Elchilar hamkorlikka tayyor
Kecha, 19 dekabr kuni diniy idorada xorijiy mamlakatlarning O‘zbekistondagi elchilari va diplomatlari bilan Islom sivilizatsiyasi markazi hamda Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining maqsad va vazifalari to‘g‘risida davra suhbati bo‘lib o‘tdi.
Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Shoazim Minovarov O‘zbekiston azaldan islom ilm-fani va madaniyati markazi bo‘lgani, ilohiyotda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Bahouddin Naqshband, aniq va tabiiy fanlarda Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino kabi ko‘plab allomalar musulmon va jahon tamadduniga salmoqli hissa qo‘shganlarini ta’kidladi. U musulmon renessansi davriga asos solgan ulug‘ ajdodlarimiz tomonidan bitilgan va dunyoni hayratga solib kelayotgan ilmiy merosni o‘rganish, uni yosh avlodlarga yetkazish, Islom dinining asl mohiyatini jamiyat a’zolariga tushuntirish maqsadida, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev Islom sivilizatsiyasi markazini tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilganini ma’lum qildi.
Sh.Minovarov ushbu markazda ulkan muzey, yirik kutubxona va qo‘lyozmalar fondi tashkil etilishi, qadimiy qo‘lyozma va toshbosma kitoblar, osori-atiqalar, tarixiy mazmundagi video va foto hujjatlar alohida joy olishini atroflicha tushuntirdi. U o‘z so‘zida O‘zbekiston Islom akademiyasi tashkil etilgani, mamlakatimizda ziyorat turizmini rivojlantirish bo‘yicha qilinayotgan keng ko‘lamli sa’y-harakatlar to‘g‘risida ham ma’lumot berdi.
Muloqotda Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Shovosil Ziyodov bugungi kunda 6 gektar maydonda markaz qurilishi jadal davom etayotgani, shuningdek, hadisshunoslik oliy maktabi ham barpo etilayotganini ta’kidladi. Ushbu markaz binosida hadis, kalom va qiroat ilmini o‘rganishga mo‘ljallangan xonalar, qo‘lyozmalar kutubxonasi, mo‘jaz muzey tashkil etilishini ma’lum qildi.
Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi direktori Ubaydulla Uvatov davra suhbatida so‘z olib, Surxondaryo viloyatida qurilayotgan ushbu markazda Islom dini, Qur’oni karim va hadis ilmining mohiyatini, hadisshunoslik maktabining ilmiy-ma’naviy asoslarini, Imom Termiziy hamda termiziy allomalar merosini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish, ilmiy ma’ruzalar tashkil etilishini bildirdi.
Rossiya Federatsiyasining O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Vladimir Tyurdenov Islom Hamkorlik Tashkilotining Ostona sammitida O‘zbekiston Rahbari tomonidan juda ko‘p xayrli tashabbuslar ilgari surilganini ta’kidladi.
Misr Arab Respublikasining O‘zbekistondagi elchisi Amani al-Itr xonim O‘zbekiston ilmlar markazi, alloma va avliyolar zamini ekani, tashkil etilayotgan ilmiy-tadqiqot markazlaridan misrliklar mamnun ekanini bildirdi. Ushbu markazlarda arab tilini o‘rgatish va Misrdagi ta’lim va ilm muassasalari bilan hamkorlik qilish ishlarida yaqindan ko‘mak berishga tayyor ekanini izhor qildi.
Shuningdek, Ozarbayjonning O‘zbekistondagi elchisi Xuseyn Guliyev, Qozog‘istonning O‘zbekistondagi elchixonasi birinchi kotibi Tuyakbayev Mursal-Nabi ham o‘z fikr-mulohazalarini bildirdilar.
Uchrashuv yakunida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov hazratlari so‘z olib, diyorimizdagi din sohasida o‘zgarishlar, yangilanishlar Yaratgan Parvardigorning in’om etgan ne’matlari ekanini ta’kidladilar. Muftiy hazratlari hozirgi kunda qo‘shni va xorij mamlakatlari bilan hamkorlik aloqalarini rivojlantirish yo‘lida qator amaliy harakatlar bo‘layotgani va bundan keyin ham hamkorlik aloqalarini taraqqiy ettirishga tayyor ekanlarini ma’lum qilib, muloqotda ishtirok etganlari uchun xorij mamlakatlari elchilari va diplomatlariga minnatdorlik izhor qildilar.
Tadbirda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi O.Yusupov ishtirok etdi.
Uchrashuv do‘stona va samimiy ruhda o‘tdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati
Chin usta qoldimi? (qidiryapman)
Bugunning gapi
“Uch xonali xonadonimni ta’mirlatish uchun ikki oy muddatga kelishib usta tushirgandim, olti oyda zo‘rg‘a chala-chulpa qilib ishini tugatdi...”
“Ustalar nega bunaqa-a? Uyini ta’mirlatib, ustalardan roziman, degan odamni uchratmadim...”
“Ko‘pchiligi odamga firib beradi: ishni vaqtida bajarmaydi, ta’mir ishlari tugagach, boshida kelishilgan narxdan ikki barobar ko‘p mablag‘ so‘raydi...”
Yuqoridagi gaplar – uyini, xonadonini ta’mirlatib, ustalardan kuygan kishilarning dod-faryodlari.
Bugungi kunda jamiyatda ayrim ustalarning o‘z ishini vijdonan bajarmasligi, sifatsiz materiallar ishlatishi, vaqtni cho‘zishi yoki turli nayranglar bilan buyurtmachini aldashi, afsuski, ko‘pchilikni tashvishga solish barobarida shu kasb egalariga nisbatan ishonchning susayishiga yoki butunlay yo‘qolishiga olib kelyapti.
Yaxshi niyatda uyini, xonadonini ta’mirlatmoqchi bo‘lgan kishi usta ishlatgan tanishlaridan so‘rab-surishtirishi tayin. Yaqinda men ham xonadonimni ta’mirlatmoqchi bo‘lib usta izladim. Tanish-bilishlardan, do‘stlarimdan so‘rasam, yarmidan ko‘pi ustalardan nolidi. Bu holat nafaqat moliyaviy zarar, ayni paytda insonlar o‘rtasidagi ishonchning yo‘qolishiga ham sabab bo‘lmyaptimi?!
Islom ta’limotida halol mehnat, omonatdorlik va rostgo‘ylik yuksak fazilat ekani ta’kidlanadi. Alloh taolo Qur’oni karimda: “Darhaqiqat, Alloh omonatni o‘z egalariga topshirishingiz va odamlar o‘rtasida hukm qilganingizda adolat bilan hukm qilishingizga buyurar. Albatta, Alloh sizlarga yaxshigina nasihat qilur. Albatta, Alloh eshituvchi va ko‘ruvchi Zotdir” (Niso surasi, 58-oyat).
Ustalik – yaxshi kasb. Usta omonatdor bo‘lsa, odamlarning hojatini ravo qiladi, ko‘pga foydasi tegadi. Buyurtmachi o‘z molini, mablag‘ini ustaga ishonib topshiradi. Usta shu ishonchni oqlashi, ishni puxta va vijdonan bajarishi shart.
Uy – insonning boshpanasi. Uning har bir g‘ishti ezgu niyat bilan qo‘yiladi, har bir devori umid bilan ko‘tariladi. Ammo, afsuski, ba’zan ayrim ustalar imorat qurish yoki ta’mirlashda nayrang qiladilar. Usta tashqi tomondan devorni silliq suvaydi, ammo ichidagi yoriqlarni berkitadi. Bo‘yoqning yaltirog‘i ko‘zni quvnatadi, lekin ortidagi nuqson vaqt o‘tishi bilan ko‘zga tashlanadi.
Yangi ta’mirlangan xonadondan hali bo‘yoq hidi ketmay turib shiftda yoriqlar paydo bo‘ladi, eshiklar qiyshayib qoladi, pol esa g‘ichirlab imorat egasining asabini buzadi. Buyurtmachi ustaga bergan mablag‘iga ichi achiydi.
Ba’zi ustalar sifatli qurilish materiali olish uchun berilgan pulga arzon mahsulot sotib oladi. Qolgan mablag‘ni esa “mehnat haqim” deb o‘maradi. Sementga qumni ortiqcha qo‘shadi, temir yoki armaturani ingichkarog‘iga almashtiradi, mis simlar o‘rniga alyuminini tortadi.
Yana shunday ustalar ham borki, bir haftada tugatishga kelishilgan ishni bir oygacha cho‘zadi. Bahona ham tayyor: “Material kelmadi”, “Yordamchim betob bo‘lib qoldi”, “Ertaga tugatib beramiz” va hokazo.
Eng yomoni, ustaning qo‘lidan chiqqan uy bir yil o‘tar-o‘tmas yana ta’mirga muhtoj bo‘lib qoladi. Bu hunar emas, hiyladir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Kim bizni aldasa, bizdan emas”, deganlar (Imom Muslim rivoyati). Bu hadis har qanday sohadagi firibgarlikni qamrab oladi. Agar usta arzon yoki sifatsiz materialni qimmatbaho deb ko‘rsatsa, ishni ataylab chala bajarsa yoki keyin yana ta’mirga muhtoj bo‘ladigan qilib ishlasa, bu aldamchilikdan, firibgarlikdan boshqa narsa emas. Afsuski, bugun ko‘pchilik ustalar hiyla va nayrangni kasb qilib olganlar. Buning oqibatida na o‘zlari baraka topadilar, na buyurtmachi ularga bergan mablag‘iga rozi bo‘ladi.
Haqiqiy usta, o‘z ishini vijdonan qiladigan kishi boshqacha bo‘ladi. U har bir ishini bekamu ko‘st bajaradi. Chunki u odamlardan yashirgan nuqsonni, albatta, Alloh taolo ko‘rib, bilib turishini yaxshi anglaydi. Unday ustalar o‘zlariga Alloh taoloning: “Albatta, Alloh chiroyli (ish) qiluvchilarni yaxshi ko‘radi” (Baqara surasi, 195) oyatini hamda Nabiy alayhissalomning: “Alloh taolo o‘z ishini chiroyli, puxta qiladigan kishini yaxshi ko‘radi” (Imom Tabaroniy rivoyati), degan muborak hadislarini o‘zlariga shior qilib olgan bo‘ladilar. Lekin, afsuski, hozir bunday ustalarni topish amrimahol. Borlari ham “qo‘lma-qo‘l”.
Omonatdor ustalar qurgan uylar, yillar o‘tsa ham, yaxshilik bilan eslanadi. Ularning haqlariga xayrli duolar qilinadi. Birgina misol, bizning Sangijumon qishlog‘imizdagi ko‘p uylarni pachirlik usta Turdimurod bobo (Alloh makonini jannat qilsin!) qurgan. O‘sha paytlarda (1960–1990 yillar) vassajuft qilingan shiftlarga ustaning imoratni qurib bitirgan sanasini bitish an’ana bo‘lgan. Har safar qishloqqa borib uyga kirsam, usta boboning “imzosi”ga ko‘zib tushadi va Qur’oni karim oyatlaridan tilovat qilib, u kishining ruhlariga bag‘ishlayman.
Bugun ba’zi ustalarning ishni kelishilgan muddatda tugatmasligi; sifatsiz qurilish materiallaridan foydalanishi; narxni asossiz oshirishi; kamchiliklarni yashirishi; bir necha oy o‘tib yana ta’mir qilishga majbur bo‘ladigan darajada ish tutishi katta gunohdir. Bunday xatti-harakatlar oqibatida buyurtmachi moddiy zarar ko‘radi, asabiylashadi, vaqt yo‘qotadi va eng achinarlisi, odamlar o‘rtasidagi ishonch susayadi.
Halol rizqning barakasi uning ko‘pligida emas, balki pokligidadir. Aldamchilik bilan, hiyla-nayrang ishlatib topilgan mablag‘ foyda bo‘lib ko‘rinsa-da, unda baraka bo‘lmaydi. Shuning uchun har bir usta o‘z qo‘li bilan topayotgan rizqining halolligi haqida o‘ylashi, har bir mix, har bir g‘isht, har bir sim yoki har bir ta’mir uchun qiyomat kuni hisob berilishini unutmasligi kerak.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahulloh:
- Men ham (har bir shaxs) jamiyatning a’zosiman. Uy qurmoqchiman, lekin quruvchilik qo‘limdan kelmaydi. Demak, ustaga ehtiyojim bor. Uning oldiga borib, uy qurmoqchiman, shartnoma tuzaylik, deyman. Ustalar kasbi ortidan rizq topadi. Ular bilan kelishib, bugungi naxr bo‘yicha muayyan summa belgilanadi. Muddati va sifat ko‘rsatkichlari kelishib olinadi. Hozirga kunda, Alloh biluvchiroq, ustaman deganlarning 70 foizi aldamchi, nayrangboz, hiylakor: kelishilgan kunda belgilangan manzilga yetib kelmaydi, ishga kech kelib, erta ketadi, vazifasini puxta bajarmaydi, ishini bitirmasdan oldin pul so‘raydi. Takasaltang, taralla-bedod qilib yuradi. Uyning egasi ham xijolatda qoladi. Aksariyati shunaqa. Bunday ustalarga kim ishonadi? Ularga kim ish beradi? Bunday toifalar o‘ziga o‘zi qiladi, ular omadsizlikni o‘zlariga chorlab oladilar.
O‘ttiz foiz haqiqiy ustalar bor. Ular o‘z kasbi bilan faxrlanadi. Guruhlari bor, shogirdlari, ustozlari bor. Hammasini qoyillatib, asbob-anjomlarini chiroyli qilib qo‘yishgan. Shartnopmani tuzadi, vaqtida ishga keladi, belgilangan muddatda qurilishni yoki ta’mir ishlarini tugatadi, ish haqini olib ketadi. Buyurtmachi ham rozi, usta ham rozi. Bunday kishilarning ishida unum, baraka bo‘ladi. Topgan pullari barakali bo‘ladi.
Haqiqiy usta faqat qurilish yoki ta’mirlashni emas, balki odamlarning ishonchini ham qozonadi. Vijdon bilan qilingan har bir ish ibodatga aylanadi. Aldamchilik va nayrang bilan bajarilgan ish esa vaqtinchalik foyda keltirsa ham, dunyoda obro‘ni to‘kadi, rizq qiyilishiga sabab bo‘ladi, oxiratda esa javobgarlikni keltiradi.
Tolibjon NIZOM
