Rasululloh bashariyatning ziyosi edilar
Hakim at-Termiziyning “Navodirul usul” kitobida shunday keltiriladi: “Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Madinaga kirib kelgan kunlari, undagi barcha narsalarni nurlantirib yubordilar. Vafot etgan kunlari undagi barcha narsalar zulmat ichra qoldi”. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam olamlarni yorituvchi nur edilar.
“Ey payg‘ambar, darhaqiqat, Biz Sizni (qiyomatda barcha ummatlarga) guvoh bo‘luvchi, (jannat haqida) xushxabar beruvchi, va (do‘zax azobidan) ogohlantiruvchi etib yubordik. Allohning izni bilan Unga (diniga) da’vat qiluvchi, va (yo‘l ko‘rsatuvchi) nurli chiroq qilib ham” (Ahzob surasi 45-46-oyatlar).
Ul zoti bobarakotning nurlari ila butun olam yorishdi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir ko‘chadan o‘tsalar, ul zotdan muattar hid taralar edi. Shu ko‘chadan keyin yurgan odam, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shu makondan o‘tganlarini bilar edi. Ul zot o‘ta pokiza, hushbo‘y edilar. Alloh taolo o‘z habibini nasl-nasab va qarindoshchilik jihatidan pok saqlagan edi. Shuningdek, Nubuvvat musaffoligi ila tabarruk qilishidan oldin, ul zotni bolalik, o‘smirlik va o‘rta yoshlarga yetgan davrlarida ham gunoh ma’siyatlardan munazzah etgan edi. Ul zotning haybatlari, viqorlari, ulug‘vorliklari va pokliklari qalblar va dillarni egallagan edi.
Zaynab binti Jahsh roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga mahobat (ulug‘vorlik) berilgan edi”.
Abu Mas’uddan rivoyat qilinadi: “Bir kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib, gapirdi. (Ul zotning mahobatlari oldida gapira olmay) qo‘rquvdan qaltiray boshladi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “O‘zingni bos! Men podshoh emasman, men Qadidni (go‘shtni quritilgan tilimchasi) yeydigan ayolning bolasiman”, – dedilar.
Hind ibn Abu Hola Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vasflarida shanday dedi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ulug‘vor va mahobatli edilar. Yuzlari to‘lin oy kabi nur sochar edi”.
Abdulloh ibn Amr ibn Os roziyallohu anhu: “Men uchun hech kim Rasululloh sollallohu alayhi vasallamchalik mahbub emas edi. Hech kim ko‘z o‘ngimda u zotdek ulug‘vor emas edi. U zotni o‘ta ulug‘laganimdan, u zotga ko‘zim to‘yib qaray olmas edim”, – dedilar.
Bir kishi Makkaga tuyasini sotish uchun olib keldi. Uning tuyasini Abu Jahl sotib oldi, lekin pulini bermay cho‘zib yurdi. Qurayshning ulug‘lari yig‘iladigan majlis oldiga borib: “Ey Quraysh jamoasi, men musofir kishiman, Abul Hakam haqqimni bermay meni ko‘p qiynayapti. Orangizda menga yordam beradigan biror kishi bormi?” – dedi. O‘sha vaqtda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ka’bani bir tarafida ibodat bilan mashg‘ul edilar. Majlis ahli: “Anavi o‘tirgan kishini ko‘rayapsanmi, uni oldiga bor, ichimizda faqat o‘sha kishigina senga yordam bera oladi”, – deb, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ko‘rsatdilar. Bu bilan ular Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni mas'hara qilishni qasd qilgan edilar.Chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan Abu Jahl o‘rtasidagi adovatni bilar edilar. Haligi kishi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib: “Ey Allohning bandasi, Abul Hakam ibn Hishom menga zo‘rlik qilib, haqqimni bermayapti. Men g‘arib kishiman, anavi o‘tirgan qavmdan menga yordam berishlarini so‘rasam, ular menga faqat sen yordam bera olishingni aytdilar. Undan meni haqqimni olib ber, Alloh senga rahm qilsin”, – dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qani uning oldiga yurchi”, – deb u bilan birga Abu Jahlning uyiga qarab ketdilar. Buni kuzatib turgan Quraysh jamoasi oralaridan bir kishiga: “Ularning ketlaridan borib nima qilishlarini kuzatgin”, – dedilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tuya egasi bilan Abu Jahlning uyiga borib, uning eshigini qoqdilar. Ichkaridan Abu Jahlning: “Kim bu?” – degan ovozi eshitildi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Men Muhammadman, bu yoqqa chiq”, – dedilar. Abu Jahl ichkaridan qo‘rqib ketganidan rangi oqargan holda chiqib keldi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Bu kishining haqqini qaytarib ber”, – dedilar. Abu Jahl: “Ha, albatta, hoziroq uning haqqini qaytaraman”, – dedi-da, ichkariga kirib, uning haqqini olib chiqdi va tuya egasiga to‘la-to‘kis qaytarib berdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kishi o‘z haqqini to‘liq olgach, qaytdilar. Haligi kishi Quraysh yig‘iladigan majlisga borib: “Alloh uni yaxshilik ila mukofotlasin! Allohga qasamki, u haqqimni to‘liq undirib berdi”, – dedi. Qurayshliklar Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan Abu Jahl o‘rtasida bo‘lib o‘tgan voqeani bilib kelish uchun yuborgan kishi ham uning ortidan yetib keldi va ko‘rganlarini so‘zlab berdi.
Abu Nu’aym, Bayhaqiy, Is'hoq ibn Yasordan rivoyat qiladilar: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Rukona ibn Abdu Yazidga: “Islomni qabul qil”, – dedilar. Rukona: “Agar sen aytayotgan narsa haq ekanini bilganimda edi, uni qabul qilgan bo‘lardim”, – dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Nima deysan, agar seni kurashda yengsam, men aytgan narsani haq deb bilasanmi?” – dedilar (Rukona Qurayshliklar orasida eng baquvvati va pahlavoni edi). Rukona: “Ha”, – dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘rinlaridan turib, (uni ko‘z ochib yumguncha) yerga ag‘dardilar. Shunda Rukona: “Yana bir bor, ey Muhammad”, – deb aytdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni qayta ushlab, shu tobda yerga qulatdilar. Bu holatni ko‘rgan Rukona: “Bu sehrdir, men bunday sehrga o‘xshashini hech ham ko‘rmaganman. Allohga qasamki, sen yelkamni yerga qo‘ygan vaqtingda, hech narsa qila olmay qoldim”, – deb ketadi.
Avazxo‘ja BAXROMOV,
“Xolmuhammad ota” jome masjidi
imom-xatibi
“DIN VA DAVLAT RAVNAQIGA MUNOSIB HISSA QO‘SHYAPMIZ”
Xoja Buxoriy o‘rta-maxsus diniy ta’lim muassasasi direktori, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori O‘tkir domla G‘UZAROV bilan suhbat
– Assalomu alaykum, muhtaram ustoz. Avvalambor, Sizni pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori ilmiy darajasiga ega bo‘lganingiz bilan muborakbod etamiz. Ilmiy darajangiz bundan ham yuksalaversin. Suhbatimizni bugungi kunda Siz rahbarlik qilayotgan ta’lim muassasasi haqidagi ma’lumotlardan boshlasak...
– Va alaykum assalom va rohmatulloh. Qutlov va tilagingiz uchun tashakkur. Ta’lim muassasasiga 1992 yilda asos solingan. Madrasaga XIV asrda yashab ijod etgan mashhur tasavvuf allomasi Said Ahmad Vali Kulohdo‘z Xoja Buxoriy nomi berilgan. U zot Bahouddin Naqshbandning zamondoshi sifatida e’tirof etiladi. Naqshbandiya tariqatining ma’naviy-axloqiy g‘oyalarini Qashqadaryo vohasi, xususan Kitob shahri va uning atrofida keng targ‘ib qilgan ulug‘ mutafakkirlardan sanaladi.
Muassasada bugungi kunda jami 34 nafar oliy ma’lumotli, malakali pedagog-o‘qituvchi 105 nafar talabaga diniy va dunyoviy fanlardan puxta bilim berib kelmoqda. Ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik yondashuvlar, samarali o‘qitish usullari hamda amaliy mashg‘ulotlardan keng foydalanilib, talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlash va ularni amaliyotda qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Shuningdek, pedagog-o‘qituvchilar tomonidan talabalarning ma’naviy-axloqiy tarbiyasi, mustaqil fikrlashi, ilmiy salohiyati va dunyoqarashini rivojlantirishga qaratilgan qo‘shimcha mashg‘ulotlar hamda ma’rifiy tadbirlar muntazam tashkil etib kelinmoqda. Bu esa ta’lim muassasasida sifatli ta’lim berish bilan bir qatorda, har tomonlama yetuk, bilimli va zamonaviy talablarga javob beradigan mutaxassislarni tayyorlash uchun munosib ta’lim muhitini shakllantirishga xizmat qilmoqda.
– Ushbu ilm maskani qanday mutaxassislarni tayyorlab bermoqda?
– Ta’lim muassasasi dinimiz ravnaqi, mustaqil O‘zbekistonning taraqqiyoti va yuksalishi yo‘lida munosib xizmat qiladigan, yuksak ma’naviyat va axloqiy fazilatlarga ega, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni chuqur anglagan, sof islom dini ta’limotini mukammal o‘zlashtirgan, diniy-ma’rifiy bilimlarni hayotga to‘g‘ri tatbiq eta oladigan yuqori malakali o‘rta maxsus ma’lumotli islomshunos, imom-xatiblarni tayyorlaydi.
Bitiruvchilar masjidlarda imom-xatib, diniy ta’lim muassasalarida o‘qituvchi, ma’naviy-ma’rifiy sohada faoliyat yurituvchi mutaxassis sifatida xizmat qilish uchun zarur nazariy bilim va kasbiy malakaga ega bo‘lib chiqadi.
– Diniy va dunyoviy fanlar uyg‘unligini ta’minlash uchun o‘quv jarayoni qanday tashkil etilgan?
– Ta’lim dasturlarida Qur’on, hadis, fiqh, aqida kabi diniy fanlar bilan bir qatorda tarix, ingliz tili, falsafa asoslari, psixologiya, jismoniy madaniyat va sport hamda boshqa dunyoviy fanlarga ham o‘rin ajratilgan. Darslar zamonaviy pedagogik usullar, axborot texnologiyalari va interfaol usullardan foydalangan holda olib borilmoqda.
– Talabalarning xorijiy tillarni mukammal o‘rganishlari hamda mutolaa madaniyatini yuksaltirishlari uchun qanday sharoit va imkoniyatlar yaratilgan?
– Xorijiy tillarni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni oshirish maqsadida haftaning muayyan kunlarida til kunlari tashkil etilgan. Xususan, seshanba kuni ingliz tili kuni, chorshanba kuni esa arab tili kuni o‘tkazilib, talabalarning til o‘rganishga doir bilimlarini mustahkamlash, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish va amaliy mashg‘ulotlar orqali bilimlarini oshirishga alohida e’tibor qaratilgan.
Shuningdek, talabalarning bo‘sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish va til o‘rganish samaradorligini oshirish maqsadida qo‘shimcha to‘garaklar faoliyati yo‘lga qo‘yilgan. Darslarga sohasining yetuk va malakali mutaxassislari jalb etilgan. Bu esa talabalarning nafaqat tillarni mukammal o‘zlashtirishi, balki dunyoqarashining kengayishiga xizmat qilmoqda.
– Mudarrislarning kasbiy mahoratini oshirish, saboqlarning talabalarga yanada samarali yetib borishi uchun aynan qanday metodik usullar joriy etilgan?
– Muassasada zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish yo‘lga qo‘yilgan. Xususan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda onlayn platformalardan Google Forms xizmatlari va interfaol ilovalar (Kahoot, QuizBot, topqir.uz) dars jarayoniga tatbiq etilgan. Dars jarayonida smart doska, markerli doska, magnitli doska imkoniyatlaridan foydalaniladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarning “bahs-munozara”, “aqliy hujum”, “guruhli ish”, “taqdimot”, “keys-tahlil”, “savol-javob” kabi usullari qo‘llaniladi.
– Talabalarning darsdan tashqari vaqtlarini mazmunli tashkil etish, ularning ilmiy va ijodiy qobiliyatlarini yuzaga chiqarish borasidagi ishlarni ham aytib o‘tsangiz...
– Ta’lim muassasasida “yosh ilmiy tadqiqotchi” guruhi shakllantirilgan bo‘lib, ular ilmiy maqolalar yozish, internet saytlarida audio, video chiqishlar qilib, yosh kitobxon tanlovlarida faol qatnashadi.
Xatmul kutub an’anasi bo‘lib, hozirga qadar talabalar “Munabbihot”, “Ta’lim mutaallim”, “Fiqhul muyassar” (1- 2 kitobi), “Fiqhul akbar sharhi” va “Taysiru mustalahul hadis” asarlarini xatm qilishdi...
– Ta’lim muassasasi binolari, talabalar turar joyi va moddiy-texnik imkoniyatlar qay darajada?
– Bino va inshootlarimizning tashqi va ichki qismlari muntazam texnik ko‘rikdan o‘tkazilib, joriy ta’mirlash ishlari amalga oshirib boriladi.
Muassasa zamonaviy texnik vositalar bilan bosqichma-bosqich jihozlanib kelinmoqda. Xususan, ish jarayoni va dars mashg‘ulotlari uchun 42 ta kompyuter jamlanmasi 20 ta interaktiv smart doska va boshqa zarur jihoz va qurilmalar bilan to‘liq ta’minlangan. Ta’lim muassasasi internet tarmog‘iga optik tola orqali bog‘langan.
Asosiy o‘quv binosida 25 ta o‘quv xonasi mavjud bo‘lib, Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari alohida o‘quv binosi bilan ta’minlangan. Yaqinda talabalar uchun 240 o‘rinli yangi o‘quv binosi foydalanishga topshirildi.
– Talabalaringizning respublika miqyosidagi turli ilmiy, diniy va sport musobaqalaridagi ishtiroki hamda erishayotgan natijalari haqida ham to‘xtalib o‘tsangiz?
– Ta’lim muassasamiz talabalari respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy, diniy-ma’rifiy va sport musobaqalarida muntazam ishtirok etib, yuqori natijalarga erishib kelmoqda. Jumladan, 2023 yilda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi diniy ta’lim muassasalari talabalari o‘rtasida o‘tkazilgan “Jaholatga qarshi ma’rifat” intellektual bellashuvida jamoamiz “Eng faol targ‘ibotchi jamoa” nominatsiyasi bo‘yicha 1-o‘rinni qo‘lga kiritgan.
Sport yo‘nalishida ham talabalarimiz shaxmat, kurash, stol tennisi va tosh ko‘tarish kabi sport turlari bo‘yicha “Barkamol avlod” Respublika bosqichlarida bir necha bor sovrindor bo‘lishdi. Xususan, 2022 yilda o‘tkazilgan “Barkamol avlod” sport o‘yinlari final musobaqasida jamoamiz umumjamoa hisobida 1-o‘rinni qo‘lga kiritgan bo‘lsa, 2026-yil milliy kurash bo‘yicha 3-o‘rinni egalladi.
Ilmiy yo‘nalishda esa talabalarimiz Yagona olimpiada Respublika bosqichida muntazam ravishda muvaffaqiyatli ishtirok etib, turli yillarda bir nechta 1-, 2- va 3-o‘rinlarni qo‘lga kiritgan. Bundan tashqari, 2022-2023 o‘quv yilida “Esselar tanlovi” Respublika bosqichida 1-o‘rin hamda “Eng yosh kitobxon” tanlovida ham 1-o‘rin sohibi bo‘lishdi. Yagona olimpiada musobaqasida 2026 yil 3-o‘rinni qo‘lga kiritdi.
– Bitiruvchilarning keyingi faoliyati qanday kechmoqda. Ya’ni, bitiruvchilar hozirgi kunda jamiyat hayotida, diniy-ma’rifiy sohalarda qanday o‘rin tutmoqda?
– Ta’lim muassasasi bitiruvchilari bugungi kunda mamlakatimizdagi diniy-ma’rifiy sohaning turli yo‘nalishlarida samarali faoliyat yuritib, jamiyat hayotida munosib o‘rin tutib kelmoqda. Ular O‘zbekiston musulmonlari idorasi, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, mahalliy hokimiyat tizimlarida xizmat qilmoqda.
Jumladan, masjidlarda imom-xatib va imom noibi lavozimlarida, diniy ta’lim muassasalarida o‘qituvchi sifatida, ilmiy-tadqiqot markazlari va diniy-ma’rifiy muassasalarda ilmiy xodim sifatida, Fatvo markazida yetakchi mutaxassis sifatida xizmat qilib kelayotganlar, davlat va jamoat tashkilotlarida ham faoliyat yuritayotganlar bor.
Qisqa qilib aytganda, ta’lim muassasamizdan yetishib chiqqan kadrlar yurtimizning turli joylarida, turli jabhalarda dinimiz va davlatimiz ravnaqiga o‘z hissalarini qo‘shib kelmoqda.
O‘MI Matbuot va media bo‘limi mutaxassisi
Abdulatif ABDULLAYEV suhbatlashdi.
