Sayt test holatida ishlamoqda!
25 Avgust, 2026   |   12 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:17
Quyosh
05:42
Peshin
12:25
Asr
17:10
Shom
19:12
Xufton
20:32
Bismillah
25 Avgust, 2026, 12 Rabi`ul avval, 1448

Rasulimiz ko‘zlari yoshlangan yoxud iztirobga aylangan kun

12.07.2018   10140   8 min.
Rasulimiz ko‘zlari yoshlangan yoxud iztirobga aylangan kun

Xadicha (roziyallohu anho) onamiz Rasulullohdan qattiq xavotir ola boshladi. To u kishi hamnafas ekan, tinim bilmadi. Nima qilib bo‘lsa ham, Payg‘ambarimizga ko‘mak bersam derdi. Bu paytda u kishi 65 yoshga to‘lgan edi. Yuragi iymon va sadoqat bilan urardi. Yoshlardek g‘ayrati taniga sig‘masdan harakat qilardi. Rasululloh sallallohu alayhi vassallam doimo uning uzun hayot kechirishini, Alloh dini yo‘lida ko‘proq xizmat qilishini tilardilar. Tabiiyki, Xadicha onamiz ham Allohning nusratini ko‘rishni orzu qilardi. Ulkan Quyoshning dunyoga nur taratib, insoniyatni zulmatdan yorug‘likka olib chiqishiga guvoh bo‘lishni xohlardi. Mushriklar Rasululloh sallallohu alayhi vassallamga ozor bergan paytlarda ul zotga nisbatan mehribonchiliklari yanada oshar, taskin-tasalli berar edi. Hali Alloh xuzuriga qaytishga vaqt bor deb bilardi. Mushriklarning aziyatidan qochib, qurash maydonini tark etishni hayoliga keltirmagan edi. “Xadichani o‘ldiramiz”, degan mushriklar niyatiga yeta olishmaydi, degan ishonchda edi. Negaki, Abu Tolibdan keyin” Rasulullohga Xadicha onamizdan boshqa yordam beruvchi kishi qolmagan edi. Bir kecha Qur’on tilovat qilib o‘tirarkan, Xadicha onamizning badanida qattiq og‘riq turdi. Asta-sekin holsizlandi. Rasulullohga qarab: “Ey Allohning rasuli! Alloh sizga yaqinda yordam berajak. Allohning nuri hech qachon o‘chmaydi! Parvardigor o‘z nurini sira tark etmaydi. Aksincha, tez orada uni komil etgay”, dedi.

Rasululloh sallallohu alayhi vassallam bu holsizlikning oqibatini his qildilar. Qo‘llarini kaftlarining ustiga qo‘yib, vujudlarida qattiq bezovtalik borligini sezdilar. “Xadicha, (roziyallohu anho)  bemor bo‘libsan. Yengilgina isitmang bor. Alloh xohlasa, tezda o‘tib ketadi”, deb ko‘nglini ko‘tardilar. So‘ng qo‘llarini uzatib, onamizning turishiga yordam berdilar. Yotoqqa yetgunlaricha suyab bordilar. Yonida utirib, muborak qo‘llari bilan ko‘ksilarini siladilar, peshonalariga sochiq bosdilar. Allohdan shifo so‘radilar. Onamiz yordam berganlari uchun Rasulullohga minnatdorlik bildirdi va borib dam olishini aytdi. “Ey Xadicha, — dedilar Payg‘ambarimiz, — sening haqqingni qanday ado qilaman? Kambag‘al edim, Alloh meni sen tufayli boy qildi. Ximoyasiz edim, uyingda yordam va ximoya topdim. Sen biz uchun mehribon ona, opa, xotin eding… Eng yaqin suyanchig‘imiz eding…” Xadicha onamizning og‘riqlari kuchayib, ko‘zlari yoshga to‘ldi. “Senga nima bo‘ldi? Allohning fazl-rahmati kengdir”, dedilar Rasuli akram. U kishidagi g‘amginlikni ko‘rib, onamiz: “Ey Rasululloh Alloh sizga nusrat beradi, — dedi jilmayib, —ulkan Quyosh Makka va uning atrofidagi zulmatni yoritganini ko‘rishni naqadar orzu qilardim!” Payg‘ambarimiz unga taskin berib dedilar: “Yaqinda, albatta, ko‘rasan. Bu zulmat yengiladi. Hali sog‘ayib ketasan”. Onamizga ma’yus tikilarkan: “Senga Alloh shifo beradi. Xadicha, (roziyallohu anho)  meni hargiz yolg‘iz qoldirib ketma”, dedilar. Dard g‘olib kela boshladi. “Rasululloh — dedi onamiz, — Alloh siz bilan birgadir. Ularning ozor-aziyatlarini, yomonliklarini Alloh tezda o‘zlariga qaytarajak. Hargiz sizni yenga olmaslar. Siz Alloh tomonidasiz. Faqat, aytingchi… Rabbim menga nima va’da qilmoqda? Amallarimni dargohida qabul qilib, mendan rozi bo‘lganmikan?”

Ko‘z yoshlarini ko‘rsatmaslik uchun Rasululloh sallallohu alayhi vassallam yuzlarini chetga burdilar. So‘ngra: “Alloh sendan rozi bo‘ldi va senga raxmat aytdi. Haq yo‘lida yordam qilding, mol-dunyoingni ayamading, Rasululloh bilan birga bo‘lding… Kimki Alloh va rasuliga yordam qilsa, Alloh ham unga munosib tarzda ajr beradi. Ey Xadicha, (roziyallohu anho)  senga Adn jannati ichida marjondan qurilgan, ostidan zilol suvlar oqib turuvchi qasr berilajak”, dedilar. So‘ng sovuq suvni peshonasiga bosdilar, harorat bir oz tushib, onamiz tetiklashdi.

“Dushmanlarimiz bizni mag‘lub eta olishmaydi, — dedi Xadicha onamiz — Quraysh ahli bugun nima bilan mashg‘ul?” Atrofida turgan qizlaridan biri: “Onajon, ular kutib turibdilar”, deb yig‘lay boshladi. Rasulullohning ko‘zlari ham yoshga to‘ldi. Qizlarini tinchlantirishga harakat qildilar. Lekin kasallik soat sayin zo‘rayib borardi. Rasululloh sallallohu alayhi vassallam bilan qizlari qattiq havotirga tushishdi. Xovlini to‘ldirib turgan musulmonlarni og‘ir g‘am bosgan edi. Allohdan shifo tilab, duo qildilar. Ularning deyarli barchasi Xadichaning(roziyallohu anho)  yaxshiligidan, hayru sahovatidan bahramand bo‘lgan edilar.

Abu Lahab bilan uning xotini darvoza oldida turib, xovliga kim kirib-chiqsa, gapga tutishardi. Biroq qisqagina javobdan boshqa hech narsa eshitolmasdilar. O‘ta yaxshi ko‘rganlar ham, nihoyatda yomon ko‘ruvchilar ham Xadicha (roziyallohu anho)ning  hol-ahvolini surishtirardi. Rasululloh va qizlari onamizning oldidan jilmay, qarab turishardi. Afsuski, u kishining hayoti so‘ngiga yetib borayotgan edi. Onamiz so‘nggi lahzalarda ham o‘zidan keyin Rasulullohga qurayshliklarning ozor-aziyat berishini o‘ylab, tashvish chekardilar. Tun uzun edi. Sahar bo‘zarib kela boshladi. Rasululloh sallallohu alayhi vassallam u kishining yonida edilar. Xadicha onamiz ko‘zlarini bir ochib, qizlariga va Rasulullohga qaradi. So‘ng rozi-rizolik tilab ko‘zlarini yumdi. Omonatini Parvardigorga topshirdi.

Rasulullohning ko‘zlari yoshga to‘ldi, yuragi iztirob alangasida yondi. Islomni payg‘ambardan so‘ng birinchi bo‘lib qabul qilgan mo‘tabar va mard-jasur ayol dunyodan ko‘z yumgan edi. U Alloh va Uning dini yo‘lida ko‘p ish qildi. Rasulullohning ko‘zlaridan yosh to‘xtamasdi, qizlari ham yig‘lardi. Butun hovli motamga to‘ldi. Xadicha onamizning tobutlari musulmonlar yelkasida Quraysh qabristoniga olib kelindi. Qabrning ustida matoh tortdilar. Rasululloh qabrga tushib, muborak qo‘llari bilan lahadni tekisladilar. Pokiza jasadlarini qabrga qo‘ydilar. Go‘zal yuzlariga so‘nggi marta qarab vidolashdilar. Ko‘zlari yoshga to‘lib, boshlarini eggan holda qabristondan chiqdilar. Keyin uylariga qaytdilar.

Rasululloh Xadichadan (roziyallohu anho) judo bo‘lgach, o‘zlarini o‘ta yolg‘iz his eta boshladilar. Qilgan yaxshiliklarini, sahiyliklarini, shijoatini eslab, ko‘ngillari to‘lar edi. G‘am-qayg‘usi kuchayib, yuz-ko‘zida buning ta’siri sezila boshladi. Mushriklar esa, tabiiyki, Xadicha onamizning vafot etganidan xursand edilar. Bir-birlarini qutlab, “Abu Tolib ham, Xadicha ham yo‘limizdan bartaraf bo‘ldi. Endi musulmonlar zaiflashadi”, derdilar.

Rasululloh sallallohu alayhi vassallam azadan keyin yana ko‘chaga chiqdilar. U kishiga jinni, esi pastlarni ro‘baro‘ etishib, masxara qilishdi. Ular Payg‘ambarimizning muborak boshlariga tuproqlar sochib, aziyat berishdi. Rasululloh sallallohu alayhi vassalam g‘amgin holda uyga qaytib keldilar. Bunday paytlarda Xadicha (roziyallohu anho)  tabassum bilan kutib olar, u zotning g‘am-qayg‘usini yozishga urinar edi. Hozir ham shuni qumsadilar. Qizlari Fotima u kishini g‘amgin holda ko‘rib, shoshib oldlariga keldi. Boshlaridagi tuproqni tozalab yuvdi. Onasining mehribonchiliklarini eslab yig‘ladi. Rasululloh sallallohu alayhi vassallam ham ta’sirlanib ko‘zlariga yosh oldilar. So‘ng Xadichani duo qildilar. Yetkazgan ozorlari uchun mushriklarni badduo qilib, Allohdan panoh so‘radilar.

 Payg‘ambarimiz Xadicha onamizni hech qachon unutmadilar. Doimo yaxshilik va mehribonchiliklarini eslab gapirardilar. Musulmonlar ham Rasululloh sallallohu alayhi vassallamning g‘am-qayg‘ularini aritishga harakat qildilar. Oxiri u zotni uylantirib qo‘yishga ahd qildilar. Munosib ayol topilsa, Paygambarimizning ko‘nglidagi kemtiklik to‘lib, g‘am-alamlari arirmidi, degan hayolga borishdi. Va bu haqda so‘z ochish uchun u kishining xuzuriga bir ayolni yuborishdi. Ayol: “Ey Rasululloh Xadicha onamizga nisbatan sadoqatingiz ziyoda bo‘ldi. Hatto bu jismingiz va yuzingizga ham ta’sir qila boshladi. Bu g‘amginlikni sizdan aritadigan biror kishi bormi?” deb so‘radi. Rasulullohning ko‘zlari yoshlanib: “Xadicha (roziyallohu anho)ga bo‘lgan sog‘inchimni kim ham ketkaza olardi?! U Allohning rasuliga yordam qildi. Alloh uchun yashadi va Alloh yo‘lida vafot etdi. Xonadonimizning tarbiyachisi va bolalarimning onasi edi”, dedilar.

 

Robiya SAIDXONBALOVA

«Xadichai Kubro» ayol-qizlar o‘rta maxsus

islom bilim yurti talabasi

Siyrat va islom tarixi
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi

25.08.2026   5158   6 min.
Toshkentda

Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.


Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.

 


Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida  xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.

 

 


Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.


Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.


Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.

«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.


Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.

«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.


Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.


Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.

«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.


Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.

«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.


Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.

«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.


Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.


Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.


Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor. 

iccu.uz 

Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda
O'zbekiston yangiliklari