinlar juda baxtli-da! Ularning xizmatini qiladi, duosini oladi, bilmaganini o‘rganadi. Duo va olqish olgan inson kam bo‘lmaydi. Buvamning xizmatini qildim, qaynonam va qaynotamning duosini oldim, otalaringizning hurmatini joyiga qo‘ydim, mana bugun sizlarning ardog‘ingizdaman. Tahoratga suv isitaman deb, qish kunlari sovqotgan qo‘llarimni sovuq suvga urdirmaysiz, uxlab qolmay deb qattiq yerlarda yotardim, endi esa par to‘shaklarda izzatdaman. Savob topaman deb ozgina qilgan xizmatim evaziga hajga bordim, bugun sizning ardog‘ingizdaman. Ha, xolis qilingan xizmatning mukofoti, duolar samarasi mana shunday azizlikdir, – derdi mamnun.
Aziz qizlarim! Albatta, ota-onaning xizmatini qilib, duosini olish sharafdir. Hamma ham duo olavermaydi, hammaga ham olqish nasib qilmaydi. Kim xizmat qilsa, kun kelib unga ham xizmat qilishadi. Kim hurmat qilsa, hurmat topadi. Kim nima eksa, shuni o‘radi. Shuning uchun xizmat qiling, xizmat va duo bois ulug‘lik, hurmat va ehtiromga sazovor bo‘lasiz.
“Qasamini buzgan qiz” kitobidan
Misrning eng yirik kundalik “Al-Ahram” gazetasida Misr Bosh muftiysi katta maslahatchisi Ibrohim Najmning Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro Islom sivilizatsiyasi forumidagi ishtirokiga bag‘ishlangan maqolasi e’lon qilindi, deb xabar qilmoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Muallifning ta’kidlashicha, “Islom sivilizatsiyasi: tinchlik, bag‘rikenglik va ilm-ma’rifat yo‘li” mavzusida o‘tkazilgan ushbu forum u kutganidan-da yuksak saviyada tashkil etilgan. Olim, ayniqsa, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi unda unutilmas taassurot qoldirganini alohida ta’kidlagan.
Maqolada muallif markazda saqlanayotgan noyob qo‘lyozmalar, ming yillik Qur’on nusxalari va zamonaviy ekspozitsiya texnologiyalaridan hayratlanganini yozgan. Uning fikricha, bu maskanda o‘tmish va tarix shunchaki namoyish etilmagan, balki har bir eksponat zamonaviy shaklda qayta “jonlantirilgan”.
Ibrohim Najm Harvard universitetidagi talabalik yillarini eslab, “Sivilizatsiyalar to‘qnashuvi” nazariyasi haqida fikr yuritgan. Bu nazariyada Islom G‘arb uchun asosiy raqib sifatida talqin etilgan bo‘lsa-da, muallif uning ilmiy asoslariga doimo shubha bilan qaraganini qayd etadi. Uning aytishicha, Islom sivilizatsiyasi hech qachon harakatsiz bo‘lmagan yoki taraqqiyotdan ortda qolmagan.
O‘zbekistonga tashrifi davomida Ibrohim Najm bu yerdagi tarixiy va zamonaviy obidalarni, xususan, Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy majmuasi, Hakim at-Termiziy maqbarasi va islom olamini ulug‘lovchi boshqa maskanlarni ko‘zdan kechirib, islom sivilizatsiyasi va uning ma’naviy-ilmiy merosi tobora rivojlanib, yangi taraqqiyot bosqichiga qadam qo‘yayotganini e’tirof etgan.
Muallif Islom sivilizatsiyasi markazida saqlanayotgan Usmon mus'hafi nafaqat O‘zbekistonning, balki butun islom olamining eng qimmatli yozma meroslaridan biri ekani, Qur’on matnining ilk davrlarda saqlanish tarixini o‘rganishda muhim manba hisoblanishini ta’kidlagan.
O‘zbekiston musulmonlar idorasi Matbuot xizmati