Hikoya
Kursdoshim Norqobilni uchratib qolganim yaxshi bo‘ldi. U darhol uyiga taklif qildi. Hangomalashib o‘tirar ekanmiz, peshayvon tokchasida, quyosh shu’lasida kaltaroq sopli ketmoncha diqqatimni tortdi. Ketmonchaning azizlab qo‘yilganidan ajablanganimni payqagan Norqobil bunday dedi:
“Ketmoncha 90 yoshli otamdan estalik. Har safar unga ko‘zim tushganda, ko‘z oldimda otam gavdalanadi. Shu ketmon otamga doimiy hamroh bo‘lgan. Shuning uchun ham har uch kunda artib, tozalab tokchaga olib qo‘yaman. Har-harda ishlatib ham turaman. Bundan uch oy oldingi voqea sodir bo‘lmaganida otam 100 yoshga kirarmidi... Alloh bilguvchi, lekin o‘sha kungi ishimni eslasam vijdonim azoblanadi. O‘zimni koyib gohida ko‘rnamaklik qildim deb malomat ham qilaman.
Otamni har kuni goh pomidor, goh loviya orasida ketmon chopayotganini ko‘raman.
– Quyoshning issig‘ida nima zarur, sizga, – desam.
– Ermakda bolam, – deb qo‘yardi.
Otamni ketmon ko‘tarib yurganini ko‘rganlar meni koyiydi.
– Otangga dam berasanmi, yo‘qmi?!
– Sening otangda qasding bormi?
Bu gaplarni qayta-qayta eshitaverganimdan bir kuni o‘zimni tutib tura olmadim. Ishdan barvaqt kelgan edim. Otam ketmonchada kechki sabzining arig‘ini kovlayotgan ekan.
– Sizga nima zarur, ota, uyga kirib damingizni olsangiz bo‘lmaydimi? Shu ketmonchani menga bering, dedim-u, qo‘lidan olib, irg‘itib yubordim.
Otam bo‘lsa:
– Bu nima qilganing, bolam! Suyanchig‘imdan ayirding-a! – dedi. Yana bir nimalar deb g‘uldiragancha xonasiga kirib ketti.
Bir soatlar chamasi o‘tdi. qilmishimdan pushaymon bo‘lib uzr so‘ragani kirsam isitmasi chiqib alahsirab yotibdi. Darrov do‘xtir chaqirdim. Dori-darmon qildik, foydasi bo‘lmadi. Sahar chog‘ida jon taslim qildi. Otamning o‘limiga men sababchi bo‘lib qoldim. O‘zimni hech kechirolmayman. Otam 100 yoshga kirarmidi degan fikr xayolimdan o‘taveradi...”
Do‘stimning yuzini yosh tomchilari qoplab oldi. Men esa qo‘llarimni duoga ochdim.
Abdusattor G‘OFUROV
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnat amallaridan biri haqida 100 dan ortiq hadislarda kelgan. Bu qaysi sunnat ekanini bilasizmi?
Hadis va fiqh ilmining bilimdoni Alloma Ibn Mulaqqin rahimahulloh misvok ishlatish haqida 100 dan ortiq hadis kelganini aytgan.
Xususan, "Sahih Buxoriy"da kelgan hadisda .«Payg‘ambar Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Misvok og‘izni poklovchi va Robbni rozi qiluvchidir", deganlar.
Misvokni hatto ro‘zador kishi ham ishlatsa bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafotlaridan oldin so‘nggi bor qilgan amallari ham, vafot etganlarida muborak qo‘llaridan tushib ketgan narsa ham misvok edi.
Boshqa hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Agar ummatimga mashaqqat bo‘lmasin, demaganimda ularni har tahoratda misvok qilishga amr etar edim", deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).
Jobir roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadis esa Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Misvok bilan o‘qilgan ikki rakat namoz misvoksiz o‘qilgan yetmish rakat namozdan afzaldir", dedilar.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tahorat vaqtida misvok ishlatganlar, biroq namozdan oldin misvok ishlatganlari haqida rivoyatlar yo‘q. Qolaversa, misvok ishlatilganda milklar qonab ketishi ehtimoli katta. Qon oqishi esa tahoratni sindiradi. Shuning uchun, misvokni namozdan oldin emas, aynan tahorat qilish asnosida ishlatish lozim.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, misvok ishlatish faqat tahorat va namoz bilan bog‘liq emas. Balki yana ko‘p holatlarda misvok ishlatish mumkin.
Jobir roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Xuddi kotib qulog‘iga qalam qistirib oladiganidek, Nabiy sollallohu alayhi vasallam ham quloqlariga misvok qistirib olar edilar” (Imom Bayhaqiy rivoyati).
Bu narsa Rasululloh sollallohu alayhi vasallam misvokka qanchalik ahamiyat berganlarini ko‘rsatadi. U zot ummatga misvokni targ‘ib qilgach, eng avvalo uni o‘zlari amalda ko‘rsatganlar.
Miqdom ibn Shurayh ibn Honi’ Horisiy otasidan rivoyat qiladi: “Men Oisha roziyallohu anhodan: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam uyga kirsalar, ishni nimadan boshlar edilar?” deb so‘raganimda, u: “Misvok (ishlatish) bilan”, deb javob berdi (Imom Muslim, Imom Abu Dovud rivoyati).
Bu rivoyatlardan misvok faqat tahorat va namoz vaqtiga bog‘liq emasligini bilib olamiz.
Biz bugun og‘izni poklovchi, Robbni rozi qiluvchi bu sunnatga qanchalik amal qilyapmiz?
Tahorat olayotganimizda, uyga kirganimizda misvok ishlatyapmizmi?
Afsuski, yo‘q....Avval bilmagan bo‘lsak endi bilib oldik, amal qilishga kirishaylik va boshqalarga ham bu haqda yetkazaylik.
Davron NURMUHAMMAD