O`zbekiston musulmonlari idorasi

Qo‘yning barakasi – tongda uxlamasligida

27.09.2017 10208 9 min.

Uch-to‘rtta qo‘yingiz bo‘lsa, uyingizning atrofini aylanibgina o‘tlab yursa, ularni ko‘rib ko‘zingiz quvnaydimi? Albatta, quvnaydi-da: daf’atan, pulga ehtiyoj bo‘lib qolsa, shartta birini sotasiz – pul bo‘ladi. Ayniqsa, ularga hovuchingizda arpa bersangiz “kurt-kurt” etibgina chaynashini kuzatib asablaringiz dam oladi. Uyingizga kutilmaganda mehmon kelib qolsa, birini so‘yasiz – go‘sht mo‘l bo‘lib qoladi. Zotan, qo‘y insonni birovga muhtoj qilmay, ertangi kunning vahimasiga tushirmay, ko‘kragini ko‘tarib turadi.

Binobarin, hazrati Ali roziyallohu anhu Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan hadisi sharifda: “Uyda boqiladigan bir qo‘y bir baraka, ikki qo‘y ikki baraka, uch qo‘y uch baraka” (Imom Buxoriy rivoyati), deb marhamat qilingan ekan.

***

Qo‘y go‘shti inson tanasi uchun nihoyatda foydali. Ushoq va yuvosh jonivor bo‘lgan qo‘y odatda suruv holida boqiladi. Qo‘yning yuvosh va itoatkorligi sababli uning suruvini yosh bolalar ham boqib yuraveradi. Insonlarning qo‘liga o‘rgangan bu sevimli hayvon bizga eti, suti, jo‘ni bilan xizmat qiladi. Alloh taolo:

“Axir, ular uchun O‘z «qo‘limiz» ishi bilan chorva hayvonlarini yaratib qo‘yganimizni ko‘rmadilarmi?! Mana ular o‘sha (hayvon)larga egadirlar. Biz o‘sha (hayvon)larni ularga bo‘yinsundirib qo‘yganmiz. Ana ularning minadigan narsalari ham o‘sha (hayvon)lardan va o‘shalardan (go‘shtlaridan) yegaylar. Yana ular uchun o‘sha (hayvon)larda (turli) foydalar va ichimlik (sut-qaymoq)lar bordir. Axir, shukr qilmaydilarmi?!” (Yosin surasi, 71-73) deb marhamat qilgan.

Inson tanasi barcha ehtiyojlarini o‘simlik va mevalardan qondira olmaydi. Insonning protein, vitamin va minerallarga bo‘lgan ehtiyojlari hayvon go‘shti, suti va shu kabilar hisobidan qondiriladi.

Xususan, proteinga bo‘lgan ehtiyojining katta qismi go‘shtdan olinadi. 100 gramm go‘shtda 15-20 gramm protein bo‘ladi. O‘simlik va mevalarda bo‘ladigan proteinlar insonlarning jamiki ehtiyojini qoplay olmaydi. Go‘shtdagi proteinning eng ahamiyatli jihati, inson tanasida sintezlashmagan va tashqaridan ozuqa moddalari bilan birga olinishi kerak bo‘lgan asosiy aminokislotalar yetarli va muvozanatli tarzda mavjud bo‘ladi.

Shuningdek, go‘sht insonning hazm qilish tizimiga ham mos ravishda yaratilgan ozuqa. Chunki go‘shtda aminokislotalarning protein molekulasi ichida bo‘lishining shakli oshqozon fermenti tarafidan qulaylik-la ajralishi mumkin va tananing yuqori darajada foyda olishiga sharoit yaratadi. Xususan, o‘sish davrida, tananing shakllanishida go‘shtning tarkibidagi proteinlardan homilador, emizikli xotinlar, bolalar va yoshlar yetarlicha olishlari kerak. Katta yoshdagi insonlarning hujayralarini yangilash va organlarning o‘zini o‘zi tiklab olishi uchun bir miqdor go‘sht yemog‘i lozim.

Go‘shtning tarkibida ko‘p miqdorda temir, fosfor, mis, va boshqa elementlar bo‘ladi. Tanasida ana shu minerallar yetishmagan kishi kamqonlik kasaliga chalinadi. Kamqonlik o‘z navbatida, bir necha xastaliklarga va asab kasalligiga sabab bo‘ladi. Hazrati Ali karramullohu vajhahu shunga ishorat etib: “Qirq kun go‘sht yemagan kishining axloqida nuqson paydo bo‘ladi”, degan ekan.

Bu hikmatdan go‘shtning inson zehniga ham ta’siri katta ekani ayon bo‘ladi. Go‘shtxo‘r hayvonlarning boshqalardan zehni tezligini hammamiz bilamiz. Negaki, miyani to‘ldiradigan, xotirlash qobiliyatini yaxshilaydigan moddalar hayvon go‘shtlari mo‘l-ko‘l bo‘ladi. Chunki miyaning fikrlash, xotirlash kabi faoliyatlar sirasida ehtiyoj tuyadigan moddalar faqat hayvonlardan hosil bo‘ladigan ozuqalarda mavjud bo‘ladi. Tanasining ehtiyoji qadar go‘sht yemagan insonlarning aqli erta zaiflashadi, miyasi zararlanadi va faolligi sustlashib ketadi.

Go‘shtning tarkibidagi vitaminlar – boshqa manbalarda kam bo‘ladigan A, D va V guruhi vitaminlaridir. Ayniqsa, jigar – vitaminlar omboridir. Bu vitaminlarning tana salomat bo‘lishi uchun ancha foydalari bor. Ulug‘ yoshdagilar yog‘li va tuzli go‘sht yemoqdan saqlanmoq sharti ila bir miqdor go‘sht yemog‘i lozim. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Go‘sht dunyo va oxirotdagi yeguliklarning eng mazalisidir” (Imom Moja rivoyati), deb marhamat qilganlar.

Rivoyatlarda Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam qo‘yning o‘ng qo‘lini yaxshi ko‘rgani aytiladi. Zero, inson yeydigan go‘shtlarning eng foydalisi – qo‘y go‘shtidir. Yangi qo‘y go‘shti bir necha jihatdan juda ham qiymatli va o‘ziga xosdir. Masalan, qo‘zi go‘shtida bo‘ladigan lyutein ko‘rlikka sabab bo‘ladigan, naslning davomiyligiga xavf soladigan mikroblarni daf etuvchi yagona antioksidantdir. Eskidan yog‘li va baland kaloriyali bo‘lgani bois parhez qiluvchilarga ularning taomnomasidan chiqarilgan qo‘zi go‘shti tarkibida tengsiz fermentlar mavjudligi tufayli yangidan berila boshlandi.

Kavsh qaytarishi mo‘jiza

Qo‘yning yaralishida bir necha diqqatni tortadigan xususiyatlar bor. Avvalo uning insonga go‘sht – taom bo‘lishidir. Qo‘yning tanasi boshqa hayvonlarnikidan ancha semiz va eti yumshoq. Qo‘yning o‘zi bilan bo‘yi barobar bo‘lgan echkidan juda ko‘p go‘shti bor. Qo‘zilar bir yoshga yetar-yetmas katta qo‘yga o‘xshab to‘lishib ketadi.

Alloh taolo qo‘y, sigir kabi kavsh qaytaradigan hayvonlarni bizning amrimizga bo‘ysundirib berish bilan bizga juda katta marhamat ko‘rsatgan. Chunki hayvonlar o‘t, somon, yem-xashak yeganidan keyin oshqozonida sekin-asta hazm etib, ularni sutga va go‘shtga aylantiradi. Shu tariqa inson o‘z vujudiga hazm qila olmaydigan, o‘t-o‘lanlardan ololmagan bir necha ozuqalarni shu hayvonlardan oladi.

To‘ng‘iz, sichqon va shunga o‘xshash hayvonlar pok-nopokni ajratmasdan nima uchrasa, hatto axlatlarni ham yeb ketaveradi. Bu hayvonlar kavsh qaytarmagani bois yegan ozuqalari bir soat ichida qonga aralashib ketadi va yegan nopok narsalari va zaharli moddalar darhol go‘shtlarining ichiga joylashib oladi.

Qo‘ylar esa faqat toza o‘simliklarni yeydi. Yegan oziqlari oshqozon kislotalari ichida yaxshi maydalanadi. Ular yegan o‘t yoki xashakda mikrob bo‘lsa, qonga aralashmasdan hazm tizimidagi kislotalar tarafidan yo‘q qilinadi. Shu boisdan sigir, qo‘y kabi kavsh qaytaradigan hayvonlar tanasida toza go‘sht hosil bo‘ladi.

Alhosil, qo‘y go‘shti – eng ishonchli go‘shtdir. Chunki qo‘yning o‘sish gormonlaridan dorichilik sanoatida ishlatiladigan dorivor preparatlardan deyarli barcha dori-darmonlarni tayyorlashda ishlatiladi. Ko‘p go‘sht yeyish zararli bo‘lganidek, oz, ammo ishonchli go‘sht yeyish foydalidir.

Qo‘y – pokiza hayvon

Qo‘y pokiza qilib yaratilgan hayvon, u nopok yerlarda yashamay olmaydi. Qo‘yning axloqi ham go‘zal. Qo‘ylar bir-biriga qardoshlarcha munosabatda bo‘ladi. Jazirama kunda bir daraxtning soyasiga to‘plangani zahoti butun boshli suruvning kichkina bir soyaga siqqanini ko‘rasiz. Hech bir qo‘y yoki qo‘chqor boshqalarini itarib issiqqa chiqarmaydi.

Olimlar qo‘y go‘shtining foydasi insonda hilm, yumshoqlik, marhamat va sabr kabi tuyg‘ular paydo qilishini aytganlar. Payg‘ambarimiz bir safar as'hoblariga: "Alloh taolo hech bir payg‘ambarni qo‘y suruviga cho‘ponlik qildirmasdan yubormadi”, dedilar.

As'hoblari: “Sizni hammi, yo Rasululloh?” deb so‘radilar.

“Ha, men ham bir muddat Makka ahlining qo‘yini boqdim”, dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).

Qo‘y barokatlidir. Har sanada bir yoki ikki marta qo‘zilaydi. Qurbon bayramlarida va boshqa paytlarda ham juda ko‘p so‘yiladi, ammo soni kamayib ketmaydi. Chunki ular sahar vaqtida uxlamaydi. tasavvuf allomalari qo‘yning ana shu sabab bilan barokatli ekanini ma’lum qilganlar.

Ular aytadiki: “Qo‘y kechqurun barvaqt yotib uxlab qoladi va tong yorishmasdanoq turib oladi. Saxarhezligi tufayli Alloh taolo uni barakali qilib qo‘ygan.

Uning barakasi nimada namoyon bo‘ladi?

Qo‘y bir yilda bir marta qo‘zilaydi. Lekin tinimsiz so‘yiladi: to‘yda ham, bayramda ham, marakada ham, Qurbon bayramida ham, biror kishi yomon tush ko‘rsa ham... Lekin adadi kamayib ketmaydi, aksincha, ortib boraveradi. It esa tuni bilan uxlamay sanqib yuradi-da, tongda uxlab qoladi. Shu boisdan yiliga beshta-oltitadan tug‘sa ham, odamlar so‘ymasa ham ko‘paymaydi. Negaki, tong chog‘i uxlagani oqibatida Alloh taolo undan barakani olib qo‘ygan”.

Internet manbalari asosida Damin JUMAQUL tayyorladi.

Maqolalar

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Uchinchi Renessans: tarixiy tajribadan zamonaviy taraqqiyotga

18.08.2026 36346 8 min.

Insoniyat sivilizatsiyasi tarixida ayrim davrlar borki, ular faqat muayyan xalq yoki mintaqaning emas, balki butun jahon taraqqiyotining yo‘nalishini belgilab bergan. Islom sivilizatsiyasining IX–XV asrlardagi yuksalish davri ana shunday tarixiy bosqichlardan biri hisoblanadi. Bu davrda ilm-fanning turli sohalari bir-biridan ajralmagan holda. o‘zaro uyg‘unlikda rivojlandi. Matematika astronomiya bilan, tibbiyot falsafa bilan, geografiya matematika bilan, tilshunoslik tarix bilan, diniy ilmlar esa mantiq va tafakkur madaniyati bilan muloqot qilgan. Bugun fanlararo tadqiqot, raqamli gumanitaristika, sun’iy intellekt va kompleks ilmiy yondashuvlar jahon ilm-fanining eng muhim yo‘nalishlariga aylangan bir paytda, o‘sha tarixiy tajriba yanada qiziqarli ahamiyat kasb etmoqda.

Mazkur uyg‘unlik tasodifiy emas edi. U Qur’oni karimda ilmga berilgan yuksak qadr, tafakkurga da’vat, insonni borliqni anglashga chorlovchi g‘oyalar bilan mustahkamlangan ilmiy dunyoqarash mahsuli edi. Shu sababli o‘sha davr olimlarini bugungi zamonaviy tushunchalardagi qat’iy «mutaxassisliklar» doirasiga joylashtirish qiyin.

Forobiy falsafa, mantiq, siyosat, axloq va musiqa nazariyasi bilan shug‘ullangan. Xorazmiy matematika va astronomiya sohalarida ishlagan. Beruniy astronomiya, geografiya, geodeziya, mineralogiya, tarix va etnografiyaga oid asarlar yaratgan. Ibn Sino tibbiyot bilan bir qatorda falsafa, mantiq va tabiiy fanlar haqida ham keng tadqiqotlar olib borgan. Ulug‘bek esa davlat boshqaruvi, ta’lim va astronomik tadqiqotlarni birlashtirgan ilmiy muhitni shakllantirgan. Bu misollarning umumiy jihati shundaki, bilim sohalari o‘rtasidagi chegaralar qat’iy bo‘lmagan.

Bugun «interdissiplinar tadqiqot» deb ataladigan yondashuvning ayrim tamoyillari aynan ana shu intellektual an’analar bilan hamohang.

Shuningdek, islom sivilizatsiyasining intellektual merosini faqat tabiiy va aniq fanlar bilan cheklash ham to‘g‘ri emas. Chunki diniy ilmlar sohasida ham manbalarni yig‘ish, tekshirish, tasniflash va baholashga qaratilgan murakkab ilmiy an’analar shakllangan.

Imom Buxoriyning hadis ilmidagi merosi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Hadislarni saralashda roviylar haqidagi ma’lumotlar, rivoyat zanjiri va boshqa mezonlar o‘rganilgan. Imom Moturidiy esa aqidaviy masalalarni aql va naql uyg‘unligi asosida tahlil qilgan. Uning merosi islom intellektual an’anasida aqliy dalillash va diniy bilim o‘rtasidagi munosabat masalasida muhim o‘rin tutadi.

Shu jihatdan Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy yoki faqat ilmiy tarix sifatida emas, keng intellektual jarayon sifatida ko‘rish mumkin.

O‘zbekistonda ilgari surilayotgan Uchinchi Renessans g‘oyasi tarixiy ilmiy merosni zamonaviy taraqqiyot ehtiyojlari bilan bog‘lashga qaratilgan.

Bu yondashuvning markazida ilm-fan, ta’lim, innovatsiya, madaniyat va ma’naviyatni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida rivojlantirish g‘oyasi turadi.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ham ana shu konsepsiyaning muhim amaliy ifodalaridan biridir.

Markazning vazifasi faqat tarixiy eksponatlarni namoyish qilish bilan cheklanmaydi.

Uning konsepsiyasida islom sivilizatsiyasining ilm-fan, ta’lim, falsafa, san’at, me’morchilik va insonparvarlik sohalaridagi merosini kompleks ravishda o‘rganish va namoyish etish g‘oyasi mujassam.

Nafaqat muzey, balki intellektual platforma

Markazni an’anaviy muzey tushunchasi doirasidagina baholash uning konsepsiyasini to‘liq ifodalamaydi. Zamonaviy muzey faqat eksponat saqlaydigan joy emas. U tadqiqot, ta’lim, raqamlashtirish va xalqaro ilmiy muloqot markaziga aylanishi mumkin. O‘zbekistondagi islom sivilizatsiyasi markazi konsepsiyasida ham ana shu yondashuv muhim o‘rin tutadi.

Qadimiy qo‘lyozma — shunchaki tarixiy buyum emas. U til, tarix, matnshunoslik, kodikologiya, san’at, materialshunoslik va raqamli texnologiyalar nuqtayi nazaridan tadqiq qilinishi mumkin bo‘lgan murakkab manba. Arxeologik merosni o‘rganishda esa geoinformatsion tizimlar, raqamli modellashtirish, 3D texnologiyalar va boshqa zamonaviy usullardan foydalanish imkoniyatlari kengaymoqda. Shunday qilib, madaniy merosni o‘rganishning o‘zi fanlararo jarayonga aylanmoqda.

O‘tmishni sun’iy intellekt bilan bog‘lash

Texnologiyalar madaniy merosni o‘rganish usullarini ham o‘zgartirmoqda.

Qo‘lyozmalarni yuqori sifatda raqamlashtirish, matnlarni elektron bazalarga kiritish, sun’iy intellekt yordamida matnlarni tahlil qilish, 3D modellar yaratish va virtual muhitlarda tarixiy obyektlarni qayta tiklash imkoniyatlari ilmiy tadqiqotlar uchun yangi yo‘nalishlarni ochmoqda.

Bu yerda muhim nuqta bor. Texnologiya tarixning o‘rnini bosmaydi — u tarixni yangi avlod uchun tushunarli va tadqiqot uchun yanada ochiq qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining konsepsiyasi ham o‘tmishdagi ilmiy merosni zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lashga qaratilgan.

Bu yondashuv tarixiy bilimni arxiv va kitoblar doirasidan chiqarib, xalqaro tadqiqotchilar, talabalar va keng jamoatchilik uchun ochiq intellektual resursga aylantirish imkonini beradi.

«Ma’rifat bilan jaholatga qarshi»

Islom sivilizatsiyasining ilmiy merosini o‘rganishning yana bir ahamiyati bor.

Global axborot makonida din, tarix va madaniyat haqida turli xil, ba’zan bir-biriga zid tasavvurlar yuzaga kelganda tarixiy merosni ilmiy asosda tushuntirish nafaqat madaniy, balki ma’rifiy ahamiyatga ham ega.

Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy marosimlar yoki siyosiy voqealar orqali emas, balki matematika, tibbiyot, astronomiya, falsafa, geografiya, me’morchilik va boshqa sohalardagi yutuqlar bilan birga o‘rganish uning murakkab va ko‘p qirrali tabiatini yaxshiroq anglash imkonini beradi.

Shu ma’noda ma’rifat tarixiy bilimni zamonaviy axborot muhitidagi noto‘g‘ri talqinlarga qarshi muhim vositaga aylantirishi mumkin.

O‘zbekistonning yangi xalqaro ilmiy platformasi

Islom sivilizatsiyasi bir mamlakat yoki bir xalqning merosi emas. U Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Janubiy Osiyo va boshqa hududlarni qamrab olgan keng tarixiy va intellektual makonni ifodalaydi. Shu sababli bu merosni o‘rganish ham xalqaro hamkorlikni talab qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi oldidagi muhim vazifalardan biri ham turli mamlakatlarning olimlari, universitetlari, muzeylari va ilmiy-tadqiqot markazlari o‘rtasida muloqotni kuchaytirishdan iborat.

Bu O‘zbekistonning o‘z tarixiy merosini dunyoga tanitish bilan birga, mamlakatni global gumanitar tadqiqotlarning faol ishtirokchisi sifatida namoyon etishiga xizmat qilishi mumkin.

Uchinchi Renessansning asosiy kuchi

Uchinchi Renessans haqida gap ketganda, masala faqat yangi binolar qurish yoki yangi muassasalar tashkil etishdan iborat emas. Asosiy savol boshqa: O‘zbekiston o‘zining boy ilmiy merosini zamonaviy bilim va innovatsiyalarga qanday aylantira oladi? Bu savolning javobi ilm-fan, ta’lim, texnologiya, madaniyat va inson kapitalining bir nuqtada birlashishini talab qiladi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ahamiyati ham shu nuqtada namoyon bo‘ladi. U tarixiy merosni saqlash bilan birga, uni tadqiq qilish, raqamlashtirish, xalqaro ilmiy muloqotga olib chiqish va yangi avlodga yetkazish uchun platformaga aylanishi ko‘zda tutilmoqda.

Shu ma’noda Markazni o‘tmishga bag‘ishlangan inshoot emas, kelajakka yo‘naltirilgan intellektual investitsiya sifatida baholash mumkin.

Chunki sivilizatsiyaning haqiqiy qiymati faqat uning o‘tmishda yaratgan merosi bilan emas, balki bu meros yangi avlod uchun qanday yangi bilim va g‘oyalarga aylanishi bilan ham o‘lchanadi.

Xorazmiyning hisoblash usullaridan bugungi algoritmlargacha, Beruniyning kompleks tadqiqotlaridan zamonaviy fanlararo loyihalargacha, Ulug‘bek rasadxonasidan raqamli astronomiyagacha bo‘lgan yo‘l bir haqiqatni ko‘rsatadi: ilm taraqqiyoti chegaralar emas, muloqot va hamkorlik orqali tezlashadi.

Ehtimol, Uchinchi Renessansning eng muhim vazifasi ham ana shunda — ajdodlar yaratgan bilimlarni shunchaki eslash emas, balki ulardan yangi bilimlar yaratish uchun foydalanish. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi esa ana shu g‘oya atrofida shakllanayotgan yangi intellektual muhitning muhim platformalaridan biridir.

Muallif: Abulfayz Sayidasqarov, iccu.uz

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati