Mo‘minlarning onasi: Savda binti Zam’a roziyallohu anho

Savda binti Zam’a roziyallohu anho Xadija binti Xuvaylid roziyallohu anho vafot etganlaridan keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga turmushga chiqqanlar.

Savda binti Zam’a roziyallohu anho Islom da’vatining ilk yillarida birinchi turmush o‘rtog‘i Sakron ibn Amr bilan birga Allohning dinini qabul qilganlar. Ammo Islomga kirmagan qarindoshlarining aksariyati Savda roziyallohu anhoga yomon munosabatda bo‘lishgan. Qolaversa, mushriklarning ta’qiblari, azob-uqubatlari va haqoratlarini ham boshdan kechirdi.

Shundan so‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallam musulmonlarga Efiopiya (Habashiston)ga hijrat qilishni buyurdilar. Bu safar mushriklar to‘sqinlik qilmasliklari uchun maxfiy tarzda amalga oshirildi. Savda roziyallohu anho va turmush o‘rtog‘i Alloh taoloning roziligi yo‘lida uy-joylari va mol-mulklarini tashlab, musofirlikka chiqdilar.

Bu haqda Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Zulmga duchor bo‘lganlaridan so‘ng Allohning yo‘lida hijrat qilganlarni bu dunyoda, albatta, go‘zal(joy)ga joylashtiramiz. Va oxirat ajri kattaroqdir, agar biladigan bo‘lsalar” (Nahl surasi, 41-oyat).

Keyinchalik muhojirlarga Makkada mushriklar musulmonlarga tazyiq qilishni to‘xtatgani haqida xabar yetdi. Shu bois ayrimlari yurtlariga qaytishga qaror qildilar. Savda roziyallohu anho ham ular orasida edilar. Ammo Makkaga yetib kelgach, bu xabar yolg‘on ekani ma’lum bo‘ldi. Ana shu og‘ir kunlarda yana bir musibat yuz berdi – kasallik sababli turmush o‘rtog‘i Sakron ibn Amr vafot etdi.

Milodiy 619 yilda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayotlarida ikki katta musibatni boshdan kechirdilar: dastlab amakilari Abu Tolib, ortidan esa zavjai muhtaramalari Xadija roziyallohu anho vafot etdilar. Bu yo‘qotishlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni qattiq mahzun qildi.

Kunlarning birida Havla binti Hakim roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga uylanishni taklif qilib, Savda binti Zam’a roziyallohu anho haqida so‘z ochdi. Shundan so‘ng, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Havla roziyallohu anhoni Savda roziyallohu anhoning roziligini bilish uchun yubordilar. Savda roziyallohu anho bu nikohga rozilik bildirdilar. Keyin esa Havla roziyallohu anhoni otalarining fikrini so‘rash uchun yubordilar. Otalari ham ushbu nikohga rozilik berdilar. Shu tariqa Savda binti Zam’a roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga turmushga chiqdilar.

Bu orada Makkada musulmonlarga nisbatan ta’qiblar yanada kuchaydi. Shu sababli musulmonlar Madinaga hijrat qilishga qaror qildilar. Savda binti Zam’a roziyallohu anho ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan birga hijrat qilib, muhojirlar safidan o‘rin oldilar.

Mo‘minlarning boshqa onalari kabi Savda roziyallohu anho ham ko‘plab yuksak fazilatlarga ega edilar. Ayniqsa, saxovatlari bilan ajralib turardilar.

Ibn Sirindan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu xalifalik davrida Savda roziyallohu anhoga dirhamlar solingan katta xalta yubordilar.

Savda roziyallohu anho:

— Bu nima? — deb so‘radilar.

Ular:

— Dirhamlar, — dedilar.

Shunda u kishi:

— Xurmo solingan idish kabi to‘lib ketibdi-ku, — dedilar.

So‘ng xizmatkorini chaqirib:

— Uni tarqatib yubor, — dedilar.

Va barcha molni kambag‘allarga sadaqa qilib yubordilar.

Savda roziyallohu anho xushchaqchaq va ochiqko‘ngil ayol edilar. Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga “Yo Allohning Rasuli, kecha siz bilan namoz o‘qidim. Siz rukuni shu qadar uzoq qildingizki, hatto burnimdan qon oqib ketmasin deb ushlab turdim”, dedilar. Bu gapdan Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tabassum qildilar.

Savda binti Zam’a roziyallohu anho butun umrlarini taqvo, saxovat va yuksak axloq bilan o‘tkazdilar. U kishi o‘z davrlarida ham, bugungi kunda ham musulmon ayollari uchun ibrat namunasi bo‘lib qolmoqdalar.

Oisha roziyallohu anho: “Savdadan ko‘ra o‘zimni unga o‘xshatishni ko‘proq istaydigan biror kishini bilmayman”, deganlar.

Savda binti Zam’a roziyallohu anho Umar ibn Xattob roziyallohu anho xalifaliklarining so‘nggi yillarida vafot etdilar.

Alloh taolo Savda binti Zam’a roziyallohu anhodan rozi bo‘lsin, u zot kabi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga muhabbatli, dinimizga sodiq, sabrli va saxovatli bandalaridan qilsin.

Allohim, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ahli baytlari va barcha sahobalaridan rozi bo‘lgin. Bizni ham ularning go‘zal xulqlariga ergashuvchilardan qilgin. Qalblarimizni iymon nuri bilan munavvar, oilalarimizga baraka, hayotlarimizga taqvo va amallarimizga ixlos ato etgin.

Davron NURMUHAMMAD