“Muallim haqida so‘zim ushbudir...”
Bu yorug‘ olamda muallim kabi o‘zligidan kechib, o‘zgani kamolga yetkazishga tayyor bo‘lgan fidoyi kasb egasi topilmasa kerak. Tan olaylik, hech bir kishi shogirdining baxt-saodati va toleidan ustozi kabi xursand bo‘lmaydi, qalbi quvonchga to‘lmaydi. Muallim siyrati poklik, samimiyat, sadoqat, mehr-muhabbat, xushodobu xushxulq, beg‘uborlik, soddadillikka yo‘g‘rilib ketgan.
Muallim – oddiy inson emas, u ilmu irfon, ziyo, tafakkur va hikmatlar timsoli. Payg‘ambar alayhissalom: “Ilm dunyoda azizlik – oxiratda esa sharafdir”, deb marhamat qilganlar. Ilmu ma’rifat – johillikning ziddi. Ustoz bor joyda jaholat bo‘lmaydi, barcha yomonliklar yo‘li bekiladi. Muallimni ulug‘lagan yurt – quyoshi porlagan mamlakatdir. Yurtimizda “Ustoz va murabbiylar kuni” katta shodiyona bilan nishonlanadi. Ustozni hurmat qilish sizu bizning burchimizdir. Ba’zi kitoblarda ustozning haqqi ota-ona haqqidan kam turmasligi aytilgan. Sababi ota-onamiz bizning dunyoga kelishimizga sababchi bo‘lsa, ustozimiz bizga ilm o‘rgatgan. Shunday ekan, ustozni hurmat qilish, unga minnatdorchilik izhor qilishimiz lozim.
Hikoya qilinishicha, Imom Buxoriy hazratlari bir muddat Makkai mukarramada dars olganlar. Bir ziyoratchi Buxoroi sharifdagi ustozlaridan salom va maktub olib keladilar. Shunda Buxoriy ustozlarining yurtidan kelganini bilib, quchoq ochib ko‘rishib, hurmat izhor qilganlar.
So‘ng salom xabarini eshitganlarida, Buxoroi sharif tomonga yuzlanib, salomga alik olib hurmat bajo keltirganlar. Keyin maktubni ikki qo‘llab olib, ehtirom bilan xatni o‘qiganlar. Qarang azizlar, qanday ibratli voqea?! Demak, ustoz uzoqda bo‘lsa ham huzurida turgandek hurmat bajo keltirish, uni doim e’zozlash lozim ekan. Bir hakimdan: “Nima uchun ustozingni otangdan ham yaxshi ko‘rasan?” deb so‘rashgan ekan. Shunda u: “Ustoz abadiy tirikligimning sababi, otam esa o‘tkinchi hayotimning sababi!” deb javob qilibdi. Ilmning sharaflanishi haqida bir misol. Hazrat Navoiy buyuk "Xamsa" asarini yozib, tugatganida sulton Husayn Boyqaro uni bezatilgan otga mindirib, o‘zi ulovning jilovidan yetaklab, Hirot ko‘chalarini aylantirgan. Darhaqiqat, bu ayni tarixiy haqiqatdir. Tarix bizga katta o‘rnakdir. Demak, bugun har bir oqil va fozil inson o‘ziga ilk bora “ranj ila harf o‘rgatgan”, tarbiya bergan, istiqbol yo‘lini ko‘rsatgan ustozini yo‘qlab, qalbiga olam-olam quvonch va g‘urur olib kirolsa, ana shuning o‘zi chinakamiga ustozning baxti. Hozirgi kunda yurtimizdagi barcha ta’lim muassasalarida yoshlarga turli sohalar bo‘yicha ta’lim berayotgan ustozlarning hurmatini o‘rniga qo‘yish har birimizning vazifamizdir.
Ularga eng yaxshi ta’rifni esa qalam ahli bergan:
Muallim haqida so‘zim ushbudir,
Muallim kamolot ichra ko‘zgudir.
Aziz ustozlar, barchangizni 1 oktyabr – O‘qituvchi va murabbiylar kuni bilan qutlaymiz.
Muhammadyusuf TO‘RAQULOV,
“Sayyid Muhyiddin maxdum” o‘rta maxsus islom bilim yurti mudarrisi
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
