Sayt test holatida ishlamoqda!
18 May, 2025   |   20 Zulqa`da, 1446

Toshkent shahri
Tong
03:25
Quyosh
05:02
Peshin
12:24
Asr
17:26
Shom
19:41
Xufton
21:11
Bismillah
18 May, 2025, 20 Zulqa`da, 1446

Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa...

24.03.2018   9934   5 min.
Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa...

Madinai munavvara Nabiy alayhissalomning hijratgohlari bo‘ldi, bu pok shaharda Qur’oni Karimning fiqhiy ahkomlariga oid oyatlari nozil  bo‘ldi. Ayni shu  shaharda  Islom dinining tarixiga oid ko‘plab hodisalar bo‘lib o‘tgan. Rasululloh (sollaallohu alayhi vasallam) muborak  hadislarining  ko‘pini shu yerda  aytganlar. Madinai  Munavvara Islom  davlatining  poytaxti, bosh  shahri, ilmiy va fiqhiy markazi  hisoblanib, sahobalarning kattalari, xalifalarning  roshidlari yashagan joydir.

Shuning uchun Madinai Munavvaraning fiqh madrasasi  boshqa  madrasalarga qaraganda kuchli va mashhur bo‘lishi turgan gap. Albatta, katta sahobalarning  bu ma’nodagi  hissalari benazir. Ammo  Madinai Munavvarada  ilmga mutaxassis  bo‘lgan va fiqhiy madrasaga  asos  solgan  sahobalarning  nomlarini  tarixchilarimiz   alohida  tilga  oladilar. Ularning ichida  Zayd ibn Sobit va Abdulloh ibn Umar  roziyallohu anhumo  o‘zlariga xos  manzilaga egalar.

Zayd ibn Sobit ibn Zahhoq  Ansoriy al-Xazrajiy roziyallohu anhuning (kunyalari  Abu Sa’iyd) ikkita katta  fazilatlari mashhurdir. Birinchisi, xalifaning  yo‘qligida uning  vazifasini vaqtincha bajarib turishlari. Ikkinchisi, Islom  davlati  poytaxtida  tengi yo‘q olim  bo‘lganlari.

Ibn Sa’d Amr  ibn Diynordan  rivoyat qilinadi: “Ibn Umar  katta  faqihlardan  hisoblanar edi”. Ibn Abdul  Barr  o‘z  kitobida yozishicha, Abdulloh  ibn Umar  roziyallohu anhu shunday degan:

“Ilm  uch narsadir:  notiq kitob, o‘tuvchi sunnat  va “bilmayman”. Ya’ni: Abdulloh ibn  Umar  roziyallohu anhuda  ilmning ushbu   uch turi  ham  yetarlicha  bor  edi. U  kishi Alloh  taoloning  kitobini va  Rasululloh sollallohu  alayhi  vasallamning sunnatlarini  juda  yaxshi  bilar  edilar. Shu bilan  birga, bilmagan narsalarini ham  darhol  tan olar  va  o‘z joyida  “bilmayman” deyish  bilan  fahrlanar edilar. Shu o‘rinda  shar’iy dalillarga  ham  to‘xtalib o‘tsak:

Shar’iy  dalillardan  murod Qur’oni Karim, Muhammad sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari tushuniladi. Fariy hukmlardan murod esa  shahobcha,  kichik  ahamiyatli narsalardir.

Shariat ibodat va muomilatlarni  o‘z ichiga oluvchi  hukmlardir. Lekin oyat va hadislarda   zikri kelmagan masalalar ham bor. Bu turdagi masalalarni hal qilishda esa faqihlarga ijtihod  eshiklari keng ochilgan. Alloh taologa qurbat hosil qilishning   eng ulug‘i bu  din hukmlariga insonlarni qiziqtirishdir.  Ayniqsa fiqhiy jabhalarda, jumladan, ibodat, amal  va muomilat  masalalarida  aniq bir hujjatga ega bo‘lsinlar. Islom  fiqhi  zamonlar  osha musulmonlarning  talablariga javob berib kelmoqda  va o‘zining  barcha zamonlar  hamda makonlarga  mos ekanini isbot qilmoqda.

Butun dunyoga mashhur adib va faylasuf  Bernard Shou “Men doim islom dinini g‘oyatda ehtirom qilaman. Menimcha, faqat ushbu dingina harakatlantiruvchi  kuchga egadir. Va barcha zamonlarda bashariyatning  foydasiga xizmat qila oladi”, degan. Ingliz tarixchisi  Vilz o‘zining “Insoniyat tarixi  ifodalari” kitobida  quyidagilarni  aytadi: “Yevropa o‘zining idoriy va tijoriy  qonunlari bo‘yicha  islomdan qarzdordir”. Fransuz tarixchisi Sidyu: “Napaleonning  qonuni  Imom Molik  mazhabidagi “Sharhi  Dirdir ’ala matni  halil” nomli fiqh kitoblaridan  ko‘chirmadir”,  deb  yozadi. Fiqh  fani g‘arbda  Islamik Lav, muslim Lav (ingliz tilida), le Droit  musulman (fransuz tilida), Islamische Gesetz (nemis tilida ) kabi  nomlar  bilan  yuritiladi.

Fiqh so‘zi  atama sifatida  Qur’on va hadislarda  qo‘llaniladi. Fiqh islom dini vujudga kelib halifalik  qaror topishi  bilanoq darhol tarkib topgan emas. Fiqhning qaror topishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hadislari va sahobalarning  aytgan gaplarini  yozib olish bilan birga davom etgan. Zayd ibn Hasanning “Majmul fiqh”, Molik  ibn Anasning “Al-Muvatto”, Ahmad ibn Hanbalning “Al-Musnad” kitoblari fiqhga oid  dastlabki asarlar hisoblanadi. Ular muayyan tanlab olingan  hadislardan iborat  edi. Fiqh  ilmi  X asrga kelib mustaqil fan sifatida  shakllangan. Fiqh bilan  shug‘ullanuvchi, uni o‘rganuvchi kishi “faqih” deb atalgan. Bunda faqatgina shariat hukmlarini sodda va yuzaki bilib olib, uni yod olish yetarli emas. Balki ularning barcha sabab va hikmatlarini bilmoq va shariat asoschisining maqsadlarini anglamoq zarur hisoblanadi. Shuning uchun shariat hukmlarini sodda uslubda bilgan kishi olim  deyilsa ham, faqih deyilmaydi. Faqih olimlarning ta’kidlashicha, ilm  va fiqh orasida  umum  va xususi  mutlaq bor, ya’ni ilm umumiy ma’noda, fiqh esa  xos ma’noda  ishlatiladi. Shu  sababli   ham  faqih  olim bo‘ladi, ammo  har  bir olim  faqih emas  deyilgan.

 

Ma’rifat ESONOVA

Xadichai Kubro ayol-qizlar

o‘rta-maxsus islom
bilim yurti
talabasi

O‘MI Matbuot xizmati

Fiqh
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Islom sivilizatsiyasi markazi Kengaytirilgan ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi

14.05.2025   4050   4 min.
Islom sivilizatsiyasi markazi Kengaytirilgan ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Kengaytirilgan ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda Kengash a’zolari to‘g‘ridan to‘g‘ri va onlayn tarzda ishtirok etishdi. Dastlab, London qirollik kolleji Arxeologiya bo‘limi ilmiy xodimi, doktor Miliana Radivoyevich Namangan viloyatidagi Axsikent mavzeida olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasi bilan tanishtirdi.

 

 

Miliana Radivoyevich uzoq yillarda beri mamlakatimizda olib borilayotgan arxeologik tadqiqotlarda faol ishtirok etib keladi.

— Axsikent dunyodagi eng qadimiy metallurgiya markazlaridan biri hisoblanadi. Men o‘zbekistonlik, kiprlik va buyuk britaniyalik hamkorlarimiz bilan birga Axsikentda ilk o‘rta asrlarda metallurgiya yuqori darajada rivojlanganini aniqladik. Jumladan, islom olamining dastlabki davrida tayyorlana boshlagan mashhur Damashq qilichlari ham aynan Axsikentda qazib olingan va qayta ishlangan po‘latdan foydalanganini isbotladik. Nasib etsa, Markazning ochilishi marosimida bu tarixiy voqeani alohida medialoyiha sifatida taqdim etamiz, — dedi u.

 

ITSM xalqaro aloqalar bo‘limi mutaxassisi Yekaterina Soboleva Kengash a’zolarini O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining tantanali ochilishi marosimi konsepsiyasi bilan tanishtirdi. Unda ushbu marosim doirasidan joy olgan tadbirlar, “O‘tmishning boqiy merosi – buyuk kelajak asosi” mavzusidagi IX kongress kun tartibi, ishtirokchilar ro‘yxati, Imom Buxoriy majmuasining yangi binosi va innovatsion muzeyi singari qator  masalalar o‘rin olgan.

 

 

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov Markazning ochilishi munosabati bilan o‘tkaziladigan Xalqaro ko‘rgazma, xorijdan olib kelinadigan qo‘lyozmalar, eksponatlar haqida ma’lumot berdi. Xorijiy mamlakatlardagi qator muzey va kutubxonalar, shaxsiy kolleksiyalar rahbarlarning ushbu ko‘rgazmasidagi ishtiroki bo‘yicha keng qamrovli ishlar olib borilayotganini qayd etdi. 

 

— Biz 25 aprel-2 may kunlari Buyuk Britaniyaning “Sotbis” va “Kristis” auksionlaridan O‘zbekiston madaniy merosiga oid 46 ta lotni saraladik, — dedi Markaz rahbari. — Ayni paytda ularni sotib olish va O‘zbekistonga olib kelish bo‘yicha muzokaralar davom etyapti. Biz bu tarixiy merosni qaytadan qo‘lga kiritayotganimizni jahon ilmiy jamoatchiligiga yetkazishimiz kerak. Shu bois, Buyuk Britaniya va Fransiyada shu masalada xalqaro tadbirlar o‘tkazishni rejalashtiryapmiz.

 

 

Kengash a’zolari tomonidan ushbu yirik anjumanlarga tashrif buyuradigan xorijiy mehmonlar ro‘yxati ham taqdim etildi. Kengaytirilgan ilmiy kengash a’zolari tomonidan ushbu xalqaro tadbirlarda ishtirok etadigan o‘zbekistonlik olimlar va ekspertlar ro‘yxati tasdiqlandi. 

 

Kengash davomida, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy xodimi Alisher Egamov O‘zbekistonning turli hududlaridagi muzey fondlaridan Markaz ekspozitsiyasida namoyish qilish uchun to‘plangan tarixiy eksponatlar haqida ma’lumot berdi. Mart-aprel oyida joylarga uyushtirilgan ekspeditsiyalar natijasida 1500 dan ortiq tarixiy eksponatlar aniqlangan. Mamlakatimiz tarixining turli davrlariga mansub bu tarixiy buyumlar orasidan saralanganlari Markazning ochilishi munosabati bilan o‘tadigan xalqaro ko‘rgazmadan joy oladi.

 

Shuningdek, Markaz ekspozitsiyasi uchun 2-toifali medialoyihalarning ilmiy-amaliy materiallar bazasini yaratish masalasi ham kun tartibiga qo‘yildi. Boshqa bir qator masalalar bo‘yicha Kengash a’zolari o‘z fikr-mulohazalarini bildirishdi. Kengash uchrashuvida Markaz hamda O‘zbekiston madaniy merosini saqlash, o‘rganish va ommalashtirish bo‘yicha Butunjahon jamiyati qo‘shma loyihasi - "O‘zbekiston madaniy merosi jahon to‘plamlarida" turkumidagi kitob-albomlarning 81-90 jildlarini nashr qilish masalasi ko‘rib chiqildi. Shuningdek, nashrga tayyorlanayotgan yettita sovg‘abop kitob-albom haqida ma’lumot berildi.

 

Bundan tashqari uchrashuvda Kengash a’zolari Qur’oni karim zalining yangi dizaynini ham tasdiqlashdi.

 

— Qur’on zali binoning markaziy qismidan o‘rin olgani uchun uning dizayniga alohida e’tibor berilyapti, — dedi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi boshlig‘i Azimjon G‘afurov. — Biz Kengash a’zolari e’tiboriga Hazrati Usmon Qur’oni joylashtiriladigan ayvon ustida joylashadigan nurli installyatsiyaning ikki xil ko‘rinishini taqdim qildik. Yig‘ilishda eng maqbul variant tanlandi.

 

 

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Islom sivilizatsiyasi markaziga navbatdagi tashrifi chog‘ida xalqaro hamkorlar, jumladan, dunyoning yetakchi muzeylari, kutubxonalari va ilmiy-tadqiqot institutlari bilan hamkorlikni faollashtirish bo‘yicha topshiriqlar bergan edi. Markaz binosining ikkinchi qavatini xalqaro tashkilotlar vakolatxonalari uchun xonalar ajratish, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi uchun alohida yangi bino qurish to‘g‘risidagi qarorning muhim bandlaridan biri bo‘ldi. Qirqqa yaqin asosiy hamkor davlatlar mavjud. Markazning ikkinchi qavatida ularning faoliyati uchun barcha shart-sharoitlar yaratilib, zamon talabi darajasida tashkil etish O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining navbatdagi kengaytirilgan ilmiy kengashi jarayonida alohida ta’kidlandi.

MAQOLA