بسم الله الرحمن الرحيم

Muhtaram jamoat! Alloh taologa beadad hamdu sanolar bo‘lsinkim, sizu bizni shunday fayzli yurt va donishmand xalqning farzandi qilib yaratdi. Azaldan ota-bobolarimiz oila totuvligi va mustahkamligini boshqa masalalardan ko‘ra birinchi o‘ringa qo‘yib, oilaning tartib intizomi va tarbiyasi bilan alohida shug‘ullanganlar. Zero, oila qurish, oilaviy ishlar bilan shug‘ullanish ulug‘ ibodatlardandir. Ma’lumki, islom shariatida uchta o‘rinda xutba o‘qiladi, bular juma va ikki hayit namozlari hamda nikoh aqdi paytida xutba o‘qiladi. Dinimizda xutba o‘qishlik ajri ulug‘ va butun musulmon jamoasiga ahamiyati katta bo‘lgan ishlardandir.

Oilani barpo qilish bilan kishi katta ajrga ega bo‘lsa, uning barbod bo‘lishiga sabab bo‘lish esa og‘ir gunohdir. Zero, bir oilaning ajralishi bu turli fitna va fasodlarning paydo bo‘lishi va avj olishiga olib keladi. Shuning uchun ham dinimizda oilaning ajralishi ma’qullanmaydi. Alloh taolo oilani saqlash mas’uliyatini erkaklarning zimmasiga yuklab Qur’oni karimda shunday marhamat qilgan:

وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا

ya’ni: “Ular bilan totuv turmush kechiringiz. Agar ularni yomon ko‘rsalaringiz, (bilib qo‘yingki,) balkim sizlar yomon ko‘rgan narsada Alloh (sizlar uchun) ko‘pgina yaxshilik paydo qilishi mumkin”. (Niso, 19–oyat). Shu sababli oilada erkak kishi oqilona va adolatli boshqaruvni yo‘lga qo‘yishi talab qilingan. Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumo Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamdan eshitgan hadisda:

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالْمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ

 متفق عليه

ya’ni: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Har biringiz boshqaruvchisiz va qo‘l ostingizdagilardan mas’uldirsiz. Imom boshqaruvchidir va u boshqarayotganlaridan so‘raladi. Er kishi oilasida boshdir va u oila a’zolari borasida so‘raladi. Ayol kishi erining uyida vazifadordir va u ham vazifalaridan so‘raladi. Xodim o‘z xo‘jayinining molida tasarruf qiluvchidir va u o‘z ishidan so‘raladi”, deb aytilgan. Ushbu hadisning mazmunidan ma’lum bo‘ladiki, oilada erkak kishi asosiy javobgar shaxsdir.

Hurmatli jamoat! Oilalarimizning mustahkamligi uchun qayg‘urish burchimiz ekanini anglab yetish va bu borada qo‘limizdan kelgan chora-tadbirlarni ko‘rish har birimizning vazifamizdir. Qadimdan bizning xalqimizda oilaning kattalari, xususan, ota-onalar yosh oilalarning mustahkamligiga garov bo‘lib kelganlar. Kelin-kuyovlar yoshlik qilib, o‘zaro kelisha olmay qolsalar, janjal qilsalar, ularni yarashtirishni o‘zlarining burchlari deb bilganlar. Har bir ota-ona avvalo o‘z farzandiga nasihat qilgan, undan keyin kelini yoki kuyoviga nasihat qilgan va oilalarning mustahkamligiga hissa qo‘shgan. Ba’zi holatlarda qattiqroq gapirib, do‘q-po‘pisa ham qilganlar.

O‘sha paytlarda “Falonchining qizi uyiga arazlab kelgan ekan, “Sening uying o‘sha yer, biznikidan ketgansan, yana shunday qilsang, sendan norozi bo‘laman” deb, qaytarib olib borib qo‘yishibdi” qabilidagi gaplar tez-tez quloqqa chalinar edi. Shuningdek, “Falonchining o‘g‘li kelini bilan urishib qolgan ekan, “Agar kelinni yana bir marta xafa qiladigan bo‘lsang, unday qilaman, bunday qilaman” deb, o‘g‘li bilan rosa urishibdi” kabi gap-so‘zlar ham tarqalib turar edi. Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, ikki tarafning kattalari nima qilib bo‘lsa ham, oila mustahkamligining qayg‘usini qilar edilar.

Muhtaram jamoat! Sir emaski, hozirgi vaqtda oilaviy ajralishlarning soni yil sayin ortib bormoqda. Buning asosiy sabablaridan biri sifatida oilada erkak kishi ya’ni, qaynotaning beparvoligi sezilib qolmoqda. Ota oilaning rahbari sifatida oilaning boshqa a’zolari tomonidan yangi kelinga bo‘layotgan munosabatga beparvo bo‘lmasligi lozim. Ayniqsa, qaynona tomonidan kelinga nisbatan adolatsiz munosabatda bo‘linganda uni tartibga chaqirish, nohaqlikni oldini olish qaynotaning vazifasi. Payg‘ambarimiz s.a.v. marhamat qilganlar:

فعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا» فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنْصُرُهُ إِذَا كَانَ مَظْلُومًا، أَفَرَأَيْتَ إِذَا كَانَ ظَالِمًا كَيْفَ أَنْصُرُهُ؟ قَالَ: «تَحْجُزُهُ، أَوْ تَمْنَعُهُ، مِنَ الظُّلْمِ فَإِنَّ ذَلِكَ نَصْرُهُ»

. (أخرجه البخاري)

ya’ni: Anas r.a.dan rivoyat qilinadi, Rasululloh s.a.v. dedilar: “Birodaringizga zolim bo‘lsa ham mazlum bo‘lsa ham unga yordam bering”. Bir kishi so‘radi: Yo, Rasululloh! Mazlumga yordam beraman, biroq zolim bo‘lsa unga qanday qilib yordam berishim mumkin? Rasululloh s.a.v. dedilar: “Uni zulm qilishdan to‘xtatasan, ana shu unga yordaming bo‘ladi” (Buxoriy rivoyati).

Afsuslar bo‘lsinki, hozirda ko‘pgina oilalarning ajrashishiga sabab oilaning boshlig‘i erkak kishi o‘zini bir chetga olgan bo‘lib, natijada ayollar hamma ishda “xo‘jayin” bo‘lib qolishgan. Hali oila borasida tajribaga ega bo‘lmagan yosh kelinga pandu nasihat qilib, uni yo‘lga solish o‘rniga arzimagan mol-mulkni bahona qilib, kelinga toqatidan ortiq vazifalar yuklab, zulm qilib oxir oqibat ajralib ketishiga sabab bo‘layot qaynonalar bilsinlarki, qiyomat kunida qilgan zulmlari o‘zlarining boshlariga zulmat bo‘lib keladi. Bu toifadagi kishilarga nisbatan Oisha onamizdan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar:

عَن عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ عَنهَا قَالَت :قَالَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ :" إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِندَ اللهِ مَنزِلَةً يَومَ القِيَامَةِ مَن تَرَكَهُ النَّاسُ اِتقَاءَ شَرِّهِ"

(رواه البخاري)

ya’ni: “Qiyomat kunida Alloh taoloning nazdida eng yomon darajadagi inson odamlar uning yomonligidan saqlanish uchun tashlab ketilgan kimsadir”, deganlar. (Buxoriy rivoyat qilgan). Ya’ni, ne orzu havaslar bilan oila qurgan kelin qaynonaning jabru sitamiga chiday olmay uydan ketishga majbur bo‘lmoqda.

Bir yigitning onasi: “Xotiningni taloq qilmasang, seni oq qilaman”, - deb turib olgan ekan, u: “Taloq qildim”, - debdi. Bechora farzand ikki o‘t orasida qolgan: bir tarafda uni tug‘ib, katta qilgan ota-onasi, boshqa tarafda umid bilan bir yostiqqa bosh qo‘ygan umr yo‘ldoshi. Odamlar tarafidan Hasan Basriy rahmatullohi alayhiga: “Bir odamning onasi: “Xotiningni taloq qilasan”, deb turib olsa, nima qiladi?” deyilgan ekan. Hasan Basriy rahmatullohi alayhi aytibdilarki, xotinini taloq qilish onaga yaxshilik bo‘ladigan, ya’ni onaning xursandchiligi uchun qilinadigan ishlardan emas. Bu esa, onasi “Xotiningni taloq qilasan”, deb turib olsa, taloq qilish kerak emas, onasining bu talabi noto‘g‘ri talab, noshar’iy talab. Uni qilmasa, bolasi gunohkor bo‘lmaydi, deganidir.

Muhtaram azizlar! Oilani saqlashda er, ya’ni kelinning turmush o‘rtog‘ining ham o‘rni katta. Er kelinning haq-huquqlarini himoya qila olishi, buning uchun ota-ona bilan murosa-yu madora yo‘lini tutishi lozim. Aksincha, to‘ydan so‘ng kelinni butkul onasi yoki opa-singillarining hukmiga havola qilib qo‘yishligi adolatdan emas. Aks holda, bunday vaziyatda kelin o‘zini yolg‘iz va himoyasiz his qilib, oqibatda oilasiga nisbatan mehr qo‘yib keta olmaydi. Zero, oilali bo‘lgan erning zimmasida ayolini nafaqat yedirib-ichirish, uy-joy va kiyim-kechak bilan ta’minlash, balki unga shu oilaning haqiqiy a’zosi sifatida haq-huquqlaridan foydalanish, jumladan dam olish, ibodat qilish, bolalari tarbiyasi bilan shug‘ullanish kabi ishlarga ham imkoniyat yaratib berish majburiyati bor.

Muhtaram jamoat! Albatta, kelinning ham zimmasida oilada o‘ziga munosib majburiyatlari mavjud. Avvalo, yangi xonadonga kelishdan avval barcha zaruriy ta’limotlarni olgan bo‘lishi shart. Ayniqsa, sabru qanoat, shukru itoat kabi fazilatlarni o‘zida kasb qilgan bo‘lishi, yangi oila a’zolari bilan odob-axloq va izzat-hurmat me’yorlariga qat’iy rioya qilgan holda muomalada bo‘lish shular jumlasidandir. Ayniqsa, turmush o‘rtog‘iga nisbatan hurmat va e’tibor eng oliy darajada bo‘lishi talab etiladi. Zero, bularning barchasi pirovard natijada ayolning oilada baxtu saodat topishi, qolaversa ulkan ajru savobga ega bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Demak, kelinning oiladagi asosiy vazifasi eri yaxshi ko‘rgan narsani sevib, u yoqtirmaydigan narsani qilmaslik bilan erining roziligiga erishish, qolaversa qaynota va qaynonalarini hurmatlarini joyiga qo‘yish bilan Allohning roziligini topishdan iboratdir.  

Alloh taolo barchamizning oilalarimizni tinch va osoyishta bo‘lmog‘ini nasib aylab, O‘zi rozi bo‘ladigan amallarni bajarmog‘imizga muvaffaq qilsin. Omin!