Alloh taolo inson hayotiga zarur bo‘lgan barcha narsalarni, shu jumladan, uning umrini, vaqtini belgilab, hisoblab chegarasi, qadr-qiymati bilan yaratdi. Bu haqda Qur’oni karimda xabar berib shunday deydi: «Uning dargohida har bir narsa o‘lchovlidir» (Ra’d, 8 ).

Shundan kelib chiqqan holda, har birimiz o‘zimizga berilgan vaqtdan unumli foydalanishga intilishimiz lozim ekan. Ulug‘ ajdodlarimiz, buyuk olimlarimiz vaqtlariga juda qizg‘anchiq bo‘lishgan. Zero, ular inson uchun berilgan vaqtni chegarali va qiymati yuqori ekanligini yaxshi bilishgan va shunga muvofiq amal qilishgan. Buyuk olim Hasan Basriy (r.h) aytadilar: «Men bir qavmni ko‘rdim, sizlarga qaraganda o‘z vaqtlariga dirhamu dinorlardan ham ko‘ra muhabbatli edi, ya’ni umr vaqtlarining har bir daqiqasini g‘animat bilishar va umrni foydali amallarga, dunyo obodligiga sarflashardi».

Umar ibn Abdulaziz (r.h)  aytadi: «Kecha va kunduz sening jismingda o‘z ishini ko‘rsatyapti, demak, sen ham ularni g‘animat bil va foydalanib qol».

Ba’zi donishmandlar: «Manfurlikning alomati vaqtni zoye qilishdir», deb ta’kidlashgan. Ayrim olimlar esa: «Vaqt qilichdir, agar sen uni kesmasang, u seni kesad , ya’ni umring behuda kechadi»- deb ta’kidlashgan.

Hazrati Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam ham hayotlari, so‘zlari, amallari, ibodatlari, ummatlariga g‘amxo‘rliklari, mehr-muhabbatlari, bashoratlari orqali vaqt-fursat bebaho ilohiy ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: «Besh narsani besh narsadan oldin g‘animat biling: keksalikdan oldin yoshlikni, betoblikdan oldin salomatlikni, faqirlikdan oldin boylikni, bandlikdan oldin bo‘sh vaqtingni, o‘limingdan oldin tiriklikni g‘animat biling» (Buxoriy va Muslim rivoyati).

Hadisi sharif ma’no va mazmuniga ko‘ra, har birimiz boylik va salomatlikni yoshlik, o‘spirinlik damlarini, keksalik kelishidan oldin g‘animat bilishimiz juda muhimligi uqtiriladi.

Imom Hasan Basriy (r.h.) o‘z hikmatlarining birida bunday deb marhamat qilganlar: «Har kuni tong yorishganda Alloh tomonidan bir jarchi: «Ey Odam bolasi! Men yangi kunman, sening barcha amalingga guvohman. Mendan yaxshi amallar qilib, foydalanib qol, chunki men to qiyomat kuniga qadar qayta kelmayman», deb jar soladi».

Dinimizning ta’limotlarida ham vaqtning qadr-qiymati yuqori bo‘lgani uchun ham subh vaqtida uyg‘onishga chaqiriladi. Bu haqdagi odob-axloqlarimiz talabiga ko‘ra, ko‘p uxlash xosiyatli emas. Besh soatdan sakkiz soatgacha bo‘lgan uyqu eng afzalidir. Zero, donishmandlar ko‘p gapirish, ko‘p yeyish qatori ko‘p uxlashdan ham qaytarishgan. Xabarlarda kelishicha, «Tongda uxlash rizqni kamaytiradi». G‘ayratli, shijoatli bo‘lishlik, loqaydlik va beparvolikdan uzoqda bo‘lish zarur. Chunki, hazrati Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam bir hadislarida shunday marhamat qilganlar: «Alloh taolo O‘z bandalari orasida g‘ayratlisini yaxshi ko‘radi» (Tabaroniy rivoyati).

Atayev Muslim

Tarix fanlari nomzodi

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Fatvo bo‘limi xodimi

O‘MI Matbuot xizmati