O`zbekiston musulmonlari idorasi

Ana endi GMOning foyda-zarari haqida

21.02.2018 9255 11 min.

Davomi...

Maktabning biologiya darsligida har bir o‘simlik va hayvonning bir-biridan farqli minglab belgilari bor ekani yozilgan. Ana shu nishonada muayyan gen, DNK molekulalarining kichik parchasi bor. Aynan o‘sha parcha o‘simlik va hayvonning o‘ziga xos xususiyatini namoyon etadi. Nishonani namoyon etuvchi gen yo‘qotilsa, o‘sha zahoti nishonaning o‘zi ham yo‘qoladi. Aksincha, agar o‘simlikka yangi gen qo‘shilsa, unda yangi nishona paydo bo‘ladi. O‘simlikning ana shu tartibda o‘zgartirilganini mutant yoki genetik modifikatsiya bo‘lgan organizm deb atash mumkin.

Zamonaviy fan shu qadar ildamlab ketdiki, hozirgi vaqtda ikki-uch genni olib tashlash yoki qo‘shib yuborish unga sira ham muammo emas. XX asr so‘ngida o‘simlik va hayvonlarni sun’iy ravishda o‘zgartirish (modifikatsiyalash) tajribalari keng yoyilib ketdi. Aytaylik, asl shakli va mazasining sifatini yo‘qotmasdan uzoq vaqt saqlanib turadigan pomidor yaratilishi kimning xayoliga kelibdi deysiz. 1994 yil AQSHdagi savdo rastalarida yashil pomidor paydo bo‘ldi. Bu pomidor aynimasdan-chirimasdan oylar davomida turaverar edi. Do‘konda yam-yashil bo‘lib turgan pomidorni xaridor uyiga olib kelganda u odamning ko‘z o‘ngida qip-qizil tus oldi. Ayon bo‘lishicha, pomidor sovuqqa chidamlilikni qutb qalqonbalig‘idan olgan ekan. Pomidor 12 daraja issiqda uzoq vaqt yashil holatini saqlab tura oladi, issiqlik darajasi oshgani zahoti qizaradi. Kolorado qo‘ng‘izi kartoshkaning ofati edi. Gen injenerlari unga chayonning genini qo‘shgandan keyin qo‘ng‘iz kartoshkaga burilib ham qaramaydigan bo‘ldi. Genetik modifikatsion ferment qo‘shilgan nonning uzoq vaqt suvi qochmaydigan bo‘ldi, tamakining zaharli ximikatlarga chidamliligi ortdi.

Alloh taolo O‘zining muborak Kalomida shaytoni la’inning Odam avlodlarini yo‘ldan ozdirib, ularni ne kuylarga solishini insonlar o‘rgansin, uning aldovlariga uchmasin, deya Iblisning o‘ziga gapirtirib qo‘ygan:

“Ularni adashtiraman, xom xayollariga solaman, ularga amr qilsam, chorvalarning quloqlarini kesarlar va ularga amr qilsam, Allohning yaratganini o‘zgartirarlar», dedi. Kimki Allohni qo‘yib shaytonni do‘st tutsa, batahqiq, ochiq-oydin ziyonga uchraydir. (Ya’ni, Alloh shaytonni la’natladi, o‘z rahmatidan quvdi. Shayton esa, quvilayotgan paytda: «Qasamki, bandalaringdan ma’lum nasibani olaman», dedi. Meni shularning sababidan la’natlayapsan, men bulardan ma’lum miqdorni o‘z yo‘limga chiqarib, kufr va isyonga chorlayman, dedi. Ya’ni, bandalaringni to‘g‘ri yo‘ldan–sening yo‘lingdan adashtiraman va ularni xom xayollarga solaman–umrimiz uzun bo‘ladi, maza qilib yuramiz, qayta tirilish ham, hisob-kitob ham, qiyomat ham yo‘q, deb yuraveradigan qilib qo‘yaman, deydi)” (Niso surasi, 119-oyat).

Tanganing ikki tomoni

GMOga qarshi bo‘lganlarga “Monsanto” vakillari “Har doim yangiliklarni rad etish inson zotining tabiatida bor”, deydi. Biz ular da’vo qilgandek, ko‘r-ko‘rona e’tiroz bildiruvchilar bo‘lib qolmaslik uchun GMOning ijobiy va salbiy jihatlarini o‘rganib keyin uni tarozi pallasiga solib qaraylik.

Genetik modifikatsiyalangan organizmlar ajdodlari kabi o‘sib hosil berish bilan kifoyalanmaydi, an’anaviy navlar turli ob-havo sharoitlarida nobud bo‘lganda ham ular yashayveradi. Ularning aksariga kutilmaganda tushgan sovuqlar, suv toshqinlari yoki qurg‘oqchiliklar ham pisand emas. Ba’zi o‘simliklar tomiri shu qadar yaxshi rivojlanganki, ular namni eng yuqori darajada ushlab turadi. Quyi temperaturaga sezgir bo‘lgan ayrim navlar chidamliligi ortib erta bahordanoq harakatga kela boshlaydi. Shuningdek, bug‘doyning tez yetiladigan navlari ham yaratildi.

O‘simliklarning geni o‘zgarishidan ularga yetadigan foydalar:

zararkunandalarga qarshi bardoshlilik, sovuqqa chidamlilik, hosildorlik va boshqalar;
genetik modifikatsiyalangan organizm o‘zini hasharotlar va zararkunandalardan himoya qila oladi;
an’anaviy texnologiya asosida ekiladigan o‘simliklardan ko‘ra pestitsidlar kam ishlatiladi;
viruslar, bakteriyalar va zamburug‘larga qarshi tura oladigan meva va sabzavotlar paydo bo‘ldi;
olimlar uchinchi dunyo aholisi uchun emlik va dorilar bilan boyitilgan pomidor va kartoshka navlari yaratish ustida izlanish olib bormoqda. Bunday mahsulotlarni saqlash uchun maxsus joylarning hojati bo‘lmaydi;
ba’zi daraxtlar atrof-muhit ifloslanishiga barham berish uchun ekiladi.

Nega ko‘pchilik GMOni sevmaydi?

Ko‘plab davlatlarda GMO mahsulotlar yetishtirish va iste’mol qilishni tartibga soladigan qonun yo‘q.
Iste’molchilar nima sotib olayotgani va uning sog‘ligiga qanday ta’sir qilishi mumkinligini bilmaydi. Masalan, kartoshkaga kolorado qo‘ng‘iziga qarshi qo‘shilgan boychechak geni o‘simlik lektinini oshirib yuborgani uchun qo‘ng‘izga yoqmaydi. Ammo bunday mahsulotdan insonning immunitet tizimi zarar ko‘radi, ichaklarda, buyrakda, jigarda va bosh miyada og‘riq paydo bo‘ladi.
Ekologlar agar genetik o‘zgartirilgan forma yovvoyi tabiatga tarqalib ketsa, ekologik halokat yuz berishidan xavotirda. Masalan, yovvoyi o‘tlarning birvarakayiga changlanishi, zarurkunandalarning pestitsidga genetik moslashuvi yuz bergudek bo‘lsa, ular shu qadar tez ko‘payadiki, uni nazorat qilish mumkin bo‘lmay qoladi.
Ekologik xatardan tashqari oziq-ovqat xavfi ham bor. Ba’zi mahsulotlar allergiya chaqirishi mumkin. Baliq geni qo‘shilgan pomidor baliq yeyishi mumkin bo‘lmagan odamda allergiya qo‘zg‘ashi ehtimoli yuqori. Vrachlarning e’tirof etishicha, soya tarkibidagi oqsilga minglab odamlarning allergiyasi bor.

2005 yil “Monsanto” kompaniyasining 1996 yil transgen soyaning inson sog‘ligiga qanchalik xavfsizligi ustida olib borgan tadqiqot ishini yashirgani fosh bo‘lib qoldi. Bu axborot qo‘lga kiritilgach, GM soya tarkibida oqsil va boshqa to‘yimli moddalar sezilarli darajada kamligi, biroq qovurilgan GM soya tarkibida oqsilning ikki barobar yuksalib, inson organizmining boshqa ozuqalarni hazm qilishiga to‘sqinlik qilishi ma’lum bo‘ldi. Boz ustiga qovurilgan GM soya tarkibida allergiya chaqirishning asosiy manbai bo‘lgan ingibitor tripsin yetti barobar ko‘p ekani aniqlandi. Shuningdek, “Monsanto” hayvonlarni GM jo‘xori bilan boqib ko‘rgan tajribasi xulosasi natijasini Yevropa Ittifoqi talab etganda bu xulosani tijorat siri degan vaj bilan taqdim etishdan bosh tortgan. Keyinchalik Germaniya davlat sudi kompaniyaga o‘sha xulosani e’lon qilishni yuklab hukm chiqardi.

2002 yil AQSH va Shvetsiya olimlari hamkorlikda qaysi davlat o‘z mahsulotlaridan ko‘proq zaharlanayotgani ustidan tadqiqot o‘tkazdi. Ma’lum bo‘lishicha, AQSH aholisi Skandanaviya davlatlari aholisidan ko‘ra besh barobar ko‘p zaharlanar ekan.
AQSH aholisining yoppasiga semirish kasaliga chalingani va buning o‘ta xatarli tus olganini prezident Barak Obama ham e’tirof etdi. Ammo bu kasallikning asosiy sababi ko‘p yeyish va kam harakatlik emas, GMO mahsulotlar ekani aniqlandi.

GM mahsulot savdo rastalarida

Soya tozalangan yog‘, margarin, pishiriqlar uchun ishlatiladigan moy (jir), mayonez va boshqa salat qaylalari, qaynatilgan kolbasa, makaron va hatto bolalar ovqatlari tarkibida bor. Soyadan pazandalik ishlarida quyuqlashtirish uchun foydalaniladigan emulgator ham olinadi.

Genetik modifikatsiya qilingan soya mahsulotlaridan keyingisi – jo‘xori. Bozorlarda, ko‘cha yuzida, bekatlarda sotilayotgan popkornlar yuz foiz GMO jo‘xoridan tayyorlanadi. 2000 yilning kuzida o‘nlab amerikaliklar tez yordam mashinalarida kasalxonalarga tashildi. Ma’lum bo‘lishicha, ular baliq geni qo‘shilgan jo‘xori chipsidan zaharlangan ekan. Aksari vafot etdi.

Aynan o‘sha yili Markaziy Afrikaning eng qashshoq davlatlaridan biri bo‘lgan Zambiyada qattiq qurg‘oqchilik bo‘ldi. Har kuni yuzlab bolalar va kattalar ochlikdan o‘la boshladi. Buning oqibatida qishloqlarning to‘qson foizi yo‘q bo‘lib ketdi. BMT mamlakat aholisiga yordam uchun yuzlab tonna GMO mahsulotlar yordamga yubordi. Ammo mamlakat rahbarlari bu yordamni qabul qilishdan bosh tortdi. Zambiyadan tashqari yana 26 ta Afrika davlatlarida GM mahsulotlar olib kirish taqiqlangan. Agar davlat rahbarlari o‘sha og‘ir sharoitda ko‘proq odamlar hayotini saqlab qolish uchun GMO mahsulotlarni mamlakatiga kiritganida maqsadiga erishgan bo‘lardi. Ammo keyin bu mahsulotlar oqimiga hech qachon chek qo‘ya olmas edi. Chunki xalq GMOni yeyishga o‘rganib qolardi va buning oqibati qurg‘oqchilikdan-da yomonroq bo‘lib, mamlakat aholisi yoppasiga qirilib ketishi mumkin edi.

Tez yetiladigan tovuqlarning asosiy eksportchilari – AQSH va Braziliya. Bu davlatlarda yetishtiriladigan tovuqlar ko‘p yillardan beri GMO soya va GMO jo‘xori bilan boqiladi. Inson tanasiga ana shu tovuq go‘shti orqali begona DNK kirib keladi va vaqti yetib o‘ta salbiy ta’sirini namoyon etadi. O‘zi uning ta’siri sezila boshlaganiga ancha bo‘ldi. Hatto oddiy odamlar ham supermarketlarda, bozorlarda sotilayotgan “gril”lardan rak kasali kelib chiqayotganini gapirib yuribdi.

Aslida biotexnologiya sovuq urush davrida insonlarni o‘ldiruvchi qurol sifatida paydo bo‘lgan edi. Mamlakatlar bir-biriga insonlarning urug‘ini kesishga mo‘ljallangan GMO guruch, soya, jo‘xori va boshqa mahsulotlarni eksport qilar edi... (http://www.gq.ru/taste/social/67226_chem_opasen_gmo.php.)

Turkiyaning Xatay viloyati dehqonchilik ishlari mudiri Bestami Zabun iste’molchilar meva va sabzavotlarning katta va chiroylisini emas, asliyatini talab qilayotganini, endilikda fermerlar talab va takliflarga binoan genetik injeneriya aralashmagan mahsulotlar yetishtirishga e’tibor qarayotganini aytdi. Uning bu gaplarini o‘qib, o‘tgan yili Istanbulda bir oshpaz odam mening o‘zbekligimni eshitib, “O‘zbekistondan besh kilogina jo‘xori urug‘i olishim kerak-da, tomorqamga ekmoqchi edim, yaqinda keladigan odam yo‘qmi?” deb so‘ragani yodimga tushdi. “Nega? Bu yerda har qadamda jo‘xori-ku” degan edim. U “Bular yaxshi emas, amerikaniki” dedi.

Yevropa davlatlaridagi savdo rastalarida genetik o‘zgarishga uchragan mahsulotlarga o‘tgan asrdayoq maxsus yorliq yopishtirilgan. Xaridor ana shu yorliqqa qarab nima sotib olayotganini bilib oladi.

2008 yil Rossiya federatsiyasida ham tarkibida GMO bor mahsulotlarga maxsus yorliq yopishtirilishi haqida qonun qabul qilindi.

Mahsulotning qimmatrog‘i va ko‘rimsizrog‘i – tabiiysi, yaltirog‘i va arzonrog‘i – GMO. Xaridor ta’biga qarab olaveradi.

Damin JUMAQUL

O‘MI Matbuot xizmati

Davomi bor...

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Yangiliklar

“Natijani tadbirlar soni bilanmas, jamiyatga qo‘shilgan ijobiy ta’sir bilan baholaymiz”

05.08.2026 18616 17 min.

#Vakilliklar faoliyatidan

Bugungi kunda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va viloyatlarda O‘zbekiston musulmonlari idorasining 14 ta hududiy vakilligi faoliyat yuritadi. Ular tasarrufida jami 2161 ta masjid bo‘lib, 3000 dan ziyod imom-xatib va imom noibi xizmat qiladi. Ushbu ruknimizda hududiy vakillar bilan turkum suhbatlarni reja qilganmiz. Shu maqsadda Qashqadaryo viloyatida bo‘ldik.

Qashqadaryo viloyati bosh imom-xatibi, “Imom Buxoriy” ordeni sohibi, Ulamolar kengashi a’zosi Rahmatullo domla USMONOV bilan suhbat

– Assalomu alaykum, domla. Suhbatimizni Siz viloyat bosh imom-xatibi sifatida ish boshlagan davrlardan boshlasak. Dastlab vakillik faoliyatini tahlil qilib, qanday og‘riqli nuqtalar, tezkorlik bilan hal etilishi kerak bo‘lgan muammolarni ko‘rgan edingiz va bugungi kunda ular qanchalik hal etilgan?..

– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Bundan rosa 14 yil oldin – 2012 yilning iyul oyida O‘zbekiston musulmonlari idorasining Qashqadaryo viloyati vakili hamda viloyat bosh imom-xatibi sifatida faoliyat boshlaganman. O‘shanda vakillikning faoliyatini atroflicha tahlil qilib, tizimli yondashuvni talab etadigan qator vazifalarni belgilab olganmiz.

Xususan, masjidlar faoliyatini yagona tartib va talablar asosida tashkil etish, imom-xatiblar va diniy soha xodimlarining ilmiy-ma’rifiy salohiyatini yuksaltirish, ijro intizomi va hisobdorlikni kuchaytirish, aholi, ayniqsa yoshlar o‘rtasida sog‘lom diniy-ma’rifiy muhitni mustahkamlash, joylarda targ‘ibot-tashviqot ishlarini yanada samarali yo‘lga qo‘yish kabilarga alohida e’tibor qaratdik.

Bugunga kelib vakillikda 22 nafar salohiyatli, o‘z ishining mutaxassisi bo‘lgan xodim ishlamoqda. Zamonaviy moddiy-texnik ba’zamiz bor. Viloyatdagi 187 ta masjid faol ishlab turibdi.

Masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, hujjatlar yuritilishini takomillashtirish, fuqarolar murojaatlari bilan ishlash sifatini oshirish, shuningdek, vakillik tizimida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha ishlarni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish va nazorat qilish maqsadida tegishli bo‘limlarni tashkil etish zarurati ham bor edi.

O‘tgan yillar davomida mazkur yo‘nalishlar bo‘yicha aniq rejalar asosida tizimli ishlar amalga oshirildi. Natijada viloyat vakilligi hamda masjidlar faoliyati yanada takomillashtirildi. Vakillik tuzilmasida tegishli shtat birliklari joriy etilib, sohaning ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha malakali mutaxassislar ishga qabul qilindi. Bu esa faoliyatni samarali tashkil etish, vazifalar ijrosini muvofiqlashtirish, nazorat mexanizmlarini kuchaytirish hamda joylardagi ishlarni sifatli yo‘lga qo‘yish imkonini berdi.

Imom-xatiblar uchun muntazam malaka oshirish va o‘quv-seminarlar yo‘lga qo‘yildi, aholi bilan ochiq muloqotlar va ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar ko‘lami sezilarli darajada kengaydi. Yiliga «Jaholatga qarshi ma’rifat» g‘oyasini keng targ‘ib etish, ekstremizm, terrorizm, missionerlik va yot g‘oyalarga qarshi kurashish, huquqbuzarlik, jinoyatchilik, giyohvandlik, o‘z joniga qasd qilish, erta turmush va ajrimlarning oldini olish, yoshlar, mehnat migrantlari va harbiy xizmatchilar bilan manzilli ishlash, sog‘lom turmush tarzi, oila mustahkamligi, ma’naviy qadriyatlar, ijtimoiy tarmoqlardagi virtual tahdidlardan himoya, atrof-muhitni asrash hamda mahallada tinchlik va hamjihatlikni ta’minlashga qaratilgan 35 mingdan ortiq keng ko‘lamli targ‘ibot-tashviqot ishlari amalga oshiriladi.

O‘sha davrda imom-xatib va diniy soha xodimlarining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish zarurati bor edi. Amalga oshirilgan islohotlar natijasida hamda muftiy hazratlarining tashabbuslari va bevosita boshchiliklari bilan masjidlarda faoliyat yuritayotgan imom-xatiblar va imom-noiblari oylik ish haqi bilan ta’minlandi. Bu esa ularning ijtimoiy barqarorligini mustahkamlash, o‘z xizmat vazifalarini sidqidildan va mas’uliyat bilan ado etishi uchun muhim omil bo‘lmoqda.

Ta’kidlash joizki, muhtaram Yurtboshimiz tomonidan berilayotgan imkoniyatlar natijasida viloyatimizda haj ziyorati uchun ajratiladigan kvotalar yildan-yilga oshib, fuqarolarning muqaddas ziyorat amalini ado etish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Xususan, 2012 yilda viloyatdan bor-yo‘g‘i 150 nafar fuqaro haj ziyoratini amalga oshirgan bo‘lsa, bugungi kunda ushbu ko‘rsatkich yiliga 800 nafardan oshdi. Bu esa sohada amalga oshirilgan tashkiliy ishlar va ziyoratchilarga ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati anchayin oshganini ko‘rsatadi.

– Viloyatdagi 180 dan ortiq jome masjidlarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni asl qiyofasini saqlagan holda ta’mirlash ishlarida vakillik mahalliy aholi va homiylar bilan aloqalarni qanday muvofiqlashtirmoqda?

– Viloyatdagi jome masjidlar moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, ularning obodligi va faoliyati uchun munosib sharoit yaratish masalasi doimo e’tibor markazimizda bo‘lib kelmoqda. Bu borada ishlar tizimli, shaffof va jamoatchilik bilan hamkorlik asosida tashkil etilgan. Ayniqsa, tarixiy va me’moriy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy masjidlarni ta’mirlashda ularning asl qiyofasi, milliy me’moriy uslubi va tarixiy qimmatini saqlashga alohida ahamiyat qaratiladi. Bunday obyektlarda har qanday ish tegishli mutaxassislar tavsiyalari va belgilangan talablar asosida amalga oshiriladi.

Masjidlarni obodonlashtirish va ta’mirlash ishlarida mahalliy aholi, saxovatpesha homiylar va jamoatchilikning ishtiroki muhim o‘rin tutadi. Vakillik tomonidan ushbu jarayonlar muvofiqlashtirilib, homiylik tashabbuslarining maqsadli va samarali yo‘naltirilishi ta’minlanmoqda.

Faoliyatimni boshlagan paytimda viloyatimizda 182 ta jome masjid faoliyat yuritar edi. Aytib o‘tilganidek, bugungi kunda ularning soni 187 taga yetdi. O‘tgan 14 yil davomida 58 ta masjid zamon talablariga mos ravishda qayta bunyod etildi, 100 dan ortiq masjidda esa keng ko‘lamli ta’mirlash va rekonstruksiya ishlari amalga oshirildi. Misol uchun, 2026 yilning birinchi yarim yilligida 2 ta – Chiroqchi tumanidagi "Abu Bakr Siddiq" hamda Kitob tumanidagi "Shayx Sobir" masjidlari qayta qurilib, muborak Ramazon oyida masjidning yangi binosi namozxonlarga topshirildi.

Shuningdek, namozxonlar uchun munosib va qulay sharoitlar yaratish maqsadida 70 dan ortiq tahoratxonalar to‘liq qayta qurilib, zamonaviy talablar asosida foydalanishga topshirildi.

– Keyingi yillarda vakillik tomonidan imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning nafaqat diniy, balki dunyoviy, siyosiy-ijtimoiy bilimlarini zamon talablariga moslashtirish bo‘yicha qanday tizimli dasturlar va o‘quv seminarlari tashkil etildi?

– Imom-xatiblar va ularning noiblari malakasini oshirish, ularning zamon talablariga mos bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish Qashqadaryo vakilligi faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi tomonidan tashkil etilayotgan malaka oshirish kurslari, o‘quv-seminarlar va qayta tayyorlash mashg‘ulotlarida imom-xatiblar va ularning noiblari muntazam ishtirok etib kelmoqda. Hozirgi kunga qadar viloyatdagi 187 nafar imom-xatib hamda 91 nafar imom noiblar O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi huzuridagi Diniy-ma’rifiy sohada malaka oshirish va qayta tayyorlash institutida hamda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida malaka va ko‘nikmalarini oshirishdi.

Ayniqsa, imom-xatiblarning oliy diniy ma’lumotga ega bo‘lishini ta’minlash borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. 2012 yilda viloyatdagi imom-xatiblarning atigi 16 nafari oliy ma’lumotga ega bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi 14 yil davomida bu ko‘rsatkich keskin oshib, bugungi kunda imom-xatiblarning oliy ma’lumotlilari 90 nafardan oshdi. Hozir ham oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan 20 nafar imom-xatib Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida modul tizimi asosida tahsil olib, o‘z bilim va salohiyatini oshirmoqda. Bu ishlar izchil davom ettirilib, yaqin istiqbolda 100 foiz oliy diniy ma’lumotli mutaxassislar sifatida shakllantirish maqsad qilingan. Zero, bugungi kunda imom-xatiblar nafaqat diniy ilm sohibi, balki keng dunyoqarashga ega, jamiyat bilan samarali muloqot qila oladigan, zamonaviy jarayonlarni to‘g‘ri anglaydigan ma’naviy-ma’rifiy yetakchi bo‘lishi zamon talabidir.

– Viloyatdagi Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati haqida ham aytib o‘tsangiz...

– Qur’oni karim va tajvid kurslari faoliyati aholi orasida diniy bilimlarni faqat belgilangan tartib va malakali mutaxassislar orqali olish madaniyatini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Bu esa o‘z navbatida norasmiy diniy ta’lim maskanlari faoliyatining oldini olish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’rifiy muhitni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Viloyat vakilligi hamda Kitob tumanidagi "Xoja Buxoriy" o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi qoshida faoliyat yuritayotgan Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari orqali har yili jami 1560 nafar tinglovchi Qur’on tilovati va tajvid qoidalari bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lmoqda. Bu esa aholi diniy savodxonligini oshirish, yosh avlodni ilmiy-ma’rifiy ruhda tarbiyalash yo‘lida muhim ahamiyat kasb etmoqda.

– Ayol-qizlar orasida diniy-ma’rifiy ishlarni yuritadigan otinoyilar faoliyatini tartibga solish, ularning diniy tushunchalarini o‘stirish, xotin-qizlar orasida yot g‘oyalar tarqalishining oldini olish borasida vakillik qanday natijalarni ko‘rsata oldi?

– Ayol-qizlar o‘rtasida diniy-ma’rifiy faoliyat olib borayotgan otinoyilarning ishini yagona tizim asosida tashkil etishga alohida e’tibor qaratilgan. Ilgari bu yo‘nalishda muayyan tajriba mavjud bo‘lgan bo‘lsa-da, faoliyatni muvofiqlashtirish, ilmiy salohiyatni muntazam oshirish va nazorat qilish mexanizmlarini yanada takomillashtirish zarurati bor edi.

Shu maqsadda har bir otinoyining bilim darajasi, faoliyat yo‘nalishi va mas’uliyat doirasi qayta ko‘rib chiqildi. Hozirgi kunda vohada faoliyat yuritayotgan jami 284 nafar otinoyining malakasini oshirish maqsadida tizimli o‘quv-seminarlar, suhbatlar va davra yig‘inlari yo‘lga qo‘yildi. Taҗribali ulamolar va mutaxassislar ishtirokida aqida, fiqh, tafsir, hadis, milliy qadriyatlar, oila mustahkamligi hamda zamonaviy axborot makonida uchrayotgan mafkuraviy tahdidlarga qarshi ma’rifiy mashg‘ulotlar tashkil etildi. Ular faoliyati monitoring qilinib, aholi bilan ishlash samaradorligi doimiy tahlil qilib borilmoqda.

Bugungi kunda bu ishlar o‘zining amaliy natijasini bermoqda. Otinoyilar mahallalarda xotin-qizlar bilan manzilli ishlash, ularning murojaatlarini o‘rganish, diniy savodxonlikni oshirish va sog‘lom ma’naviy-ma’rifiy muhitni shakllantirishda faol ishtirok etmoqda. Ayniqsa, erta nikoh va ajrimlarning hamda yot g‘oyalar va turli buzg‘unchi qarashlar ular munosib hissa qo‘shmoqda.

– Darvoqe, oilaviy ajrimlar, o‘z joniga qasd qilish yoki jinoyatchilik kabi og‘ir ijtimoiy muammolar eng ko‘p kuzatiladigan mahallalar bilan ishlashda imomlarning mas’uliyati va hisobdorligi qanday bo‘lmoqda?

– Vakillik tomonidan imom-xatiblarning mahalla faollari, xotin-qizlar va yoshlar bilan manzilli ishlash mas’uliyati yanada kuchaytirilgan. Ayniqsa, oilaviy ajrimlarning oldini olish, notinch oilalar bilan ishlash, yoshlarni turli salbiy ta’sirlardan asrash va jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Har oy tumanlarda sayyor yig‘ilishlar o‘tkazilib, joylardagi mavjud holatlar, dolzarb muammolar va ularning yechimlari muhokama qilib borilmoqda. Mazkur yig‘ilishlarda imom-xatiblarning mas’uliyati, mahallalar bilan hamkorligi va amalga oshirilayotgan ishlarning samaradorligi tahlil qilinadi. Xususan, o‘tgan yil yakuni bo‘yicha viloyat miqyosida imom-xatiblar tomonidan mahallalarda mingdan ortiq oila bilan manzilli ishlar olib borildi. Ular bilan o‘tkazilgan suhbatlar, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar va tushuntirish ishlari natijasida bir qator oilaviy nizolarning oldi olinib, ajrim yoqasiga kelib qolgan oilalarni yarashtirishga erishildi.

Muhimi, imom-xatiblar ishi faqat o‘tkazilgan tadbirlar soni bilan emas, balki insonlar taqdiriga ijobiy ta’sir ko‘rsata olgan amaliy natijalari bilan baholanmoqda. Shuning uchun imomlarimiz mahallada xalq bilan yaqin muloqot qiladigan, oila, jamiyat barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shadigan ma’naviy-ma’rifiy rahnamo sifatida o‘z mas’uliyatini chuqur anglab, faoliyat olib bormoqda.

– Ijtimoiy tarmoqlarda da’vat ishlarini olib borish, nasafziyo.uz sayti va ijtimoiy sahifalarni yuritishda vakillik qoshida maxsus media guruh yoki zamonaviy kadrlar jamoasi shakllantirilganmi?

– Bugungi axborot asrida internet makonidagi diniy-ma’rifiy faoliyat muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Shu bois, vakillik tomonidan zamonaviy axborot texnologiyalaridan samarali foydalanish, ijtimoiy tarmoqlarda aholi, ayniqsa, yoshlar bilan muloqotni kuchaytirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Bu borada vakillikda zamonaviy talablarga javob beradigan media xonasi tashkil etilib, zarur zamonaviy texnik jihozlar bilan ta’minlandi. Shuningdek, diniy-ma’rifiy kontentlarni tayyorlash, tahrir qilish va keng jamoatchilikka yetkazish yo‘nalishida faoliyat olib boruvchi malakali kadrlar jalb qilingan.

Mazkur tizim orqali o‘n bir yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan nasafziyo.uz veb-sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalar muntazam yuritilmoqda. Shuningdek, 2017 yilda tashkil etilgan Telegram kanali bugungi kunda keng auditoriyaga ega bo‘lib, aholiga tezkor va ishonchli diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazishda muhim axborot maydoniga aylangan.

Shuningdek, bugungi kunda viloyatimizdagi har bir masjidning Telegram, YouTube, Facebook va Instagram sahifalari hamda guruhlari faoliyat yuritib, ularning umumiy a’zolari soni 310 ming nafardan ziyodni tashkil etadi. Jumladan, birgina nasafziyo telegram kanalining 120 mingdan ortiq a’zosi bor. Shuningdek, Ular orqali aholiga dolzarb ma’naviy-ma’rifiy materiallar, diniy-ma’rifiy tavsiyalar, masjid faoliyatiga oid yangiliklar hamda e’lonlar muntazam yetkazib borilmoqda.

Albatta, raqamli makon doimiy ravishda yangilanib borayotgani sababli bu yo‘nalishdagi ishlar ham uzluksiz takomillashtirilmoqda. Asosiy maqsad — zamonaviy media imkoniyatlaridan foydalangan holda xalqimizga, ayniqsa, yosh avlodga sifatli, ishonchli va ta’sirchan diniy-ma’rifiy axborotlarni yetkazib berishda davomli izlanishdamiz.

– Vakillikning «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan birgalikda kam ta’minlangan oilalar, yetimlar va nogironligi bor shaxslarga yordam berish borasidagi faoliyati so‘nggi yillarda qanchalik shaffoflashdi va xayriya tadbirlari ko‘lami voha miqyosida qanchalik kengaydi?

– «Vaqf» xayriya jamoat fondi viloyat filiali bilan hamkorlikda aholiga ijtimoiy ko‘mak ko‘rsatish, ehtiyojmand oilalarni qo‘llab-quvvatlash va xayrli tashabbuslarni amalga oshirish faoliyatimizning ajralmas qismi hisoblanadi.

Yordamga muhtoj oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarning holati o‘rganilib, ularga zarur ko‘maklar o‘z vaqtida yetkazib berilmoqda. Jumladan, Ramazon oyi va Qurbon hayiti arafasida davlatimiz rahbari tomonidan ajratilgan mablag‘lar belgilangan tartib asosida ehtiyojmand oilalar, yetimlar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolarga yetkazib berildi. Bu xayrli ishlar xalqimizga bo‘lgan e’tibor va g‘amxo‘rlikning yana bir amaliy ifodasi bo‘ldi.

Amalga oshirilayotgan har bir xayrli tashabbus manzillilik, ochiqlik va adolat tamoyillari asosida tashkil etilib, vohamizda xayriya ishlarining ko‘lami va samaradorligi yildan-yilga ortib bormoqda. Yaqinda ko‘makka muhtoj bir oilaga uy qurib berigani ham so‘zimizning bir dalilidir.

– Bu zamindan yetishib chiqqan ulug‘ zotlarning boy ilmiy merosi, qadamjolari tarixini xalqaro va respublika miqyosida targ‘ib qilish borasidagi ishlarga ham to‘xtalib o‘tsangiz...

– Bu vohadan yetishib chiqqan Abu Muin an-Nasafiy, Abu Bakr al-Kosoniy, Abu Hafs Nasafiy, Abu Hafs Keshiy, Abu Shakur as-Solimiy, Pazdaviy kabi ko‘plab allomalarning ilmiy merosi nafaqat yurtimiz, balki butun islom olami ma’naviy xazinasining ajralmas qismidir.

Vakillik faoliyati davomida ushbu boy ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish, targ‘ib qilish va keng jamoatchilikka yetkazishga alohida e’tibor qaratildi. Xususan, allomalarimiz hayoti va ilmiy faoliyati, ular bilan bog‘liq tarixiy maskanlar va qadamjolarni o‘rganish, ularning ma’naviy ahamiyatini yoritish borasida ilmiy-ma’rifiy tadbirlar, davra suhbatlari va targ‘ibot ishlari amalga oshirib kelinmoqda.

Alloh taolo din ravnaqi, yurt tinchligi yo‘lida xizmat qilayotgan barcha yurtdoshlarimizni ikki dunyoda mukofotlasin!

O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi

Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.