16.03.2018 y. Navro‘z – umumxalq bayrami
بسم الله الرحمن الرحيم
NAVRO‘Z – UMUMXALQ BAYRAMI
Muhtaram jamoat! Ma’lumki, dunyodagi har bir mamlakat va har bir xalqning milliy va diniy bayram kunlari bo‘ladi. Shu jumladan, bizning ona yurtimiz va diyorimiz xalqining ham qator bayramlari borki, har yili ularni shodiyona tantanali ravishda o‘tkazib boriladi. Xuddi shunday milliy bayramlarimizdan biri bahor bayrami, ya’ni Navro‘z bayramidir.
Bilib qo‘yishimiz kerakki, biz o‘tkazadigan Navro‘z qish faslidan chiqib, bahor ayyomiga salomat yetganimiz hamda yerga urug‘ qadaydigan fursati yetgani munosabati bilan dehqonlarning ham bahor bayrami sifatida nishonlaydigan mavsumiy tadbiri hisoblanadi. Bu kunni bahorni boshlanish sifatida ramziy nishonlaymiz.
Islom ta’limoti insonning ruhiy tarbiyasiga qanchalik ahamiyat berib, uni kamolot sari undovchi va yo‘llovchi ilohiy ko‘rsatmalarini bildirgan bo‘lsa, inson shu darajada sog‘-salomat, bardam-baquvvat bo‘lishi yo‘lida unga zaruriy dunyo ne’matlarini ato qildi va bularga erishish sabablarini ham ko‘rsatib qo‘ydi. Shunday ilohiy ne’matlardan bo‘lgan ziroat ekinlari, ya’ni bug‘doy, arpa kabi boshoqli don-dunlarni va turli mevali daraxtlarni, bog‘u-poliz mahsulotlarini inson tirikligining asosiy omili qildi va bu ne’matlarga o‘sib-unishi va hosil berib, insoniyat bardavomligini ta’minlash vazifasini yukladi. Alloh taolo O‘z kalomi sharifida bunday xabar berib aytadi:
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا وَعِنَبًا وَقَضْبًا وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا وَحَدَائِقَ غُلْبًا وَفَاكِهَةً وَأَبًّا مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ
(سورة عبس/24-32).
ya’ni: “Endi inson o‘zining taomiga (ibrat ko‘zi bilan quyidagi ne’matlarimizga bir) boqsin: Biz (osmondan) suvni mo‘l yog‘dirdik. So‘ngra yerni (giyohlar unsin, deb) yordik. So‘ngra Biz unda donlarni undirdik, uzum va ko‘katlarni, zaytun va xurmolarni, qalin daraxtzor bog‘larni, mevayu giyohlarni ham. (Bularni) sizlarning va chorva hayvonlaringizning iste’moli uchun (yaratdik)”.
Albatta, erta bahordan boshlab halol mehnat jabhasiga kirgan mehnatkash bobo dehqonlarimiz tomonidan sepilgan don yoki ekilgan urug‘ning unib-o‘sishini Alloh taboraka va taolo iroda qilsagina, ular rivojlanib, ko‘karib nish uradi.
Muhtaram azizlar! Navro‘z ayyomi xalqimiz uchun sharqona yangi yilning boshlanishi, eng qadimiy, asl milliy, eng ardoqli bayramdir. Navro‘z dehqonchilik ishlarining boshlanishi, yangi mavsumga kirish vaqti sanaladi. Navro‘z bayramida ommaviy xalq sayillari uyushtirilgan, yangi unib chiqqan ko‘katlardan, bahoriy taomlar: sumalak, halim, ko‘ksomsa, ko‘kchuchvara kabi tansiq taomlar pishirilgan. O‘zbekistonda ham mustaqillikka erishilganidan keyin boshqa qadriyatlar qatori Navro‘z bayrami ham qayta tiklandi. U hozir mamlakatimizda umumxalq bayrami sifatida keng nishonlanmoqda. Har yili mamlakatimizdagi barcha shahar va qishloqlarda bayram sayillari, tomoshalar, boshqa bayram tadbirlari o‘tkazilyapti, ayni paytda xayriya tashkilotlari yordamida mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilari, urush va mehnat faxriylari, yolg‘iz keksalar, nogironlar holidan xabar olinmoqda, ularni bayram bilan qutlab, turli sovg‘alar, xayr-ehsonlar taqdim etilmoqda.
Ta’kidlash joizki, Navro‘z bayramining din yoki e’tiqodga umuman daxli yo‘q bo‘lib, ushbu kun azal sharq xalqlarida yangilanish, yasharish bayrami, dehqonchilik mavsumining boshlanishi, yangi hayot pallasi sifatida ko‘rilgan.
Jannatmakon diyorimizning mehnatkash bobo dehqonlari, mirishkor bog‘bonlari, qishloqlarimizdagi tinim bilmas barcha mehnatkashlar kirib kelayotgan bahor mavsumiga jiddiy hozirlik ko‘rishyapti, yerlarni ekish-tikishga o‘z vaqtida tayyorlab, imon-e’tiqod va ixlos bilan yerga qut-baraka urug‘larini tikishni boshlab yubordilar. Ularning Alloh roziligini topish borasidagi halol mehnatlari, kasbu korlari, inshoalloh samarasiz qolmaydi. Zero, janobi Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) marhamat qilib aytganlar:
عَن أَنَسٍ رضي الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم:"مَا مِن مُسلِمٍ يَغرِسُ غَرْسًا أَو يَزرَعُ زَرْعًا فَيَأكُلُ مِنهُ طَيرٌ أَو إِنْسَانٌ أَو بَهِيْمَةٌ إِلاَّ كَانَ لَهُ بِهِ صَدقَةٌ"
(رواه الامام النسائي).
ya’ni: “Bir musulmon biron bir daraxtni yoki ekinni eksa, undan biror qush, inson yoki biror hayvon yesa u insonga sadaqa yoziladi” (Imom Nasoiy rivoyati).
Muhtaram jamoa! Shu o‘rinda Siz azizlarga “Hizbut-Tahrir” oqimi haqida so‘zlab berishni o‘zimizga asosiy vazifa deb bildik.
“Hizbut-Tahrir” fitnasidan ogoh bo‘laylik
Avvalambor, bu xususida marhum ustozimiz Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari o‘z vaqtida ushbu oqimga raddiya berib ketganlar. Mazkur oqim a’zolari o‘zlarning qabih ishlarini barcha islom diniga e’tiqod qiluvchi mamlakatlarda, shu qatorda yurtimizda ham yashirin tarzda olib borishmoqda. Eng xatarlisi, “oqim” a’zolarining asosiy maqsadi yagona xalifalik davlatini qurish kabi da’vo ostida aslida musulmonlarning ichiga fitna solmoqda.
Ular xalifalikni tashkil etish yo‘lida barcha musulmonlarni harakat qilish farz, degan iddaoni ilgarib surish bilan birga musulmon kishi uch kundan ortiq xalifasiz yashashi harom, deb ta’kidlab kelmoqdalar. Vaholanki, “Muhammad” (s.a.v.) “mendan keyin 30 yil xalifalik hukum suradi, so‘ng podshohliklar bo‘ladi” deb aytib o‘tganlar. Ammo e’tiqodi buzuq bo‘lgan kimsalar, esa ushbu fikrni rad etgan holda, o‘z qarashlarini olg‘a surib kelishmoqda.
Aqidaviy masalalar dinning asosi va tayanchi hisoblanishini inobatga olsak, musulmon banda bu borada to‘g‘ri yo‘nalishda bo‘lishi o‘ta muhimdir. “Hizbut-tahrir” rahnamolari esa, islom dinining e’tiqodiy qarashlariga asta-sekinlik bilan o‘z botil fikrlarini kiritishga harakat qilib, islom tarixidagi yomon nom qozongan “mo‘taziliya” va “qadariya” oqimlarining buzuq qoida va fikrlariga tayanadilar.
“Oqim” a’zolarining fiqhiy botil qarashlaridan yana biri, bu qasam ichish, ya’ni “oqim”ga sodiq qolish hisoblanadi. Oqim rahnamolari mazkur holatda ayyorona hiyla ko‘zlab, tarafdorlarni oqimdan chiqib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida joriy qilishgan. Aslida qasam faqat yaxshilik va ezgu ishlarni qilish yoki yomon va qabih amallarni qilmaslik uchun ichiladi. Umuman olganda, islom ta’limoti bo‘yicha zarurat taqazo qilmagunicha qasam ichishdan saqlanishga buyuriladi.
Shu boisdan muhtaram jamoa mavizamizda qayd qilingan oqim tarafdorlarining yolg‘on iddaolari va qarashlariga aldanib qolmaslik maqsadida hushyorlikni oshirishimiz, mazhabimizga xos bo‘lmagan e’tiqodga ergashib ketmasligimiz lozim bo‘ladi.
Muhtaram jamoat! Mav’izaning hanafiy mazhabimizdagi fiqhiy masalalar qismida namozdagi safga bog‘liq ba’zi hukmlar haqida suhbatlashamiz.
- Namozga saf tortganda birinchi erkaklar, keyin yosh bolalar, so‘ngra ayollar turadi. Agar balog‘atga yetmagan yosh bolalar kattalarga barobar bo‘lib qolsalar, hadisga zid bo‘lgani uchun kattalarning namozi makruh bo‘ladi.
- Namozda birinchi oldingi saf to‘ldiriladi. So‘ngra ikkinchi safga turish boshlanadi. Birinchi saf to‘lmasdan turib ikkinchi safga turilmaydi.
- Imom saflarning o‘rtasida chiqib turadi. Imomga bir erkak iqtido qilsa, imomning o‘ng tomonida turadi, orqasida turmaydi. Bunda iqtido qilguvchining oyoqlarini barmoqlari imomning tovoni barobarida turadi.
- Safning eng yaxshi joyi imomning ro‘parasi, so‘ng o‘ng tarafi, so‘ng chap tarafidir.
- Imom bir kishi bilan namoz o‘qiyotganida ikkinchi odam jamoatga kelib qo‘shilsa, imomning yonidagi kishini orqaga tortib, bir safda turadi yoki imom oldinga chiqadi.
- Safda turganlar safni to‘g‘ri tutish bilan birga, oralarida ochiq joy qolmasligi kerak.
- Agar safda bir kishi sig‘adigan miqdorda ochiq joy bo‘lsa, uni orqadagi kishi to‘ldirish kerak bo‘ladi. Boshqa joydagi odam uni to‘ldirsa namozi buziladi.
- Oldingi safda ochiq joy bo‘la turib namoz o‘qish makruh bo‘ladi. Oldingi safdagi ochiq joyni to‘ldirish maqsadida yurish har bir ruknda ikki qadamdan oshmasligi zarur. Yurishda oyoqlar yerga yopishtirilgan holda (sudrab) boriladi.
Alloh taolo yurtimizni tinch, ziroat ishlarida mo‘l-ko‘l hosil olish yo‘lida mehnat qilayotgan dehqonlarimizga barakotlar nozil qilsin! Omin!
Qanoat – bitmas xazina
Toshkent viloyati bosh imom-xatibi Doniyor domla Ikromov bilan suhbat
– Assalomu alaykum. Bugungi suhbatimizni inson hayotida muhim o‘rin tutadigan, odamni boriga rozi bo‘lib, yo‘g‘iga sabr qilishga undaydigan go‘zal fazilat – qanoat haqida gaplashsak. Avvalo, qanoat deganda nimani tushunamiz?
– Vaalaykum assalom varahmatullohi vabarakotuh. Qanoat – insonga berilgan ne’matlarni qadrlash, Alloh taoloning taqdiriga rozi bo‘lish, bor narsaga shukr qilish va halol yo‘l bilan hayot kechirishdir.
Qanoat – bu qo‘l qovushtirib o‘tirish, mehnat qilmaslik, biror kasbning boshini tutmaslik yoki “boriga shukr” deb taraqqiyotdan ortda qolib ketish emas. Musulmon kishi, hadisi sharifda ta’kidlanganidek, dunyo ishlarida harakat qiladi, rizqini izlaydi, kasb-hunar o‘rganadi, oilasi uchun mehnat qiladi. Ammo qalbida: “Menga berilgan ne’matning egasi Alloh taolodir”, degan e’tiqodda bo‘ladi.
Inson qancha boy bo‘lmasin, agar qalbida qanoat bo‘lmasa, o‘zini kambag‘al his qilishi mumkin. Aksincha, mol-dunyosi ko‘p bo‘lmagan insonning qalbi xotirjam, shukr qiluvchi bo‘lsa, u chinakam boydir. Shu bois ulamolar qanoatni qalbg boyligi, deb ta’riflashgan.
– Islom dining asosiy manbalari bo‘lmish Qur’oni karim va hadisi shariflarda qanoat haqida nima deyilgani ham o‘quvchilarga qiziq, albatta.
– Ha, shunday. Islom ta’limotida qanoat ulug‘ fazilat hisoblanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Alloh senga ato etgan narsa bilan oxiratni istagin va dunyodan bo‘lgan nasibangni ham unutmagin. Alloh senga ehson qilgani kabi sen ham (odamlarga) ehson qil! Yerda buzg‘unchilik qilishni istama! Chunki Alloh buzg‘unchilarni suymas” (Qasas surasi, 77-oyat), deb marhamat qilgan.
Islom dini insonni bu dunyoda ham, oxiratda ham baxt-saodatga erishtiruvchi dasturilamal, hayot manhajidir. Ammo dinimizning asl mohiyatini, uning ta’limotlari barcha zamon va makonlarga muvofiq kelishini anglab yetmagan kishilar uni tarkidunyochilikka aylantirib qo‘yadilar, dinga amal qilish uchun dunyodan ajralib chiqish kerak, deb hisoblaydilar. Vaholanki, Parvardigori olam insonga ato qilgan barcha ne’matlari ham oxiratni, ham dunyodagi nasibani izlash vositasi ekanini aytmoqda.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Ey Abu Hurayra, parhezkor bo‘l, odamlarning obidrog‘i bo‘lasan. Qanoatli bo‘l, insonlarning eng boyi bo‘lasan. O‘zingga yoqqanini odamlar uchun ham yaxshi ko‘r, mo‘min bo‘lasan. Qo‘shningga yaxshilik qil, muslim bo‘lasan. Kulgini ko‘paytirma. Chunki kulgining ko‘pi qalbni o‘ldiradi”, dedilar (Imom Ibn Moja, Imom Tabaroniy, Imom Bayhaqiy rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam insonni o‘ziga berilgan ne’matlarni qadrlashga targ‘ib etganlar.
Ba’zan inson o‘zidan boyroq kishiga qarab: “Uning mashinasi bor, uyi katta, kiyimi yaxshi, imkoniyati ko‘p”, deb o‘zini kambag‘al his qiladi. Lekin o‘zidagi ne’matlarga qaramaydi. Boshqa bir inson esa kasal bo‘lib yotibdi, sog‘likka muhtoj. Yana biri farzandli bo‘lishni orzu qiladi. Demak, biz ko‘pincha o‘zimizda bor narsalarning qadrini ularni boy bergachgina anglab yetamiz. Shu bois mo‘min inson har kuni: “Alloh taolo menga qancha ne’matlar bergan-a. O‘ziga shukr”, deb hamdu sano aytishi kerak.
– Demak, qanoat insonning baxtli yashashiga ham sabab bo‘lar ekan-a?
– Albatta. Qanoat bilan baxt o‘rtasida katta bog‘liqlik bor. Bugungi kunda insonning ko‘zi ko‘p narsaga tushadi. Telefon, internet, ijtimoiy tarmoqlar orqali boshqalarning hayotini ko‘ramiz. Kimdir yangi mashina xarid qilganini, kimdir yangi imorat qurganini, kimdir chet elga sayohat qilganini ko‘ramiz.
Agar inson o‘z hayotini doimo boshqalarning hayoti bilan solishtiraversa, qalbida norozilik paydo bo‘ladi: “Nega menda yo‘q? Nega unda bor? Nega uning hayoti yaxshi?” degan savollar ko‘payib boradi. Bu esa insonning xotirjamligini yo‘qotadi.
Shuning uchun Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dunyoviy masalalarda inson o‘zidan pastroq holatdagi kishilarga qarashini o‘rgatganlar. Ya’ni inson o‘zidan boyroq kishiga qarab hasrat qilmasdan, o‘zidan kamroq imkoniyatga ega bo‘lgan kishilarni ko‘rib, Allohning ne’matlariga shukr qilsin.
– Ayrimlar qanoatli kishining hayotga intilishi past, deb tushunadilar. Bunga dinimiz qanday qaraydi?
– Bu qanoat tushunchasini noto‘g‘ri anglashdan kelib chiqadi. Musulmon kishi mehnatkash bo‘lishi kerak. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam mehnat qilishga, halol rizq topishga targ‘ib etganlar.
Dehqon yerga urug‘ sepib, keyin “Alloh rizq beradi”, deb uyida o‘tirmaydi. U yer haydaydi, urug‘ sochadi, sug‘oradi, mehnat qiladi va natijasini Allohdan kutadi. Tadbirkor ham harakat qiladi, talaba o‘qiydi, hunarmand ham mehnat qiladi. Qanoat shu harakatdan keyin insonning qalbidagi holatdir. Ya’ni, qo‘limiz mehnatda, qalbimiz Allohga bog‘langan bo‘lishi kerak.
– Bugungi yoshlar orasida “ko‘proq pul topish”, “boy bo‘lish”, “qimmat mashina olish” kabi maqsadlar kuchayib bormoqda. Bu holatga qanday munosabat bildirasiz?
– Mol-dunyoga ega bo‘lish yomon emas. Islom boylikni harom qilmagan. Harom qilingani – boylikning inson qalbini egallab olishi, uni haromga boshlashi va Alloh taoloning zikridan, toat-ibodatidan unuttirishidir.
Halol mehnat bilan boyigan inson juda ko‘p xayrli ishlar qilishi mumkin. Kambag‘allarga yordam beradi, masjidlar va madrasalar quradi, ilmga xizmat qiladi, yetimlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Mol-dunyo qo‘lda bo‘lsa – ne’mat, qalbda bo‘lsa sinovdir.
Yoshlarimizga shuni o‘rgatishimiz kerak: katta maqsad qo‘yish mumkin. Ammo maqsad halol bo‘lishi kerak. Rizq halol bo‘lishi kerak. Mehnat halol bo‘lishi kerak. Eng muhimi, inson dunyoviy maqsadga erishaman deb oxiratni boy bermasligi lozim.
– Farzandlarimizga qanoatni qanday o‘rgatishimiz mumkin?
– Eng yaxshi tarbiya namuna bo‘lishdir. Ota-ona “qanoatli bo‘l” deb, o‘zi doimo boshqalarning mol-dunyosini muhokama qilib yursa, bola gapga emas, amalga qaraydi. Farzandlarimizga kichikligidan: “Non – ne’mat. Uni isrof qilma”, “Ota-onangning mehnati qadriga yet”, “Boshqalarga hasad qilma”, degan tushunchalarni singdirish kerak.
Bolaning istagan hamma narsasini muhayyo qilaverish to‘g‘ri emas. Chunki inson xohlagan narsasiga osongina erishaversa, berilgan ne’matning qadrini bilmay qo‘yishi mumkin. Ba’zida farzandga: “Hozir imkonimiz yo‘q, sabr qilamiz”, deyish ham tarbiya, ham uning qanoatli bo‘lishiga zamin yaratadi.
– Qanoat bilan taqdirga rozi bo‘lishni qanday tushuntirgan bo‘lardingiz?
– Mo‘min kishi Alloh taoloning taqdiriga iymon keltiradi. Lekin taqdirni bahona qilib, o‘zining zimmasidagi vazifalarini tashlab qo‘ymaydi. Kasal inson: “Taqdir ekan”, deb davolanishdan voz kechmaydi. Rizq izlayotgan kishi mehnat qilishni ortga surmaydi. Talaba o‘qishni to‘xtatmaydi. Biz sabablarni qilamiz, natijasini Allohdan kutib yashaymiz. Agar natija biz kutgandek bo‘lmasa, “Nega bunday bo‘ldi?” deb Allohning taqdiriga norozi bo‘lmaymiz. Mana shu holat inson qalbiga katta xotirjamlik beradi.
– So‘nggi savol: inson qanoatli bo‘lishi va shu fazilatga ega bo‘lishi uchun nima qilishi kerak?
– Buning uchun, avvalo, shukrni kanda qilmasligi kerak. O‘zini hadeb boshqalar bilan solishtirmasligi zarur. Chunki har kimning taqdiri, rizqi va hayot yo‘li har xil bo‘ladi.
Halol mehnat qilib, isrofdan tiyilishi shart. Inson ko‘p narsaga ega bo‘lish bilan baxtli bo‘lib qolmaymiz. Kerakli narsa bilan kifoyalanishni o‘rganishimiz lozim.
Ehtiyojmand insonlar holiga qarash kerak. Inson o‘zidan kamroq imkoniyatga ega kishilarni ko‘rsa, o‘zining ne’matlarini yanada chuqurroq his qiladi.
Alloh taolo bilan munosabatimizni mustahkamlashimiz shart. Namoz, duo, Qur’on tilovati, zikr va istig‘for insonning qalbini poklaydi. Qalbi Allohga bog‘langan inson dunyoviy narsalarga haddan ziyod bog‘lanib qolmaydi. Va o‘shanda qinoat bitmas xazina ekanini anglab yetadi.
T.NIZOM suhbatlashdi.
