Hikoya
Kursdoshim Norqobilni uchratib qolganim yaxshi bo‘ldi. U darhol uyiga taklif qildi. Hangomalashib o‘tirar ekanmiz, peshayvon tokchasida, quyosh shu’lasida kaltaroq sopli ketmoncha diqqatimni tortdi. Ketmonchaning azizlab qo‘yilganidan ajablanganimni payqagan Norqobil bunday dedi:
“Ketmoncha 90 yoshli otamdan estalik. Har safar unga ko‘zim tushganda, ko‘z oldimda otam gavdalanadi. Shu ketmon otamga doimiy hamroh bo‘lgan. Shuning uchun ham har uch kunda artib, tozalab tokchaga olib qo‘yaman. Har-harda ishlatib ham turaman. Bundan uch oy oldingi voqea sodir bo‘lmaganida otam 100 yoshga kirarmidi... Alloh bilguvchi, lekin o‘sha kungi ishimni eslasam vijdonim azoblanadi. O‘zimni koyib gohida ko‘rnamaklik qildim deb malomat ham qilaman.
Otamni har kuni goh pomidor, goh loviya orasida ketmon chopayotganini ko‘raman.
– Quyoshning issig‘ida nima zarur, sizga, – desam.
– Ermakda bolam, – deb qo‘yardi.
Otamni ketmon ko‘tarib yurganini ko‘rganlar meni koyiydi.
– Otangga dam berasanmi, yo‘qmi?!
– Sening otangda qasding bormi?
Bu gaplarni qayta-qayta eshitaverganimdan bir kuni o‘zimni tutib tura olmadim. Ishdan barvaqt kelgan edim. Otam ketmonchada kechki sabzining arig‘ini kovlayotgan ekan.
– Sizga nima zarur, ota, uyga kirib damingizni olsangiz bo‘lmaydimi? Shu ketmonchani menga bering, dedim-u, qo‘lidan olib, irg‘itib yubordim.
Otam bo‘lsa:
– Bu nima qilganing, bolam! Suyanchig‘imdan ayirding-a! – dedi. Yana bir nimalar deb g‘uldiragancha xonasiga kirib ketti.
Bir soatlar chamasi o‘tdi. qilmishimdan pushaymon bo‘lib uzr so‘ragani kirsam isitmasi chiqib alahsirab yotibdi. Darrov do‘xtir chaqirdim. Dori-darmon qildik, foydasi bo‘lmadi. Sahar chog‘ida jon taslim qildi. Otamning o‘limiga men sababchi bo‘lib qoldim. O‘zimni hech kechirolmayman. Otam 100 yoshga kirarmidi degan fikr xayolimdan o‘taveradi...”
Do‘stimning yuzini yosh tomchilari qoplab oldi. Men esa qo‘llarimni duoga ochdim.
Abdusattor G‘OFUROV
Hayot yo‘llarida yurar ekanmiz, turli xarakterdagi insonlarga duch kelamiz. Ayniqsa, katta yo‘llar, tig‘iz harakat va mashina ruli ortidagi muhit haydovchidan nafaqat chaqqonlikni, balki mustahkam asab va yuksak sabr-toqatni ham talab qiladi.
Yo‘ldagi sinov va birgina hadis
Oltmish yoshlarga borib qolgan, biroz jahldor bo‘lsa-da, dilkash, ko‘ngli askiyaga moyil qadrdon tanishlarimdan biri haydovchilik kasbi ortidan umr o‘tkazib kelmoqda. Ko‘pchilikning og‘irini yengil qilib kelayotgan bu insonning ismi Sobir. Ammo ismiga monand sabri sal kamroq.
Kunlarning birida uning mashinasida ketarkanman, kutilmaganda yo‘ldagi boshqa haydovchining beparvoligi sabab Sobir aka so‘kinib yubordi. G‘azabi biroz bosilgach, unga Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalomning g‘azabning yomon oqibatlari haqidagi muborak hadislaridan birini sekingina eslatib o‘tdim. O‘sha paytda u kishi hech qanday munosabat bildirmadi: ehtimol, hali jahldan to‘liq tushmagandir. Manzilga yetib, odatdagiday samimiy xayrlashdik.
Oradan vaqt o‘tib ko‘rishganimizda Sobir aka o‘tgan voqeani iliqlik bilan esladi. Haydovchiga aytgan so‘zlaridan keyin qattiq ezilganini, men eslatgan hadis uning uchun katta ibrat bo‘lganini yashirmadi. Hozir ham g‘azabi toshganda o‘sha suhbat esiga tushib, o‘zini darhol qo‘lga olishini aytadi. O‘zidan ancha yoshi kichik insonni omma oldida “ustoz” deb izzatlashi, aytilgan birgina nasihatdan yetarli xulosa chiqara olgani uning naqadar sof va oliyjanob qalb egasi ekanini ko‘rsatadi.
Hissiyot jilovidagi haqiqatlar
“G‘azab umri kalta aqlsizlikdir”. Buyuk allomalar bejiz bunday demaganlar. Hayotimizda tilga va qo‘lga erk bermaslik, hissiyotlarni jilovlay olmaslik oqibatida qanchadan-qancha oilalar buzilib ketgani, yaqin qarindosh-urug‘lar va qadrdon do‘stlarning orasi uzilib qolgani achchiq haqiqatdir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib: "Yo Rasululloh, menga bir nasihat qiling”, degan sahobalarga U zot qisqa va lo‘nda qilib: “G‘azablanma”, deb javob berganlar.
Bu bejiz emas, chunki g‘azab insonning aql-idrokini o‘g‘irlaydi, obro‘siga putur yetkazadi va keyinchalik tuzatib bo‘lmas xatolarga yetaklaydi.
Har qanday vaziyatda ham insonligimizni, aql va tafakkur sohibi ekanligimizni unutmasligimiz lozim. Qachonki, jahlimiz chiqsa, aqlimiz qochmasligi kerak. So‘nggi pushaymondan ko‘ra, lahzalik jahlni ichga yutib, sokinlikni saqlash har doim yaxshiroq natija beradi. Unutmang, tinchlik va xotirjamlik – eng buyuk boylikdir.
Muallif: Anvar Ermamatov, "Zarafshon" nashri.