Tavbaning sirlari
Gunohlar bandani Allohdan to‘sadigan pardadir. Allohdan uzoqlashtiradigan barcha narsadan uzoqlashish shart! Bu esa ilm (gunoh Allohdan uzoqlashishga sabab bo‘lishini bilish), nadomat (gunoh qilib qo‘yganiga pushaymon bo‘lish) va azm (hech qachon gunohga qaytmaslikka qaror qilish) bilan bo‘ladi. Chunki, banda gunohlar Allohdan uzoqlashishga sabab bo‘luvchi ekanini bilmasa, qilgan gunohlariga nadomat qilmaydi, yuragi siqilmaydi. Nadomat qilmagach, gunohdan qaytmaydi.
Tavba – ma’siyatdan toatga qaytish degani. Banda gunoh sodir etgandan keyin tavba qilishi vojibdir.
Agar gunoh banda bilan Robbi o‘rtasidagi narsalarga oid bo‘lsa, bu ma’siyatdan tavba qilishning uchta sharti bor:
- Gunohlardan darhol, butunlay uzilish.
- Nadomat qilish. Buning alomati uzoq vaqt mahzun bo‘lishdir. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Nadomat tavbadir” deganlar. Imom Ahmad rivoyati.
- Gunohga hech qachon qaytmaslikka azmu qaror qilish.
Agar ushbu uchta shartdan birortasi bo‘lmasa, tavba sahih bo‘lmaydi.
Endi agar ma’siyat inson bilan inson o‘rtasiga tegishli bo‘lsa, tavbaning to‘rtinchi sharti ham bo‘ladi. Bu – o‘sha odamning roziligini olish, haqqini qaytarib berish.
Agar mol olgan bo‘lsa, egasiga qaytarib beradi yoki pulini beradi. Agar g‘iybat qilgan bo‘lsa, borib, uzrini aytadi va o‘sha odamning haqqiga Allohdan mag‘firat so‘raydi.
Alloh taolo shunday deb marhamat qilgan:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحاً عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ
“Ey iymon keltirganlar! Allohga xolis tavba qilinglar! Shoyadki Robbingiz gunohlaringizni yuvsa va sizni daraxtlari ostidan anhorlar oqib turgan jannatlarga kiritsa...” (Tahrim surasi, 8-oyat).
Kishi tavbani chin yurakdan Allohning roziligini ko‘zlab qilishi kerak. Agar obro‘sini o‘ylab, hurmatini saqlash uchun, mansabida qolish uchun, pulini tejash uchun, odamlarning maqtoviga erishish uchun yoki ularning yomonlashidan saqlanish uchun, puli yo‘qligi uchun, kasal bo‘lib qolgani uchun, o‘sha gunohni qilishga sharoit bo‘lmagani uchun mazkur gunohdan tiyilsa, bu haqiqiy tavba bo‘lmaydi.
Tavbani keyinga surishning zarari
“Ertaga tavba qilaman” deydigan inson ertaga ham yashashini qayerda biladi?!
Qisqa hikoyada shunday keladi: “Ertaga tavba qilaman deb uyquga yotdi va qaytib turmadi”
Tavbani kechga suruvchi kishi ikki xatarning orasida bo‘ladi:
- Gunohlar ko‘paygani sari qalbini zulmat qoplab oladi. Natijada gunoh qilish uning tabiatiga aylanib qoladi.
- Kasal bo‘lib qolib, qalbidagi zulmatni ketkazishga vaqt topolmay qolishi mumkin. Natijada Robbining huzuriga salim bo‘lmagan qalb bilan boradi. Zero, Allohning huzuriga salim qalb bilan borgan kishigina najot topadi.
Ulamolar shunday misol keltirganlar: “Tavbani keyinga suruvchi kishi daraxtni joyidan sug‘urishni kechga suruvchi kishiga o‘xshaydi. Bir kuni borib qarasa, daraxt yo‘g‘onlab ketibdi. Endi uni juda ko‘p mashaqqat bilangina sug‘urish mumkin bo‘ladi. Daraxt joyida turgani sari baquvvatlashib borganidek tavbani ortga surib, gunohlari ko‘payib ketgan kishining tavba qilishi juda qiyin bo‘ladi. Umri o‘tgani sayin tabiatga aylanib qolgan gunohlardan voz kechish qiyin bo‘ladi.
Quvvati borligida gunohdan tavba qilmadi. Vaqt o‘tib o‘zi zaiflashdi, gunohlar esa ko‘payib qalbini o‘rab oldi. Endi unga juda qiyin bo‘ladi”.
Olimlardan biri shunday degan: “Alloh taolo bir bandasiga yaxshilikni iroda qilsa, unga tavba, nadomat, siniqlik, xorlik, muhtojlik, O‘zidan yordam so‘rash, doimiy tazarru’ va duo qilish eshigini ochib qo‘yadi. Oxirida o‘sha banda shunday tavba qiladiki, shayton alayhila’na “Qaniydi uni gunohga vasvasa qilmaganimda, uni tark etganimda edi” deb qoladi”.
Tavba qabul bo‘lganining alomatlari
- Tavbadan keyin inson oldingidan yaxshi tarafga o‘zgarishi, gunohlardan uzoq yurib, solih amallarga o‘zini urishi.
- Qalbida Allohdan qo‘rquvi ketmasligi, Allohning makridan bir muddat ham xotirjam bo‘lmasligi va bu xavf to vafot etgunicha davom etishi.
- Qalbning qo‘rquvdan yorilay deb turishi.
- Qalbning siniqligi. Banda qilgan gunohini o‘ylab qalbida siniqlik, xoksorlik bo‘ladi. Boshqalar buni sezmaydi. Ammo u banda doim qilgan gunohlaridan uyalish hissi bilan yonadi.
Kim mana shu narsalarni his qilmasa, tavbasiga e’tiborli bo‘lsin. Uni tuzatishga, tavbasi chin bo‘lishiga harakat qilsin. Alloh taolodan o‘zini nasuh tavba bilan rizqlantirishini so‘rasin.
Internet materiallaridan
Nozimjon Iminjonov tarjimasi
O‘MI Matbuot xizmati
Hijriy yangi yil: Muharram oyini qanday o‘tkazish kerak?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
2026 yilning 16 iyun kuni – yangi 1448 hijriy yil – Muharram oyi boshlanishining 1 kunidir. Ashuro kuni 2026 yilning 25 iyun, payshanba kuniga to‘g‘ri keladi.
Muharram oyi qanday oy?
Muharram oyi – musulmonlar taqvimining birinchi oyidir. Bu oy Alloh taolo urush, qon to‘kishni harom qilgan (Zulhijja, Zulqa’da, Muharram, Rajab) to‘rt oyning biri bo‘lib, uning o‘ninchi kuni ya’ni, ashuro kuni alohida fazilatlarga ega.
Ashuro qanday kun?
Bu kun haqida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Bu shunday yaxshi kundirki, bu kunda Alloh Bani Isroilni dushmanlaridan qutqargan. Shu bois Muso alayhissalom bu kunda ro‘za tutgan. Men Musoga ko‘proq (yaqin bo‘lishga) haqliroqman”, dedilar va u kunda ro‘za tutib, odamlarni ham uning ro‘zasini tutishga buyurdilar” (Imom Buxoriy rivoyati).
Ashuro kuni ro‘za tutish o‘tgan bir yillik gunohlarga kafforat bo‘ladi.
Bu haqda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ashuro kunining ro‘zasi – Allohdan umid qilamanki – bir yil oldingi gunohlarga kafforat bo‘ladi”, deganlar (Imom Muslim rivoyati).
Bu kun yaqinlarga kengchilik qilish, bir yillik kengchilikka sabab bo‘ladi.
Abu Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kim Ashuro kuni ahli ayoliga kenglik yaratsa, Alloh unga yil bo‘yi kenglik yaratadi”, dedilar (Imom Bayhaqiy rivoyati).
Ashuro kunini Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qanday o‘tkazardilar?
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bu kunni o‘tkazib yubormaslik uchun qattiq harakat qilardilar, uning savobiga erishish uchun bu kunning kelishini intiqlik bilan kutardilar. Bu haqda Ibn Abbos roziyallohu anhu aytadilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni Ashuro kuni ro‘zasini Ramazon oyi ro‘zasini kutib sog‘ingandek, boshqa kun va oy ro‘zasini kutganlarini ko‘rmadim” (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ashuro kuni ro‘zasini tutib, odamlarni ham bu kunning ro‘zasini tutishga buyurganlarida, sahobalar: “Yo, Rasululloh! Bu kun yahudiy va nasroniylar ulug‘laydigan kun-ku!” deyishdi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh xohlasa kelasi yil to‘qqizinchi kuni ham tutamiz”, dedilar. Ammo, kelasi yil kelmasidan Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etdilar (Imom Muslim rivoyati).
Ulamolarimiz Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ushbu niyatlariga e’tiboran, Ashuro kuniga qo‘shib bir kun oldingi yoki bir kun keyingi kunda ham ro‘za tutmoq afzal deydilar.
Alloh taolo ushbu oyning fazilatlaridan barcha mo‘min-musulmonlarni to‘liq bahramand etsin. O‘zining roziligini topadigan amallarda bardavom qilsin.
Davron NURMUHAMMAD
- «
- »