Gambiya Ramazon oyini qanday nishonlaydi?
Afrika davlatlaridan biri bo'lgan Gambiyada odamlar Ramazonga kamida bir oy yoki boshlanishidan bir necha hafta oldin tayyorgarlik ko'radi. Aksariyat kishilar Ramazondan oldin etarli miqdorda oziq-ovqat sotib olishga haraqat qiladi. Badavlat insonlar kambag'al va miskinlarga iftorlik uchun oziq-ovqat tarqatadi.
Bundan tashqari, turli shirkatlar ro'zadorlar uchun kundalik yoki haftalik iftorlik dasturxoni uyushtiradi. Ba'zi xayriya tashkilotlari va ko'ngilli guruhlar iftorlik dasturxoni tayyorlashadi, undan yo'lovchilar va ehtiyojmand kishilar iftorlik qilishadi. Taom berish hatto musulmon bo'lmagan qo'shnilarga ham taalluqli. Bularning barchasi Islom dini boshqalarga g'amxo'rlik qilishga asoslanganligi bilan asoslanadi.
Islom Gambiyadagi asosiy din bo'lib, aholining 95% bu dinga e'tiqod qiladi. Shuning uchun Islom butun tarixi davomida Gambiya madaniyati, jamiyati va siyosatiga ta'sir ko'rsatgan va hatto bir oy davomida ham shunday bo'lib qoladi. Ramazonda ijtimoiy tadbirlarda deyarli hamma, jumladan, musulmon bo'lmaganlar ham ishtirok etadi.
Taroveh
Tarovih namozlari (Ramazon oyining har kechasi shom namozidan keyin o'qiladigan ibodatlar) Gambiya musulmonlari faol ravishda intiqlik bilan kutadigan va qatnashadigan ibodatdir. Ba'zi oilalar buni ko'pincha oila boshlig'i bilan uyda o'tkazishni afzal ko'rsalar, aksariyati namoz o'qish uchun masjidga boradi. Masjid bo'lmagan deyarli barcha ko'chalarda ham taroveh jamoat bilan o'qiladi.
Qadr kechasi
Muqaddas oyning so'nggi o'n kunligi musulmonlar jamoati tomonidan Allohga yanada shiddatli ibodat qilishiga guvohlik beradi. Chunki, “Laylatul Qadr” (bir kechada ibodat ming oylik ibodatga teng bo'lgan bir kecha) Ramazon oyining oxirgi o'n kunligiga to'g'ri keladi, deb ishoniladi. Gambiyada Ramazon oyining 27-kechasi Qadr kechasiga to'g'ri kelishi ehtimoli ko'proq ekanligiga ishonishadi. Tahajjuddan tashqari, ko'p odamlar, ayniqsa musulmonlar bu kechani tong otguncha tashkil etilgan tilovat, zikr va boshqa diniy tadbirlar bilan nishonlaydilar.
Qadr kechasi (Ramazon oyining 27- kechasi) iftorlik qilganidan keyin bolalar, hatto kattalar ham uyma-uy yurib Ramazon nashidasini aytishadi, buning evaziga shirinlik, pul kabi sovg'alar oladilar.
Iyd al-Fitr
Ramazon oyida 29 yoki 30 kunlik ro'za tutib, Allohga sidqidildan ibodat qilishning cho'qqisi Ramazon hayitidir. Bu mahalliy xalqda "Koriteh" deb nomlanadi va bu quvonch va Qudratli Allohga minnatdorchilik lahzasidir.
Ramazon hayiti kuni odamlar, asosan, erkaklar va bolalar hayit namoziga qatnashish uchun yangi an'anaviy liboslar kiyib, undan so'ng oila a'zolari, do'stlar va yaqinlar bir-birini ziyorat qilib, duolar qilib, bir-birlaridan kechirim so'rashadi. Tushlikdan so'ng, ko'pincha yangi kiyim kiygan yoshlar qo'shnilar, qo'shni jamoalar yoki boshqa joylardagi oila a'zolariga tashrif buyurib, sovg'a so'rashadi.
Qishloqdagi tushlik vaqtida oilalar tushliklarini “pantaba”ga (qishloq maydoni) olib boradilar, u erda qishloq aholisi odatda birga eb-ichadilar, ibodat qilib, Allohdan kechirim so'rashadi.
Diniy bag'rikenglik
Gambiya juda diniy bag'rikeng jamiyat sifatida tanilgan. Musulmonlar va nasroniylar, mamlakatda mavjud bo'lgan yagona ikkita din, o'zaro aloqada bo'lib, ularga tegishli odamlar kabi aralashadilar. Ikki jamoa har bir dinning diniy bayramlarini nishonlaydi. Ramazon oyida musulmon bo'lmaganlarning aksariyati Ramazon va musulmonlarni hurmat qilgan holda kun davomida jamoat joylarida ovqatlanmaslikni afzal ko'radi.
Bayram kuni masihiy dinidagilar musulmonlarni bayramga taklif qilishadi. Ba'zi musulmonlar nasroniy qo'shnilarini oziq-ovqat bilan ta'minlaydilar.
O'MI xodimi I.Ahmedov tayyorladi
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
