Gambiya Ramazon oyini qanday nishonlaydi?
Afrika davlatlaridan biri bo'lgan Gambiyada odamlar Ramazonga kamida bir oy yoki boshlanishidan bir necha hafta oldin tayyorgarlik ko'radi. Aksariyat kishilar Ramazondan oldin etarli miqdorda oziq-ovqat sotib olishga haraqat qiladi. Badavlat insonlar kambag'al va miskinlarga iftorlik uchun oziq-ovqat tarqatadi.
Bundan tashqari, turli shirkatlar ro'zadorlar uchun kundalik yoki haftalik iftorlik dasturxoni uyushtiradi. Ba'zi xayriya tashkilotlari va ko'ngilli guruhlar iftorlik dasturxoni tayyorlashadi, undan yo'lovchilar va ehtiyojmand kishilar iftorlik qilishadi. Taom berish hatto musulmon bo'lmagan qo'shnilarga ham taalluqli. Bularning barchasi Islom dini boshqalarga g'amxo'rlik qilishga asoslanganligi bilan asoslanadi.
Islom Gambiyadagi asosiy din bo'lib, aholining 95% bu dinga e'tiqod qiladi. Shuning uchun Islom butun tarixi davomida Gambiya madaniyati, jamiyati va siyosatiga ta'sir ko'rsatgan va hatto bir oy davomida ham shunday bo'lib qoladi. Ramazonda ijtimoiy tadbirlarda deyarli hamma, jumladan, musulmon bo'lmaganlar ham ishtirok etadi.
Taroveh
Tarovih namozlari (Ramazon oyining har kechasi shom namozidan keyin o'qiladigan ibodatlar) Gambiya musulmonlari faol ravishda intiqlik bilan kutadigan va qatnashadigan ibodatdir. Ba'zi oilalar buni ko'pincha oila boshlig'i bilan uyda o'tkazishni afzal ko'rsalar, aksariyati namoz o'qish uchun masjidga boradi. Masjid bo'lmagan deyarli barcha ko'chalarda ham taroveh jamoat bilan o'qiladi.
Qadr kechasi
Muqaddas oyning so'nggi o'n kunligi musulmonlar jamoati tomonidan Allohga yanada shiddatli ibodat qilishiga guvohlik beradi. Chunki, “Laylatul Qadr” (bir kechada ibodat ming oylik ibodatga teng bo'lgan bir kecha) Ramazon oyining oxirgi o'n kunligiga to'g'ri keladi, deb ishoniladi. Gambiyada Ramazon oyining 27-kechasi Qadr kechasiga to'g'ri kelishi ehtimoli ko'proq ekanligiga ishonishadi. Tahajjuddan tashqari, ko'p odamlar, ayniqsa musulmonlar bu kechani tong otguncha tashkil etilgan tilovat, zikr va boshqa diniy tadbirlar bilan nishonlaydilar.
Qadr kechasi (Ramazon oyining 27- kechasi) iftorlik qilganidan keyin bolalar, hatto kattalar ham uyma-uy yurib Ramazon nashidasini aytishadi, buning evaziga shirinlik, pul kabi sovg'alar oladilar.
Iyd al-Fitr
Ramazon oyida 29 yoki 30 kunlik ro'za tutib, Allohga sidqidildan ibodat qilishning cho'qqisi Ramazon hayitidir. Bu mahalliy xalqda "Koriteh" deb nomlanadi va bu quvonch va Qudratli Allohga minnatdorchilik lahzasidir.
Ramazon hayiti kuni odamlar, asosan, erkaklar va bolalar hayit namoziga qatnashish uchun yangi an'anaviy liboslar kiyib, undan so'ng oila a'zolari, do'stlar va yaqinlar bir-birini ziyorat qilib, duolar qilib, bir-birlaridan kechirim so'rashadi. Tushlikdan so'ng, ko'pincha yangi kiyim kiygan yoshlar qo'shnilar, qo'shni jamoalar yoki boshqa joylardagi oila a'zolariga tashrif buyurib, sovg'a so'rashadi.
Qishloqdagi tushlik vaqtida oilalar tushliklarini “pantaba”ga (qishloq maydoni) olib boradilar, u erda qishloq aholisi odatda birga eb-ichadilar, ibodat qilib, Allohdan kechirim so'rashadi.
Diniy bag'rikenglik
Gambiya juda diniy bag'rikeng jamiyat sifatida tanilgan. Musulmonlar va nasroniylar, mamlakatda mavjud bo'lgan yagona ikkita din, o'zaro aloqada bo'lib, ularga tegishli odamlar kabi aralashadilar. Ikki jamoa har bir dinning diniy bayramlarini nishonlaydi. Ramazon oyida musulmon bo'lmaganlarning aksariyati Ramazon va musulmonlarni hurmat qilgan holda kun davomida jamoat joylarida ovqatlanmaslikni afzal ko'radi.
Bayram kuni masihiy dinidagilar musulmonlarni bayramga taklif qilishadi. Ba'zi musulmonlar nasroniy qo'shnilarini oziq-ovqat bilan ta'minlaydilar.
O'MI xodimi I.Ahmedov tayyorladi
Hindistonlik general: «Usmon Mus'hafi men uchun eng ta’sirli eksponat bo‘ldi»
Hindiston Respublikasi Mudofaa vazirligi kotibiyati boshlig‘i, general Dinesh Kumar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdi. Markaz bilan tanishuv davomida mehmon, ayniqsa, Usmon Mus'hafini ko‘rib chuqur taassurot olganini ta’kidlab, uni bu yerdagi eng noyob va unutilmas yodgorliklardan biri, deya e’tirof etdi.
Tashrif chog‘ida general Dinesh Kumar muzeyning boy ekspozitsiyalari bilan batafsil tanishdi. U islomgacha bo‘lgan davr sivilizatsiyasi, Islom sivilizatsiyasining taraqqiyot bosqichlari, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlariga bag‘ishlangan galereyalar, buyuk allomalarning hayoti va ilmiy merosi, nodir qo‘lyozmalar hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan interaktiv ekspozitsiyalarni katta qiziqish bilan ko‘zdan kechirdi.
Mehmon ekspozitsiyalar tarixiy merosni zamonaviy muzeyshunoslik yechimlari orqali jonli va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholadi. Uning ta’kidlashicha, har bir galereya o‘zaro uzviy bog‘langan bo‘lib, tashrif buyuruvchilarga O‘zbekiston va butun mintaqa sivilizatsiyasi tarixini yaxlit holda anglash imkonini beradi.
General Dinesh Kumar bunday dedi:
➖ Bu haqiqatan ham hayratlanarli maskan. Delegatsiyam bilan birgalikda bu yerga kelib, katta taassurotlar oldik. Markazning me’moriy qiyofasi, ekspozitsiyalarning yuksak saviyada tashkil etilgani hamda islomgacha bo‘lgan davrdan tortib bugungi kungacha bo‘lgan tarixning izchil va ta’sirchan tarzda yoritilgani meni chuqur hayratga soldi. Ayniqsa, zamonaviy texnologiyalar yordamida tarixni jonlantirish usuli tahsinga sazovor. Bu yerda har bir ekspozitsiya o‘tmishni nafaqat ko‘rish, balki uni chuqur his qilish imkonini ham beradi.
Bizga namoyish etilgan Usmon Mus'hafi so‘z bilan ta’riflab bo‘lmaydigan darajada noyob meros ekan. Bu men uchun eng ta’sirli eksponat bo‘ldi va uni umrim davomida eslab yuraman.
O‘zbekistonga keladigan har bir sayyoh ushbu maskanni albatta ko‘rishi kerak. Biz Hindistonga qaytgach, do‘stlarimiz va hamkasblarimizga ham bu yerga tashrif buyurishni tavsiya qilamiz.
Tashrif yakunida general Dinesh Kumar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi mamlakatning ko‘p asrlik tarixiy va ma’naviy merosini zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘un holda namoyon etayotgan, xalqaro ahamiyatga ega ilmiy-ma’rifiy maskan ekanini alohida ta’kidladi.
iccu.uz
