Albatta, Qur’oni Karim Allohning Kalomi bo‘lib, qiyomatga qadar uni tilovat qilib, ibodat ado etiladi. Qur’on bilan borliqdagi ilmiy haqiqatlar o‘rtasida mutlaqo ziddiyat yo‘q. Chunki, Qur’oni Karim hech qachon o‘zgarmaydi. Agar Qur’on bilan ilmiy haqiqatlar o‘rtasida ziddiyat sodir bo‘lganda, din masalasi zoye bo‘lgan bo‘lardi. Mabodo o‘quvchining ko‘ziga ziddiyat ko‘rinsa, bu yo o‘sha o‘quvchining Qur’oniy haqiqatni tushunmasligidan yoki ilmiy haqiqat deb taqdim etilgan narsaning sahih emasligidan bo‘ladi.

Agar biz Qur’onni to‘g‘ri ma’noda tushunmasak va uni noto‘g‘ri tafsir qilsak, ziddiyat yuzaga keladi.

Agar ilmiy haqiqat deb aytilayotgan narsa yolg‘on bo‘lsa ham ziddiyat yuzaga keladi.

Lekin bir savol tug‘iladi. Xo‘sh, biz Qur’oniy haqiqatni qanday qilib tushunmaymiz? Bunga misol keltiramiz. Toki odamlar Qur’oniy haqiqatni tushunmaslik borliq haqiqatlari bilan ziddiyat paydo bo‘lishiga olib borishini bilsinlar.

Alloh taolo O‘zining aziz Kitobi – Qur’onda shunday deb marhamat qilgan:

وَالأَرْضَ مَدَدْنَاهَا

“Biz yerni yoydik” (Hijr surasi, 19-oyat).

Bu oyat lug‘aviy e’jozni ham, ilmiy e’jozni ham o‘z ichiga oladi.

Alloh taolo mazkur oyatda Yerni yoydik, to‘shadik deyapti. Muayyan yerni aytdimi? Yo‘q, muayyan yerni aytmadi, balki, mutlaq holatda Yerni to‘shadik deyapti. Bu nima degani? Bu shuni anglatadiki, agar sen qayerga borsang ham, sen ko‘rib turgan ro‘parangdagi yoyilgan joyni yer deb ataladi.

Agar ekvatorda bo‘lsang ham, ro‘parangda yoyilgan yerni ko‘rasan.

Agar shimoliy qutbda bo‘lsang ham, ro‘parangda yoyilgan yerni ko‘rasan.

Agar janubiy qutbda bo‘lsang ham, ro‘parangda yoyilgan yerni ko‘rasan.

Agar Yevropada, Afrikada, Osiyoda bo‘lsang ham, ro‘parangda yoyilgan, tekis yerni ko‘rasan.

Xo‘sh, nega shunday bo‘ladi?

Qayerga borsang ham, oldingdagi yer to‘shalgandek ko‘rinishda bo‘lishining sababi – Yerning doira shaklida ekanligidir. Agar Yer to‘rtburchak, uchburchak, oltiburchak shaklida bo‘lganda, sen qachondir yerning chetiga, qirg‘og‘iga yetib borgan, o‘sha qirg‘oqda turganingda esa ro‘parangda yoyilgan, to‘shalgan yerni ko‘rmagan bo‘larding. Qayerga borsang ham oldingdagi yer to‘shalgan, tekis holda ko‘rinyaptimi, demak, bu narsa Yerning shar shaklida ekanligini bildiradi. Bugungi kunda kosmik kemalar, sun’iy yo‘ldoshlar orqali Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanib turgan doira shaklidagi tasvirini bevosita yoki bilvosita ko‘rish mumkin. O‘zing turgan joyga bir belgi qo‘yib, keyin to‘g‘riga yurishda davom etib, ma’lum masofalarni bosib o‘tganingdan keyin yana o‘sha belgi qo‘ygan joyingga qaytib kelasan. Yer dumaloqligi uchun shunday bo‘ladi. Agar Yer dumaloq bo‘lmay, boshqa biror geometrik shaklda bo‘lganda, yurib borib, qirg‘oqda pastga tushib ketgan bo‘larding va belgi qo‘ygan joyingga qaytib kelolmasding.

Alloh taolo:

    وَالأَرْضَ مَدَدْنَاهَا

“Biz yerni yoydik” oyatida Yerning ko‘rinib turgan holatiga munosib bo‘lishi va asl haqiqati bo‘lgan doirasimonligiga dalolat qilishi uchun “madadnaa” kalimasini zikr qildi.

Bu oyati karimani noto‘g‘ri tushunib, Yerni “tekis, yassi” deydiganlar “Din bilan ilm o‘rtasida ziddiyat, qarama-qarshilik bor” deyishadi. Oyatning ma’nosini to‘g‘ri tushunganlar esa, “Albatta, Qur’oni Karim Yerning dumaloqligini zikr qilgan ilk Kitobdir” deydilar. Ushbu haqiqat, ya’ni Qur’oni Karim Yerning dori shaklida ekanini zikr qilgan ilk Kitobligining o‘ziyoq g‘ayridinlarning iymon keltirib, Islomga kirishlariga kifoya qiladi.

Shayx Muhammad Mutavalliy Sha’roviy rahimahullohning

“Al-adilla al-maaddiyya ala vujudillahi” nomli asaridan

Nozimjon Iminjonov tarjimasi

O‘MI Matbuot xizmati