O`zbekiston musulmonlari idorasi

Ona tabiatga munosabat

20.03.2018 7748 10 min.

Alloh taolo insonni barcha narsalarning eng sharaflisi qilib yaratdi. Unga cheksiz ne’matlar berdi. O‘zi yaratgan bu ajoyib olamni insonga bo‘yunsunadigan qilib qo‘ydi. Alloh taolo bandalariga shunchalik ulug‘ ne’matlar berishi bilan birga, mazkur ne’matlardan o‘zi uchun va o‘zgalar uchun qayta foydalanishni ta’lim bergan. Alloh taolo insonni dunyoni, tabiatni asrashga, Alloh taoloning ne’matlaridan manfaat olishga, ularni halok etmaslikka, yaxshilik yo‘lida ishlatish va yomonlikka ishlatmaslikka buyurgan.

Qur’oni karimning ikki yuz ellik oyatida tabiat, uni asrab avaylash mavzulari zikr etilgani Islomning bu masalaga qanchalik katta e’tibor qaratishini ko‘rsatib turibdi. Har birimizga ma’lumki Alloh taolo olamni ajoyib aniqlik bilan va o‘zaro bog‘liq holatda yaratgan. Bu haqida Qur’oni karimning Qamar surasi 49-oyatida shunday marhamat qilgan:

“Albatta, biz har bir narsani o‘lchov bilan yaratdik”.

Demak, dunyodagi har bir narsa: suv ham, yer ham, tog‘ ham, hayvonotu nabotot ham aniq o‘lchov bilan va bir-biriga bog‘liq qilib yaratilgan. Agar bu bog‘lanish buzilsa, jiddiy muammolar kelib chiqadi. Shuning uchun har bir inson dunyoni, tabiatni asrab-avaylashga harakat qilmog‘i lozimdir. Inson o‘z uyiga qanday e’tibor bersa, pok saqlasa, atrofga ham xuddi shunday munosabatda bo‘lishi shart. Chunki butun yer yuzini Alloh taolo insonlar uchun maskan qilib berdiki, buni Zoriyot surasi 48-oyatida shunday bildirib qo‘ygan:

“Va yerni to‘shab qo‘ydik. Biz qandoq ham yaxshi tayyorlaguvchidirmiz”. Go‘dak uchun beshik qanday qarorgoh bo‘lsa, yer ham inson uchun shunday qarorgohdir.

Insonning bu dunyodagi mas’uliyati haqida ko‘plab hadisu shariflar vorid bo‘lgan, ulardan birida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Bas, barchangiz mas’uldirsiz va barchangiz o‘z mas’uliyatingizdan so‘ralursiz”, deydilar. Bu qisqa so‘zlarda olam-olam ma’no bor. Mas’uliyatdan so‘raladigan kun kelishidan oldin, tabiat, atrof-muhit oldidagi mas’uliyatimizni to‘g‘ri ado etaylik.

Islom dini doim iymonli insonlarni hayvonot ya’ni jonivorlarga zarar keltirmaslikka, hayvonlarga mehribon bo‘lishga chaqiradi. Qur’oni karimdagi ba’zi oyatlar Alloh taoloning hayvonot olamini yaratishdan maqsadi, ularni muhofaza qilish tartibi, inson hayvonot dunyosidan qanday foyda olishi mumkinligi, hayvonlarni tarbiya qilish yo‘llarini batafsil tushintirib bergan. Qur’oni karimning Baqara, An’om, Fil, Naml, Nahl kabi suralari hayvonlar nomi bilan ataladi. Bu so‘zlarning tarjimasi “Sigir”, “Chorva hayvonlari”, “Fil”, “Chumoli”, “Asalari” deganidir.

Qur’oni karimda barcha jonzot va qushlar insonlar kabi “ummat” ekani ta’kidlanadi. Mana shu ta’kid insonni o‘zi kabi ummat bo‘lgan barcha jonlilarga nisbatan mehribon bo‘lishga undaydi. Haqiqatda, Alloh taolo hayvonlarni insonlarga foyda keltiradigan ne’matlar qilib yaratdi. Shu jihatdan, insonlar bu ne’matlar uchun Parvardigoriga shukr qilib, o‘zlari uchun foydali va zarur bo‘lgan hayvonot dunyosini qo‘riqlashi va saqlashi lozim bo‘ladi. Shukr qilish esa, ikki yo‘l bilan bo‘ladi. Birinchisi, bunday ne’matlarni ato etgan Alloh taologa hamd aytish bo‘lsa, ikkinchisi Parvardigor ato qilgan ne’matlardan foydalanishda uning ko‘rsatmasiga muvofiq ish yuritishdir. Islomda hayvonot olamiga hech qanday zarar yetkazish mumkin emasligi qattiq ta’kidlanadi. Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda shunday deyiladi: “Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning oldidan yuziga tamg‘a bosilgan eshak olib o‘tildi. Shunda u zot: “Mening hayvonlarning yuziga tamg‘a bosgan va ularning yuziga urganlarni la’natlaganim sizlarga yetmagan edimi?” dedilar”. Boshqa bir hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Bir ayol o‘zining mushugi sababli do‘zaxga kirdi. Uni bog‘lab qo‘yib, unga taom ham bermadi, uni yerdagi narsalardan yemog‘i uchun qo‘yib ham yubormadi. Hatto, u ozib-to‘zib o‘ldi” deganlar. Ko‘rinib turibdiki, Islom hayvonlarni maqsadsiz o‘ldirishni katta gunoh hisoblab, qat’iy man’ qiladi. Chunki Alloh taolo hayvonlarni insonlar foydasi uchun yaratgan. Alloh taolo yaratgan jonvorlarni bexuda o‘ldirish uning ne’matlariga nisbatan noshukurlik va nonko‘rlikdir. Xuddi hayvonot olami kabi nabotot ya’ni, o‘simliklar olami ham Allohning insonlarga ato qilgan ulug‘ ne’matlaridan biri bo‘lib, bu olam bo‘lmasa, yer yuzida hayot ham bo‘lmas yedi. Shuning uchun ham, Alloh bu olamni insonga hayot vositasi bo‘lsin, unga va uning chorvasiga rizq bo‘lsin deb yaratgan. Buni Alloh taolo Abasa surasining 24-32-oyatlarida ham batafsil bayon qilgan. Alloh taolo nabotot olamini insonning barcha foyda, manfaati uchun rostlab qo‘ygandir. Islom ta’limoti insonga va uning jamiyatiga foyda yetkazuvchi barcha narsalarni yo‘qotish, zarar yetkazish va isrof qilishni harom qilgan.

Alloh taolo Qof surasining 9-11-oyatlarida shunday marhamat qilgan: “Va osmondan baraka suvini tushirdik, hamda u bilan bog‘-rog‘larni va don hosilini o‘stirdik. Va zich mevali shingillari bor xurmolarni ham. Bandalarga rizq qilib. Va u (yomg‘ir) bilan ulkan shaharni tiriltirdik”. Bu oyatlardan bilamizki, nabotot olami bandalar uchun rizqdir, bandalarning esa o‘z rizqlarini ehtirom qilishlari hamda ular uchun shukur keltirishlari, nabotot olamiga nisbatan to‘g‘ri muomalada bo‘lishi lozim. Aksincha, nabotot olamiga nisbatan yomon muomala Allohning g‘azabi va azobiga olib keladi. Nabotot olami, undan foydalanish yo‘l-yo‘riqlari haqida Qur’oni karimda ko‘plab oyatlar kelgan.

Dehqonchilik va bog‘dorchilik ishlariga targ‘ib qiluvchi ko‘plab hadisu shariflar ham mavjud. Shulardan ba’zilarini keltiramiz: Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Qaysi bir musulmon bir ko‘chat eksa yoki biror bir ziroat qilsa, undan qushmi, insonmi, hayvonmi yesa, albatta uning uchun bundan sadaqa hosil bo‘ladi”, deb marhamat qilganlar. Demak, barchamiz o‘zimiz yashab turgan hovlilarimizga, mahallalarimizga daraxt va gul ko‘chatlarini eksak va undan kimdir manfaat olsa bundan bizga savob hosil bo‘lishini tushunib sa’y-harakat qilishimiz lozim.

Yana bir hadisi sharifda aytilishicha: “Ekilgan har bir daraxtning aytayotgan tasbehi o‘sha daraxtni ekkan kishining nomai amaliga yoziladi”.

Rivoyat qilinishicha, bir kuni bir odam yoshi ulug‘ sahobiy Abu Dardo roziyallohu anhuning yong‘oq daraxti ko‘chatini ekayotganini ko‘rib: “Ey muhtaram zot, qarib, ulug‘ yoshga kirgan bo‘lsangiz ham ko‘chat ekasizmi, axir bu yong‘oq falon yildan so‘ng mevaga kiradi-ku?” debdi. Abu Dardo roziyallohu anhu unga javoban: “Menga savobi yetsa bo‘ldi. Mevasini boshqalar iste’mol qilayversin”, degan ekanlar.

Allohning insonga bergan ulkan ne’matlaridan, rizqidan biri suvdir. Suv hayotning asosiy unsuri ekani Qur’oni karimda ta’kidlangan. Haqiqatda yer yuzida suvsiz hayotni tasavvur qilib bo‘lmaydi. Alloh taolo, Anbiyo surasi 30-oyatida: “Barcha tirik mavjudotni suvdan (paydo) qilganmiz” deb marhamat qilgan. Yana, Nur surasi, 45-oyatida: “Alloh hamma jonivorni suvdan yaratdi”. deydi. Bundan barcha jonli koinotning asli ham, tarkibi ham suv ekani kelib chiqadi. Buni ilmiy tajribalar ham ko‘rsatgan. Inson jismining 76 foizini suv tashkil qiladi. Shuningdek, suv boshqa tirik jonzotlarning ham asosiy unsurini tashkil qiladi. Nabotot olamini ham suvsiz tasavvur qilish qiyin.

Islom dini nuqtayi nazaridan qaraganda, suv Allohning ulkan ne’mati bo‘lib, uni zoye va isrof qilish haromdir. Har bir inson suvni ifloslashdan va isrof qilishdan tiyilishi, undan tejamkorlik bilan foydalanishi, qadriga yetishi shartdir. “Bir kuni Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam tahorat qilayotgan Sa’d ismli sahobaning yonidan o‘tayotib, “Bu qandoq isrofgarchilik, ey Sa’d?” dedilar. “Suvda ham isrof bo‘ladimi”, deb so‘radi Sa’d. “Agar oqib turgan daryodan olsang ham”, dedilar Payg‘ambar alayhissalom”.

Ma’lumki, g‘usl va tahorat musulmon bandalarga farz ibodatlaridir. Agar shu narsalarda suvni isrofi joiz bo‘lmasa, ibodatmas boshqa ishlarga isrof qilish aslo durust emas.

Atrof-muhitga, tabiatga nisbatan mehr-shafqatli va adolatli bo‘lishga o‘qitishing, o‘rgatishing o‘zigina katta foyda keltirmaydi, albatta, u bilimlar, tarbiyalar ham biz kattalar tomonidan amalga qo‘llanilishi, ko‘rsatilishi lozim. Islom nuqtayi nazarida tabiatni muhofaza qilish tarbiyasi jamiyatning katta yoshdagi a’zolari vazifasidir. Katta yoshdagilar atrof-muhitni muhofaza qilish va qo‘riqlashda doimo yoshlarga ibrat ko‘rsatishlari shart. Ular yosh avlodni tabiatni muhofaza qilishda yetuk ongli, hayvonot va nabotot olamiga rahmdil qilib tarbiyalashlari zarur.

Bobo-buvilarimizning chiqindini ariqqa supurma, suvga tupurma, noloyiq joylarga o‘tirma, ko‘chalarga axlat tashlamoq degan o‘gitlari doimo yodimizda bo‘lmog‘i zarur. Hayotimizda shu yer ustida yashayotgan bo‘lsak, vafot etganimizdan keyin ham shu yer bag‘rida yotamiz. O‘zimizning uzoq muddat maskanimiz bo‘ladigan bu yerni obod qilish, o‘zimiz va kelajak avlodlarimiz uchun foydadir. Atrofimizni, tabiatni turli zararli chiqindilardan va ifloslanishdan saqlasak, o‘zimiz va kelajagimizni hayotini saqlagan bo‘lamiz. Kim uyi iflos bo‘lishini, chiqindilar sochilib yotishini istaydi. Hech kim, faqat hovli va uylarimiz emas, mahalla, shahar va mana shu vatan ham o‘zimizniki. Uning ozodligiga barchamiz mas’ulmiz. Vatanimiz obodligiga o‘z hissamizni qo‘shaylik. Bizdan kelajak avlodga ozod va obod vatan qolsin.

M.QORAYEV,

O‘MIning Qashqadaryo viloyatidagi vakilligi yetakchi mutaxassisi

O‘MI Matbuot xizmati

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

URUSH YILLARIDA O‘ZBEKISTON XALQINING FIDOYILIGI VA SABR-TOQATI

09.05.2026 11617 9 min.

Ba’zan tarix sahifalarini varaqlarkanmiz, oddiy raqamlar ortida qanday taqdirlar, qanday iztiroblar va qanday buyuk jasoratlar yashiringanini unutib qo‘yamiz. Ikkinchi jahon urushi ham shunday sinovlarning eng dahshatlilaridan biri bo‘lib, millionlab insonlar taqdirini o‘zgartirdi. Bu urush faqat frontdagi janglar emas, balki insonlarning yuragidan o‘tgan og‘ir dard, sabr va matonat tarixidir.

Tarix – bu faqat o‘tgan voqealar majmuasi emas, balki insoniyatning boshidan kechirgan sinovlari, yo‘qotishlari va yutuqlari aks etgan buyuk xotira kitobidir. Unda har bir sahifa inson qismati bilan yozilgan. Ba’zan biz o‘sha sahifalarga yuzaki qaraymiz, ularni oddiy ma’lumot sifatida qabul qilamiz. Ammo chuqurroq nazar tashlasak, har bir satr ortida ko‘z yoshlar, ayriliqlar, sabr va umid yashiringanini anglaymiz. Ayniqsa, urush yillari ana shunday murakkab va og‘ir sinovlarga boy davr bo‘lib, u insonning asl qiyofasini – uning kuchini, irodasini va insoniyligini namoyon etadi.

Ikkinchi jahon urushi insoniyat tarixidagi eng dahshatli fojealardan biri sifatida nafaqat davlatlar taqdirini, balki oddiy insonlarning hayotini ham tubdan o‘zgartirib yubordi. Bu urush faqat jang maydonlarida kechgan to‘qnashuvlar emas edi. U har bir uyga kirib bordi, har bir yurakda og‘ir iz qoldirdi. Bu davrda insonlar nafaqat dushman bilan, balki ochlik, ayriliq, qo‘rquv va noaniqlik bilan ham kurashdi.

Ba’zan tarix bizga savol beradi: agar o‘sha og‘ir yillarda yashaganingizda, siz qanday yo‘l tutardingiz? Tasavvur qiling, urush boshlanadi. Bir tongda hayot o‘zgaradi. Kechagi tinchlik o‘rnini xavotir egallaydi. Har bir inson qalbida qo‘rquv va umid bir vaqtning o‘zida yashay boshlaydi. Shu lahzadan boshlab oddiy odamlar tarix yaratadigan insonlarga aylanadi.

Bu savol bejiz emas. Chunki urush insonni tanlov oldida qoldiradi: taslim bo‘lish yoki kurashish, umidsizlikka berilish yoki umid bilan yashash. O‘zbekiston xalqi esa aynan ikkinchi yo‘lni tanladi. Ular barcha qiyinchiliklarga qaramay, sabr va matonat bilan yashadi, mehnat qildi va kelajakka ishonchini yo‘qotmadi.

Urush boshlanishi bilan O‘zbekiston muhim strategik hududga aylandi. 1941-yildan boshlab frontga ketayotgan poyezdlar to‘xtovsiz harakatlandi. Har bir vagon ortida esa ko‘zida yosh, yuragida umid bilan qolayotgan insonlar turardi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistondan 1,4 milliondan ortiq kishi frontga safarbar etilgan. Bu esa deyarli har bir oila urushning achchiq nafasini his qilganini anglatadi.

Frontga ketganlarning ortida esa butun bir jamiyatning og‘ir hayoti boshlandi. Har bir xonadon urushni o‘zicha his qildi: kimdir otasini, kimdir o‘g‘lini, yana kimdir umr yo‘ldoshini kuzatdi. Har kuni pochta orqali keladigan xatlar insonlar uchun eng katta umid manbai edi. Ba’zi xatlar esa yillar davomida kutildi. Ammo ba’zan “qora xat” kelib, butun bir oilaning taqdirini o‘zgartirib yuborar edi.

Shu og‘ir damlarda insonlar bir-biriga yanada yaqinlashdi. Mahallalarda hamjihatlik kuchaydi. Qo‘shnilar bir-biriga tayanch bo‘ldi, borini bo‘lishdi. Bu birdamlik oddiy insonlarni yanada kuchli qildi. Chunki ular yolg‘iz emasligini his etardi.

Urush yillarida Respublika hayoti keskin o‘zgardi. Ayniqsa, sanoat sohasida katta burilish yuz berdi. 1941–1942-yillarda O‘zbekistonga yuzdan ortiq sanoat korxonalari ko‘chirib keltirilib, qisqa vaqt ichida ishga tushirildi. Zavod va fabrikalarda kecha-yu kunduz mehnat qilindi. Ishchilar ba’zan dam olishsiz ishlashga majbur bo‘lishdi. Ammo ular shikoyat qilmadi. Chunki har bir ishlab chiqarilgan mahsulot frontdagi askar hayotini saqlab qolishi mumkinligini yaxshi tushunishardi.

Shuningdek, bu davrda temiryo‘l tizimi ham alohida ahamiyat kasb etdi. Frontga qurol-aslaha, oziq-ovqat va kiyim-kechak yetkazib berish uzluksiz davom etdi. Bu esa ortda qolgan insonlarning mehnati qanchalik muhim bo‘lganini yana bir bor ko‘rsatadi.

Qishloq xo‘jaligida esa yanada og‘irroq manzara yuzaga keldi. Erkaklarning frontga ketishi natijasida dalalarda ayollar, keksalar va o‘smirlar asosiy kuchga aylandi. Bu ko‘plab bolalar uchun bolalikning erta tugashiga sabab bo‘ldi. Ular tong sahardan dalaga chiqib, kechgacha mehnat qilishdi. Shunga qaramay, ular sabr bilan paxta va g‘alla yetishtirishni davom ettirdilar.

Ayniqsa, ayollarning jasorati beqiyos edi. Ular ham ona, ham ota o‘rnini bosdi. Oilani boqdi, bolalarni tarbiyaladi va bir vaqtning o‘zida og‘ir mehnatni bajardi. Ularning ko‘zida charchoq bo‘lsa-da, qalbida umid so‘nmagan edi.

Bolalar esa urushning eng begunoh guvohlari edi. Ular o‘yin-kulgu o‘rniga mehnatni tan olishga majbur bo‘ldi. Lekin ularning qalbida kelajakka ishonch saqlanib qoldi. Aynan shu ishonch urushdan keyingi tiklanish davrining asosiga aylandi.

Urush yillarida O‘zbekiston insonparvarlik timsoliga aylandi. 200 mingdan ortiq yetim bolalar bu yerda boshpana topdi. Ular begona yurtda emas, balki mehrli oilalarda yashadi. O‘zbek xalqi ularni o‘z farzandidek qabul qildi. Bu esa xalqning naqadar bag‘rikeng va mehribon ekanini yaqqol ko‘rsatadi. Tarixiy manbalarga murojaat qilar ekanmiz, bu davrning ko‘lami yanada kengroq ekanini ko‘ramiz.

Arxiv ma’lumotlariga ko‘ra, Respublika hududiga urushning dastlabki yillaridayoq 1 milliondan ortiq evakuatsiya qilingan aholi joylashtirilgan. Ular orasida oddiy insonlar bilan bir qatorda ilm-fan va madaniyat vakillari ham bor edi. Bu esa O‘zbekistonni nafaqat iqtisodiy, balki ma’naviy markazga aylantirdi.

Ko‘plab tadqiqotlarda Toshkent shahri o‘sha yillarda “mehr-shafqat shahri” sifatida tilga olinadi. Bu bejiz emas edi. Chunki bu yerga kelgan minglab insonlar boshpana va mehr topdi. Ayniqsa, yetim bolalarga ko‘rsatilgan g‘amxo‘rlik butun insoniyat tarixidagi eng yorqin insonparvarlik namunalaridan biri bo‘lib qolgan.

Manbalarda yana shunday ma’lumotlar bor: urush yillarida O‘zbekistonda 280 dan ortiq harbiy gospital faoliyat yuritgan. Bu gospitallarda minglab yarador askarlar davolangan. Shifokorlar va hamshiralar kecha-yu kunduz xizmat qilib, ko‘plab insonlarning hayotini saqlab qolgan. Ularning mehnati ham frontdagi jangchilar jasorati bilan teng baholanishi mumkin.

Bundan tashqari, O‘zbekiston hududida shakllantirilgan harbiy qismlar ham frontda katta jasorat ko‘rsatgan. Ko‘plab askarlar orden va medallar bilan taqdirlangan, ayrimlari esa eng yuksak unvonlarga sazovor bo‘lgan.

Iqtisodiy jihatdan ham Respublika muhim tayanch hududga aylangan edi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, urush yillarida O‘zbekiston frontni zarur mahsulotlar bilan ta’minlashda yetakchi hududlardan biri bo‘lgan. Paxta yetishtirish hajmi oshirilib, u harbiy sanoat uchun muhim xomashyo vazifasini bajargan.

Madaniyat va san’at ham bu davrda katta ahamiyat kasb etdi. Shoirlar, yozuvchilar va san’atkorlar xalq ruhiyatini ko‘tarishga xizmat qildi. Ularning ijodi odamlarni ruhlantirdi, umid bag‘ishladi va bardamlikka undadi.

Shunday og‘ir sinovlar davrida odamlarni oldinga undagan kuch nima edi? Bu – sabr, ishonch va ertangi kunga bo‘lgan umid edi.

Ocharchilik, yetishmovchilik va ayriliqlarga qaramay, xalq ruhiy jihatdan sinmadi. Aksincha, bu qiyinchiliklar insonlarni yanada chiniqtirdi. Chunki ular bilardi: bugungi chidam – ertangi g‘alabaning poydevori.

Urush tugagach ham hayot darhol osonlashmadi. Ko‘plab oilalar o‘z yaqinlarini yo‘qotgan edi. Shunga qaramay, xalq yana oyoqqa turdi. Yangi hayot qurildi, yangi orzular paydo bo‘ldi. Bu esa inson irodasining naqadar mustahkam ekanini ko‘rsatadi.

Tarixiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, front ortidagi fidoyilik frontdagi g‘alabaning muhim omillaridan biri bo‘lgan. Shu bois O‘zbekiston xalqining urush yillaridagi hissasini faqat raqamlar bilan emas, balki insoniy matonat va sabr timsoli sifatida baholash lozim.

Bugun biz tinch hayotda yashayapmiz. Ko‘chalarimizda sokinlik, osmonimizda osoyishtalik. Lekin bu tinchlik o‘z-o‘zidan kelgani yo‘q. Uning ortida millionlab insonlarning sabr-toqati, fidoyiligi va ko‘z yoshlari bor.

Shunday ekan, bu tarix bizdan bir savolni talab qiladi: biz undan qanday saboq olyapmiz?

Ajdodlarimiz boshdan kechirgan sinovlar oddiy tarixiy voqea emas – bu insoniyat ruhining eng yuksak namunasi. Ular ochlikka chidadi, ayriliqqa bardosh berdi, yo‘qotishlarga sabr qildi, lekin hech qachon umidini yo‘qotmadi. Aynan mana shu umid ularni yashashga, kurashishga va g‘alabaga ishonishga undadi.

Bugungi tinch hayotimiz – bu o‘sha sabrning mevasi, o‘sha fidoyilikning natijasi. Agar biz bugun erkin nafas olayotgan bo‘lsak, bu o‘tmishda kimdir o‘z orzularidan kechganining evazigadir. Agar biz bugun osoyishta yashayotgan bo‘lsak, bu kimningdir sabr bilan kechgan og‘ir hayotining natijasidir.

Shuning uchun ham tarixni unutish – bu nafaqat o‘tmishni, balki o‘zligimizni unutish demak. Ajdodlarimiz jasorati biz uchun faqat faxr emas, balki mas’uliyat hamdir. Ularning hayoti bizga shuni o‘rgatadiki, har qanday qiyinchilik vaqtinchalik, ammo insonning irodasi va sabri abadiydir.

Demak, bizning vazifamiz – o‘sha fidoyilikni qadrlash, tarixni asrab-avaylash va uni kelajak avlodga yetkazish. Chunki tarixni unutmagan xalqgina o‘z kelajagini yo‘qotmaydi. Ajdodlarimiz bizga kuchli bo‘lishni, sabr qilishni va eng muhimi – inson bo‘lib qolishni o‘rgatib ketgan.

Toshkent islom instituti, 303-guruh talabasi Robiya MUZAFFARXONOVA