Kichik bir bolakay dengiz bo‘yida ko‘zlarini bir nuqtaga tikib o‘tirardi. Bir soatdan beri o‘tirgan bu bolaning holi yaqin joyda o‘tirgan bir qariyaning diqqatini o‘ziga tortdi. Qariya bolaning ëniga borib:
- Ha, o‘g‘lim, xormang. Bugun dengiz juda ham chiroylimi-a? - dedi.
Bolakay qariyaga qaramasdan:
- Lekin bugun shamol bor. Koptogim dengizga tushib ketib, shamol bilan ancha uzoqqa ketib qoldi.
- Agar ësh bo‘lganimda, suzib borib koptogingni olib berardim - dedi bolaning ëniga o‘tirgan qariya.
Bola javob bermadi. Ko‘z oldidan uzoqlashib ketaëtgan koptogiga qarab o‘tirishda davom etdi. Qariya sokin ovoz bilan:
- Umidingni xech qachon yo‘qotma. Menimcha, duo qilsang, yaxshi bo‘ladi.- dedi. Bola quvonch bilan:
- Duo qilsam, koptogim qaytib keladimi? - deya so‘radi.
- Agar Alloh istasa, qaytib keladi. Agar qaytib kelmasa ham duolaringning savobi senga yetadi.
Bolakay qariyaning gaplari xaqida ozgina o‘ylanib, orqasidan buvasidan o‘rgangan duolarni o‘qiy boshladi. Keyin koptogi qaytib kelishi uchun Allohdan ërdam so‘radi. Lekin bu uning dardiga darmon bo‘lmadi. U koptokni olish uchun uzoq vaqt xarakat qilgan, xatto bayramda olgan pullarini xam koptok uchun asrab qo‘ygan edi. Hozir koptok qaytib kelishiga birgina imkoniyat shamolning o‘z yo‘nalishini o‘zgartirishi edi. Lekin dengiz katta, koptok esa kichik.
Kechga yaqin xavo o‘zgardi. Quësh botishi arafasida baliqchilar dengizdan qayta boshladi. Uyiga koptoksiz ketishni istamagan bolakay qariya bilan birga o‘tirib baliqchilarni kutardi. Qariya baliqni xar doim Sherzod baliqchidan xarid qilardi. Ko‘zi bilan Sherzodni izlab topgan otaxon:
- Ovingiz baroridan kelgan bo‘lsa kerak inshoAlloh - dedi. Sherzod baliqchi ënidagi qutiga ishora qilib:
- Bu safar baliq oz - dedi.
- Duo qilmadingizmi? - deya gapga aralashdi bolakay. -Umidingizni aslo yo‘qotmang.
Sherzod baliqchi bolakayning boshidan silab:
- Duo... Duo qilsam baliq tutamanmi?
- Tuta olmasangiz xam duolaringizning savobi sizga yetadi. Men hozirgina o‘rgandim buni.
Sherzod baliqchi bu gapni birinchi marotaba eshitaëtgan edi.
- Men ham endi o‘rgandim. Buni menga kichkina o‘qituvchi o‘rgatdi - dedi baliqchi.
Bu gaplarni eshitib bolakay juda quvondi. Koptok uning esidan ham chiqib ketgan edi. Baliqchi kemasiga qaytib chiqdi va qo‘liga bir koptok oldi. Uni bolakayga uzatib:
- O‘qituvchilar xaqini ado etish qiyin. Bu koptokni dengizdan topib oldim - dedi.
Bolakay xuddi tush ko‘raëtgandek edi. Kutilmagan narsalar bo‘laëtgan tush. Atrofga qaradi. Xammasi xaqiqiy. Baliqchi ham, kema ham, qariya ham... Koptok qo‘lida. Uni qattiq quchoqlab:
- Mendan ruxsatsiz uzoqqa ketish yo‘q - dedi. Duo qilmaganimda nima bo‘lardi?
Manba: https://t.me/hikmatlar
Madina shahri Islom tarixida bir nechta nomlar bilan atalgan. Ulardan eng mashhurlaridan biri “Toyyiba”dir.
Islomdan oldin shahar Yasrib deb atalgan. Bu nom “ayblash” va “yomonlash” kabi ma’nolarni anglatadi.
Muhammad sollallohu alayhi vasallam shaharga hijrat qilganlarida, unga yangi nom berdilar. U zot alayhissalom shaharni “go‘zal” va “poklangan” ma’nosini anglatuvchi “Toyyiba” deb atadilar.
Shuningdek, Toyyibaga yaqin bo‘lgan va o‘xshash ma’noni anglatuvchi “Toba” nomi ham ushbu shahar uchun ishlatilgan.
Madinada topilgan VIII asrga oid qoyatosh yozuvida shahar Toyyiba nomi bilan atalgan. Bu esa ushbu nom Islomning ilk asrlaridanoq qo‘llanib kelinganini ko‘rsatadi.
Toyyiba bilan bir qatorda, shahar muayyan tarixiy jihatlarini aks ettiruvchi yana bir necha nomlar bilan ham tanilgan:
| Nomi | Ma’nosi |
| Madina | Shahar |
| Madinatu Nabiy | Payg‘ambar shahri |
| Madinai Munavvara | Munavvar shahar |
| Dorul Hijra | Hijrat diyori |
Po‘latxon Kattayev,
Toshkent islom instituti katta o‘qituvchisi