Sa’d ibn Hishom ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadi: “Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borib, “Ey mo‘minlar onasi, Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning xulqlari haqida gapirib bering”, dedim”. U: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning xulqi Qur’on edi”, dedi… (Imom Ahmad rivoyati).
Hadisda “xulqi Qur’on edi”, deb tarjima qilingan qismida Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) Qur’onda madh etilgan sifatlar bilan xulqlangani va qaytarilgan amallardan saqlangani ifodalanmoqda. Shuningdek, Qur’oni karimning hukmlariga rioya etish, uning had-chegaralarida to‘xtash, ma’nolari haqida o‘ylash va chiroyli tilovat qilish ham tushuniladi. Manbalarda keltirilishicha, “Qur’on”, so‘zidan Qur’oni karimdagi Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ga maqtov aytilgan oyatlar iroda qilingan. Bunga: “Albatta, Siz buyuk xulq uzradirsiz!” (Qalam surasi, 4-oyat), “Ular savodsiz elchiga – ismi o‘zlaridagi Tavrot va Injilda yozilgan payg‘ambarga (Muhammadga) ergashadilar” (A’rof surasi, 157-oyat) kabi oyatlarni misol qilish mumkin. Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytadi: “Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) insonlar orasida yuzlari eng chiroyli, xulqlari eng go‘zal zotdir” (Imom Musli rivoyati). Abu Hurayra (roziyallohu anhu) esa: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)dan chiroyliroq biror narsani ko‘rmadim. Go‘yoki quyosh u zotning yuzlaridan chiqadi”, degan. Ka’b ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning yuzlari nur sochadi. Go‘yoki yuzlari oyning bir bo‘lagi”.
Sayyidimiz Muhammad (alayhissalom) go‘zal xulq sohibi, komil inson, barchaga namuna edilar. Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “(Ey imon keltirganlar!) Sizlar uchun – Alloh va oxirat kunidan umidvor bo‘lgan hamda Allohni ko‘p yod qilgan kishilar uchun Allohning payg‘ambarida go‘zal namuna bordir” (Ahzob surasi, 21-oyat).
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) to‘g‘ri so‘z va omonotdor edilar. Payg‘ambarlik kelishidan oldin ham Quroyshliklar orasida “Sodiqul amin (to‘g‘ri so‘z, ishonchli inson)” nomi bilan mashhur edilar. Ular o‘zaro nizolashib qolishsa, Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ni hakam etib tayinlashib: “U omonotdor, xiyonat qilmaydi”, deyishardi. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ga payg‘ambarlik kelganidan keyin qilingan da’vatning birinchisi omonotdorlik bo‘ldi. Nabiy (alayhissalom) so‘z, amal, ibodat, a’zolarni gunohdan saqlash va va’dalarga xilof qilmaslik kabilarda omonotdorlikni talab qildilar. Shuningdek, Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) to‘g‘ri so‘zlikda ham namuna edilar. U zotdagi bu sifatni Alloh taolo bunday madh etadi: “Rostlikni keltirgan zot (Muhammad) va uni tasdiq etganlar (mo‘minlar) – aynan o‘shalar taqvoli zotlardir” (Zumar, 33).
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) ahli-oilasiga yaxshilik qiluvchilarning ulug‘i edilar. U zot hadisda bunday deganlar: “Sizlarning yaxshilaringiz ahliga yaxshilik qiluvchilaringizdir. Men ahliga yaxshilik qiluvchiroqman” (Imom Termiziy rivoyati). Nabiy (alayhissalom) ahliga xushmuomalali, mehribon, edilar. Har ishda ularga yordam berib, lutf ko‘rsatardilar. Ayollari bilan hazil-mutoyiba ham qilardilar. Oisha (roziyallohu anho) onamizni “Ey Humayro”, deb chaqirardilar. Ba’zida esa “Ey ansorlarning qizi” yoki “Ey Oish” derdilar.
Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) bolalarni juda yaxshi ko‘rardilar. Ko‘chadan o‘tayotib bolalarga salom berar, ba’zida esa ular bilan o‘ynardilar. Namoz o‘qiyotganda bolalarning yig‘i ovozi eshitilsa, onasiga qiyin bo‘lmasligi uchun ibodatni tezroq yakunlashga harakat qilardilar. Nabiralari – Imom Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo)larni muborak yelkalariga ko‘tarib olardilar. Bir kuni Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) ikki nabiralarini o‘pdilar. U zotning yonlarida Aqro ibn Hobis bor edi. U: “Mening o‘nta bolam bor. Lekin, ularni birortasini o‘pmaganman”, dedi. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) unga qarab: “Kim Rahim qilmasa, unga ham rahim qilinmaydi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Sarvari koinot bo‘lmish zot xodimlariga ham juda mehribon va tavozelik edilar. Hayotlari mobaynida birorta xodimlarini urmaganlar, hatto ularga ovozlarini ko‘tarmaganlar. Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: “Nabiy (sollallohu alayhi va sallam)ga o‘n yil xizmat qildim. Allohga qasamki, u zot biror marta uf demaganlar. “Nima uchun bunday qilding”, “Bunday qilsang bo‘lmasmidi”, deb aytmaganlar” (Imom Buxoriy va Muslim rivoyati). Alloh taolo tavozeli bo‘lishga va kibr qilmaslikka buyuradi: “Odamlarga (kibrlanib) yuzingni burishtirmagin va yerda kerilib yurmagin! Chunki Alloh barcha kibrli, maqtanchoq kimsalarni suymas” (Luqmon surasi, 18-oyat). Nabiy (sollallohu alayhi va sallam): “Tavoze bandani darajasini ziyoda qiladi. Shuning uchun, tavozeli bo‘linglar! Alloh taolo darjangizni ko‘taradi”, dedilar (Kanzul ummol).
Olamlarga rahmat bo‘lgan payg‘ambarimiz (alayhissalom) dunyoda eng zohid va qanoatli inson edilar. Vaholanki, Alloh taolo Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ga dunyodagi barcha narsalarni ixtiyorini bergan edi. Lekin, u zot oxirat hayotini tanladilar. Butun hayotlari mobaynida, ochlikni ketkazish uchungina xurmo va arpa tanovul qilib, suv ichardilar. Har tun och holda uxlardilar. Ochlik hissining kuchli ekanidan qorinlariga tosh bog‘lab yurardilar. Ortiqcha bir dirham pul bilan tun o‘tkazmasdilar. Yonlarida ehtiyojdan ortiqcha narsa bo‘lsa, uni muhtoj odamga bermaguncha uyga kirmasdilar. Qur’oni karimda bunday marhamat qilinadi: “Biror narsani (muhtojlarga xolis) ehson qilsangiz, bas, (Alloh) uning o‘rnini to‘ldirur. U rizqlantiruvchilarning yaxshisidir” (Saba’ surasi, 39-oyat).
Oisha (roziyallohu anhi)dan rivoyat qilinadi: “Nabiy (sollallohu alayhi va sallam) tunda turib, ibodat qilardilar hatto oyoqlari yorilib ketardi. “Yo Rasululloh, nima uchun bunday qilasiz? Alloh taolo sizning avvalgiyu, keyingi gunohlaringizni kechirgan-ku”, desam. Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Shukr qiluvchi banda bo‘lmaymi?” deydilar” (Imom Buxoriy rivoyati).
Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning sabrli va halim bo‘lishlari, afv etishda o‘rnakliklariga Alloh taoloning ilohiy buyrug‘i bor edi: “Afvni (qabul qilib) oling, yaxshilikka buyuring, johillardan esa yuz o‘giring!” (A’rof surasi, 199-oyat). Boshqa oyatda bunday marhamat qilinadi: “Bas, (ey Muhammad!) Siz ham matonatli payg‘ambarlar sabr qilganlaridek sabr qiling…” (Ahqof surasi, 35-oyat).
Manbalar asosida
Bahriddin JO‘RABЕK O‘G‘LI
tayyorladi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz