Uch-to‘rtta qo‘yingiz bo‘lsa, uyingizning atrofini aylanibgina o‘tlab yursa, ularni ko‘rib ko‘zingiz quvnaydimi? Albatta, quvnaydi-da: daf’atan, pulga ehtiyoj bo‘lib qolsa, shartta birini sotasiz – pul bo‘ladi. Ayniqsa, ularga hovuchingizda arpa bersangiz “kurt-kurt” etibgina chaynashini kuzatib asablaringiz dam oladi. Uyingizga kutilmaganda mehmon kelib qolsa, birini so‘yasiz – go‘sht mo‘l bo‘lib qoladi. Zotan, qo‘y insonni birovga muhtoj qilmay, ertangi kunning vahimasiga tushirmay, ko‘kragini ko‘tarib turadi.

Binobarin, hazrati Ali roziyallohu anhu Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan hadisi sharifda: “Uyda boqiladigan bir qo‘y bir baraka, ikki qo‘y ikki baraka, uch qo‘y uch baraka” (Imom Buxoriy rivoyati), deb marhamat qilingan ekan.

                                                                       ***

Qo‘y go‘shti inson tanasi uchun nihoyatda foydali. Ushoq va yuvosh jonivor bo‘lgan qo‘y odatda suruv holida boqiladi. Qo‘yning yuvosh va itoatkorligi sababli uning suruvini yosh bolalar ham boqib yuraveradi. Insonlarning qo‘liga o‘rgangan bu sevimli hayvon bizga eti, suti, jo‘ni bilan xizmat qiladi. Alloh taolo:

 “Axir, ular uchun O‘z «qo‘limiz» ishi bilan chorva hayvonlarini yaratib qo‘yganimizni ko‘rmadilarmi?! Mana ular o‘sha (hayvon)larga egadirlar. Biz o‘sha (hayvon)larni ularga bo‘yinsundirib qo‘yganmiz. Ana ularning minadigan narsalari ham o‘sha (hayvon)lardan va o‘shalardan (go‘shtlaridan) yegaylar. Yana ular uchun o‘sha (hayvon)larda (turli) foydalar va ichimlik (sut-qaymoq)lar bordir. Axir, shukr qilmaydilarmi?!” (Yosin surasi, 71-73) deb marhamat qilgan.

Inson tanasi barcha ehtiyojlarini o‘simlik va mevalardan qondira olmaydi. Insonning protein, vitamin va minerallarga bo‘lgan ehtiyojlari hayvon go‘shti, suti va shu kabilar hisobidan qondiriladi. 

Xususan, proteinga bo‘lgan ehtiyojining katta qismi go‘shtdan olinadi. 100 gramm go‘shtda 15-20 gramm protein bo‘ladi. O‘simlik va mevalarda bo‘ladigan proteinlar insonlarning jamiki ehtiyojini qoplay olmaydi. Go‘shtdagi proteinning eng ahamiyatli jihati, inson tanasida sintezlashmagan va  tashqaridan ozuqa moddalari bilan birga olinishi kerak bo‘lgan asosiy aminokislotalar yetarli va muvozanatli tarzda mavjud bo‘ladi.

Shuningdek, go‘sht insonning hazm qilish tizimiga ham mos ravishda yaratilgan ozuqa. Chunki go‘shtda aminokislotalarning protein molekulasi ichida bo‘lishining shakli oshqozon fermenti tarafidan qulaylik-la ajralishi mumkin va tananing yuqori darajada foyda olishiga sharoit yaratadi. Xususan, o‘sish davrida, tananing shakllanishida go‘shtning tarkibidagi proteinlardan homilador, emizikli xotinlar, bolalar va yoshlar yetarlicha olishlari kerak. Katta yoshdagi insonlarning hujayralarini yangilash va organlarning o‘zini o‘zi tiklab olishi uchun bir miqdor go‘sht yemog‘i lozim.

Go‘shtning tarkibida ko‘p miqdorda temir, fosfor, mis, va boshqa elementlar bo‘ladi. Tanasida ana shu minerallar yetishmagan kishi kamqonlik kasaliga chalinadi.  Kamqonlik o‘z navbatida, bir necha xastaliklarga va asab kasalligiga sabab bo‘ladi. Hazrati Ali karramullohu vajhahu shunga ishorat etib: “Qirq kun go‘sht yemagan kishining axloqida nuqson paydo bo‘ladi”, degan ekan.

Bu hikmatdan go‘shtning inson zehniga ham ta’siri katta ekani ayon bo‘ladi. Go‘shtxo‘r hayvonlarning boshqalardan zehni tezligini hammamiz bilamiz. Negaki, miyani to‘ldiradigan, xotirlash qobiliyatini yaxshilaydigan moddalar hayvon go‘shtlari mo‘l-ko‘l bo‘ladi. Chunki miyaning fikrlash, xotirlash kabi faoliyatlar sirasida ehtiyoj tuyadigan moddalar faqat hayvonlardan hosil bo‘ladigan ozuqalarda mavjud bo‘ladi. Tanasining ehtiyoji qadar go‘sht yemagan insonlarning  aqli erta zaiflashadi, miyasi zararlanadi va  faolligi sustlashib ketadi.

Go‘shtning tarkibidagi vitaminlar – boshqa manbalarda kam bo‘ladigan A, D va V guruhi vitaminlaridir. Ayniqsa, jigar – vitaminlar omboridir. Bu vitaminlarning tana salomat bo‘lishi uchun ancha foydalari bor. Ulug‘ yoshdagilar yog‘li va tuzli go‘sht yemoqdan saqlanmoq sharti ila bir miqdor go‘sht yemog‘i lozim. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Go‘sht dunyo va oxirotdagi yeguliklarning eng mazalisidir” (Imom Moja rivoyati), deb marhamat qilganlar.

Rivoyatlarda Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam qo‘yning o‘ng qo‘lini yaxshi ko‘rgani aytiladi. Zero, inson yeydigan go‘shtlarning eng foydalisi – qo‘y go‘shtidir.  Yangi qo‘y go‘shti bir necha jihatdan juda ham qiymatli va o‘ziga xosdir. Masalan, qo‘zi go‘shtida bo‘ladigan lyutein ko‘rlikka sabab bo‘ladigan, naslning davomiyligiga xavf soladigan mikroblarni daf etuvchi yagona antioksidantdir.  Eskidan yog‘li va baland kaloriyali bo‘lgani bois parhez qiluvchilarga ularning taomnomasidan chiqarilgan qo‘zi go‘shti tarkibida tengsiz  fermentlar mavjudligi tufayli yangidan berila boshlandi.

Kavsh qaytarishi mo‘jiza

Qo‘yning yaralishida bir necha diqqatni tortadigan xususiyatlar bor. Avvalo uning insonga go‘sht – taom bo‘lishidir. Qo‘yning tanasi boshqa hayvonlarnikidan ancha semiz va eti yumshoq. Qo‘yning o‘zi bilan bo‘yi barobar bo‘lgan echkidan juda ko‘p go‘shti bor. Qo‘zilar bir yoshga yetar-yetmas katta qo‘yga o‘xshab to‘lishib ketadi.

Alloh taolo qo‘y, sigir kabi kavsh qaytaradigan hayvonlarni bizning amrimizga bo‘ysundirib berish bilan bizga juda katta marhamat ko‘rsatgan. Chunki hayvonlar o‘t, somon, yem-xashak yeganidan keyin oshqozonida sekin-asta hazm etib, ularni sutga va go‘shtga aylantiradi. Shu tariqa inson o‘z vujudiga hazm qila olmaydigan, o‘t-o‘lanlardan  ololmagan bir necha ozuqalarni shu hayvonlardan oladi.

To‘ng‘iz, sichqon va shunga o‘xshash hayvonlar pok-nopokni ajratmasdan nima uchrasa, hatto axlatlarni ham yeb ketaveradi. Bu hayvonlar kavsh qaytarmagani bois yegan ozuqalari bir soat ichida qonga aralashib ketadi va yegan nopok narsalari va zaharli moddalar darhol go‘shtlarining ichiga joylashib oladi.

Qo‘ylar esa faqat toza o‘simliklarni yeydi. Yegan oziqlari oshqozon kislotalari ichida yaxshi maydalanadi. Ular yegan o‘t yoki xashakda mikrob bo‘lsa, qonga aralashmasdan hazm tizimidagi kislotalar tarafidan yo‘q qilinadi. Shu boisdan sigir, qo‘y kabi kavsh qaytaradigan hayvonlar tanasida toza go‘sht hosil bo‘ladi.

Alhosil, qo‘y go‘shti – eng ishonchli go‘shtdir. Chunki qo‘yning o‘sish gormonlaridan  dorichilik sanoatida ishlatiladigan dorivor preparatlardan deyarli barcha dori-darmonlarni tayyorlashda ishlatiladi. Ko‘p go‘sht yeyish zararli bo‘lganidek, oz, ammo ishonchli go‘sht yeyish foydalidir.

Qo‘y – pokiza hayvon

Qo‘y pokiza qilib yaratilgan hayvon, u nopok yerlarda yashamay olmaydi. Qo‘yning axloqi ham go‘zal. Qo‘ylar bir-biriga qardoshlarcha munosabatda bo‘ladi. Jazirama kunda bir daraxtning soyasiga to‘plangani zahoti butun boshli suruvning kichkina bir soyaga siqqanini ko‘rasiz. Hech bir qo‘y yoki qo‘chqor boshqalarini itarib issiqqa chiqarmaydi.

Olimlar qo‘y go‘shtining foydasi insonda hilm, yumshoqlik, marhamat va sabr kabi tuyg‘ular paydo qilishini aytganlar. Payg‘ambarimiz bir safar as'hoblariga: "Alloh taolo hech bir payg‘ambarni qo‘y suruviga cho‘ponlik qildirmasdan yubormadi”, dedilar.

As'hoblari: “Sizni hammi, yo Rasululloh?” deb so‘radilar.

 “Ha, men ham bir muddat Makka ahlining qo‘yini boqdim”, dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).

Qo‘y barokatlidir. Har sanada bir yoki ikki marta qo‘zilaydi. Qurbon bayramlarida va boshqa paytlarda ham juda ko‘p so‘yiladi, ammo soni kamayib ketmaydi. Chunki ular sahar vaqtida uxlamaydi. tasavvuf allomalari qo‘yning ana shu sabab bilan barokatli ekanini ma’lum qilganlar.

Ular aytadiki: “Qo‘y kechqurun barvaqt yotib uxlab qoladi va tong yorishmasdanoq turib oladi. Saxarhezligi tufayli Alloh taolo uni barakali qilib qo‘ygan. 

Uning barakasi nimada namoyon bo‘ladi?

Qo‘y bir yilda bir marta qo‘zilaydi. Lekin tinimsiz so‘yiladi: to‘yda ham, bayramda ham, marakada ham, Qurbon bayramida ham, biror kishi yomon tush ko‘rsa ham... Lekin adadi kamayib ketmaydi, aksincha, ortib boraveradi. It esa tuni bilan uxlamay sanqib yuradi-da, tongda uxlab qoladi. Shu boisdan yiliga beshta-oltitadan tug‘sa ham, odamlar so‘ymasa ham ko‘paymaydi. Negaki, tong chog‘i uxlagani oqibatida Alloh taolo undan barakani olib qo‘ygan”.

Internet manbalari asosida Damin JUMAQUL tayyorladi.