Bu imomning to‘liq ismlari Ubaydulloh ibn Masu’ud Sodrush shari’a al-Asg‘or ibn Mas’ud ibn Tojush shari’a Mahmud ibn Jamoluddin Ubaydulloh al-Mahbubiy al-Buxoriydir.
“Sodrush shari’a al-Asg‘or” “kichik sodrush shari’a” deganidir. U kishining katta bobolarining ham laqabi Sodrush shari’a bo‘lganligi nasablaridan ko‘rinib turibdi. Shuning uchun katta bobo “Sodrush shari’a al-Akbar” – “Katta Sodrush shari’a”, nabira esa “Sodrush shari’a al-Asg‘or” – “Kichik Sodrush shari’a” deb atalgan. Ba’zi manbalarda ikkovlarini “Sodrush shari’a birinchi” va “Sodrush shari’a ikkinchi” deb ham farqlangan.
Ammo Sodrush sh’ari’a laqabi asosan Ubaydulloh ibn Mas’udga nisbatan al-Buxoriy rohmatullohi alayhga nisbatan ishlatilgan. Imom Sodrush shari’a Ubaydulloh ibn Mas’ud Buxoro shahrida, ota-bobolaridan boshlab barcha avlodlari ilm va fiqh ulamolari bo‘lib kelayotgan oilada tug‘ilib voyaga yatganlar. Qachon tug‘ilganliklari manbalarda zikr qilinmagan. Olimning yashab o‘tgan davri mo‘g‘ullar istilosiga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun yoshligidayoq oila a’zolari bilan Kirmon hududiga qochib ketishga majbur bo‘lganlar. Lekin shunga qaramay ilm olishda bardavom bo‘lganlar. Asosiy ilmni bobolari Mahmud ibn Sodrush shari’adan o‘zlashtirganlar.
U zotning imom Abu Hanifa rohmatullohi alayhiga yetib boradigan sanadlari bor bo‘lib, u quyidagicha:
Ubaydulloh ibn Mas’ud zamonasining ko‘zga ko‘ringa allomalaridan bo‘lib, ayniqsa, Usulul fiqh, Furuul fiqh, Xilof, Jadal, Hadis, Nahv, Lug‘at, Adabiyot, Ilmi kalom, Mantiq kabi ilmlarda peshqadam bo‘lganlar. Ulamolar u kishi haqida juda ko‘p ijobiy fikr bildirganlar. Shu jumladan alloma Taftazoniy u kishi haqida “U muhaqqiq imom, mudaqqiq tahrirchi, hidoya va diroya olimi, aqliy va naqliy ilmlar mezonini to‘g‘rilovchi, usul va furu ilmlar musahhihi shariat va islom peshvosidir. Alloh Jannatda u zotning darajasini yuksak qilsin”, deganlar.
U kishining bir qancha ta’lifotlari bo‘lib, ulardan eng mashhuri, ko‘plab madrasalarda darslik sifatida o‘qitiladigan “Muxtasarul Viqoya”dir. Bu kitob fiqh ilmida murojaat qilinadigan asosiy to‘rt matn kitobning biri, o‘z bobolarining qalamiga mansub: “Viqoyatur rivoya fi masailil hidoya” kitobining qisqartmasidir. Bobolarining aynan shu kitobiga u kishi sharh ham yozgan bo‘lib , uning nomi “Sharhul Viqoya”dir. Bu kitobdan hozirgi kunda ham ahli ilmlar keng ko‘lamda foydalanadi. Sodrush shari’aning “At-Tanqih”, “At-Tavzih”, “Al-Vishoh”, “Ta’dilul ulum”, “Muqoddimotul arbaa”, “Ash-Shurut val-Mahozir” kabi boshqa kitoblari ham bor.
Imom hijriy 747 yili Buxoroda vafot etadilar. U zotning ikki bobolaridan boshqa barcha qarindosh urug‘lari Buxoroda dafn qilingan. Ikki bobolari Kirmonda vafot etib o‘sha yerga dafn etilgan. Alloh ulardan rozi bo‘lsin.
Ro‘zimuhammad To‘xtasinov
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti 4-kurs talabasi
O‘MI Matbuot xizmati
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz