Muso va solih banda qissasi
Qur’oni karimda ko‘p qissa, bitik,
Hikmatga limmo-lim, ummatga yutuq.
Bir ibrat kelmishdir Kahf surasida,
Bani isroillik Muso haqida.
So‘ylab bergaydurman solsangiz quloq,
Hikoya tarzida boshdan to oyoq.
Muso payg‘ambardan xutba chog‘inda
So‘rdilar: «Kim erur bilimli banda?»
O‘ylamay «men» deya berdilar javob,
Buning-chun Allohdan eshitdi itob:
«Ikki dengiz tutash bo‘lgan makonda,
Uchragay sendan-da bilimli banda».
Dedi: «Ey Allohim, qaydan topaman?
Axir bu borada ojiz bandaman».
Dedi: «Bir savatga baliq solasan,
Yo‘qotgan chog‘ingda uni topasan».
Xizmatkor Yusha’ga berdi-yu farmon,
Ikkovlon yo‘l oldi dengizga tomon.
Turdilar, yurdilar, qushdek yeldilar,
Oxiri manzilga yetib keldilar.
Unutib qo‘ydilar savatni aniq,
Dengizga tushdi-yu, yo‘qoldi baliq.
Sal yurgach, och qoldi, holdan ham toldi,
Yonboshlab ozgina mizg‘ib ham oldi.
Xodimga buyurdi: «Tushlikni keltir,
Rosa charchadik-ku, o‘zing ham o‘tir».
Yigit uzrin aytdi: «Kechiring, esiz,
Bunday bo‘lishini bilmabman hargiz.
Unutibman, xarsang uzra qolibdi,
Ajabo, dengizda yo‘l ham solibdi».
Baliq yo‘qolmog‘i Allohdan edi,
Muso ul yigitga jilmayib dedi:
«Qo‘yaver, bo‘lmagin hadeb pushaymon,
Biz istagan narsa shu edi, inon».
Qaytib borib darhol ko‘rdilar anda,
Yashilga burkangan solih bir banda.
Yuzida oy balqir, ko‘zida quyosh,
Tik boqishga yurak berolmas bardosh.
«Senga o‘rgatilgan rushddan o‘rgatgin»,
Deya o‘tirdilar yoniga sekin.
Dedi: «Sening sabring yetmaydi bunga,
Ulamoq kerakdir kunlarni tunga.
G‘ayb ilmi go‘yoki tubi yo‘q ummon,
Undan inju termoq aniq dargumon».
Dedi: «Inshoalloh, sabr etgaymen,
Bu ila murodga aniq yetgaymen».
Dedi: «Unda bitta shartim bor senga,
Neki ko‘rsang, savol bermaysan menga».
Shartga rozi bo‘lib, yurdilar ravon,
Kemaga chiqishdi to‘lamay tovon.
Yarim yo‘lga yetgach, o‘rnidan turdi,
Boltani oldi-yu, burchakka yurdi.
Katta bir taxtani o‘yib tashladi,
Bu amal Musoning ko‘nglin g‘ashladi.
So‘rdiki: «Yo tavba, bu nima odat?
Cho‘kib ketamiz-ku, bu ishing g‘alat!»
Dedi: «Axir menga va’da qilganding,
Sabring yo‘qligini boshdan bilgandim».
Dedi: «Unutibman, kechirgin bir bor,
Do‘stingni jazoga tortmagin zinhor».
Hamroh etmoqlikka zo‘rg‘a ko‘ndirdi,
Ammo bir amali qalbin sindirdi.
Chunki yosh bolani o‘ldirib qo‘ydi,
Muso qotillikni gunohga yo‘ydi.
Dedi: «O‘ldirding-ku, begunoh jonni!
So‘rog‘i qattiqdir to‘kilgan qonning».
Dedi: «Ikkinchi bor va’dangni buzding,
Bu bilan hamrohlik rishtasin uzding».
Dedi: «Bundan keyin bersam gar savol,
Ne chora ko‘rsang ham olmayman malol.
Oxirgi marta ham kechirgin meni,
Va’damda turmasdan qiynadim seni».
Ikkovlon safarda etdilar davom,
Bir shahar ahlidan so‘rdilar taom.
Ularni ziyofat qilmadi hech kim,
Mehmonning hurmatin bilmadi hech kim.
Yurib ketar ekan noumid bo‘lib,
Qorin och, tinka yo‘q, ko‘zga chang to‘lib,
Yiqilay deb turgan devorni ko‘rdi,
Bilakni shimarib, turg‘izib qo‘ydi.
Dedi: «Zolimlarning g‘amini yeding,
Xohlasang, buning-chun haq olar eding».
Dedi: «Ajrashmasak bo‘lmaydi endi,
Senda toqatsizlik uchquni yondi.
Endi aytib beray, eshit birma-bir,
O‘rtamizda boshqa qolmasin hech sir.
Miskinga tegishli kema erdi ul,
Teshmasam bo‘lmasdi, boisidir bul:
Daryoning ortida bir podshoh bo‘lib,
Barcha kemalarni olardi tortib.
Nuqsonli kemani kim ham olardi?
Miskinning kemasi omon qolardi.
Bolani o‘ldirdim, sababi ayon:
Ota-onasiga qilardi tug‘yon.
Chunki alar mo‘min-musulmon erdi,
Bu ishim ularga omonlik berdi.
Uning badaliga solih, mehribon
Farzandlar bermoqni xohladi Rahmon.
Ikki yetimniki edi ul devor,
Alarning otasi o‘tgan taqvodor.
Tagiga xazina joylangan edi,
Birov ko‘rmasin deb loylangan edi.
Yana qanchadir vaqt shunday turar deb,
Voyaga yetishgach, shoyad ko‘rar deb,
Rabbing u devorni tiklatdi menga,
Bu ishning boisi hikmatdir senga.
Bularning barchasi xayrli yo‘ldir,
Neki ko‘rgan bo‘lsang, ta’vili shuldir».
Hadisi sharifda berilgan darak,
O‘sha solih banda Xizrdir beshak.
Iloho, ko‘paysin bilimli banda,
Olimlar izzatda, nodon – sharmanda.
Qur’on qissalari hikmatga bisyor,
Alloh barchamizga bo‘lsin madadkor!
Erkin QUDRATOV,
Mir Arab o‘rta maxsus islom bilim yurti Hadisi sharif fani mudarrisi
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV