(Hayit bayramiga bag‘ishlangan tezis)   

بسم الله الرحمن الرحيم

Muhtaram jamoat! Alloh taologa hamdu sanolar bo‘lsin, jonajon yurtimizga, barcha mo‘min musulmonlar qatori sizu bizlarga Ramazon hayiti bayramini muborak aylasin. Bir oy davomida ham jismonan va ham ruhan chiniqib, sabr va shukr fazilatlarini o‘zimizda hosil qilib, buning tantanasi o‘laroq Iyd Ramazonni bayram qilmoqdamiz.

Darhaqiqat, biz Ramazon oyi davomida imon va ixlos ila kunduzlari ulug‘ ro‘za ibodatini ado etish bilan birga tunlari Allohning kalomi Qur’oni karimga some’ bo‘lish baxtiga muyassar bo‘ldik. Zero, imon va Qur’on Alloh taolo sizu biz mo‘min musulmon bandalariga ato etgan eng buyuk ne’matidir. Qur’oni karimda bu haqda shunday marhamat qiladi:

 قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

ya’ni: “Ayting: “Allohning fazli va rahmati bilan, bas, (albatta), shular sababli (mo‘minlar) shodlansinlar! U to‘plagan narsa (boylik)laridan yaxshiroqdir”. (Yunus surasi, 58-oyat). Bu oyatda Allohning ikki ulug‘ ne’mati zikr qilinayotir. Biri – fazlu karami, ya’ni Islom dini. Ikkinchisi – rahmati, ya’ni Qur’oni karim. Hadisi sharifda aytiladiki, kimga Alloh taolo Islom dini va Qur’on ilmini nasib etgan bo‘lsa-yu, u kambag‘alman deb nolisa, Alloh taolo to qiyomat kunigacha uning ikki ko‘zi o‘rtasiga (peshonasiga) faqirlik tamg‘asini bosib qo‘yar.

Ulamolarimiz aytadilarki, Alloh taoloning musulmon bandalariga ushbu ulug‘ ibodat va bayramlarni joriy qilishida katta hikmat bor. Jumladan, musulmon kishi besh vaqt namozni jamoat bilan o‘qish uchun masjidga kelar ekan yaqin qo‘shni va mahalladoshlarining ahvolidan boxabar bo‘ladi.

Xuddi shuningdek, besh vaqt namozida ko‘risha olmaydigan hamshahar og‘ayni va yaqinlarini juma namozlarida uchratib, undan hol-ahvol so‘rab xabardor bo‘lishadi. Endi, yilda ikki marta bo‘ladigan ushbu muborak Ramazon va Qurbon hayit namozlarida ham mo‘min-musulmonlar uzoq yaqinlari bilan ko‘rishib, ularning holidan xabar olish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Demak, hayit bayrami insonlar o‘rtasida o‘ta mukammal ijtimoiy aloqalarni jipslashtirish vazifasini bajaradi.

Inson borki o‘zini boshqalardan behojat his qila olmaydi. Shunday ekan, bu ulug‘ kunlarda boshqa insonlardan xabar olib, muhtojlarga qo‘ldan kelgancha ham ma’nan, ham moddiy ko‘mak berib, ularning ko‘ngillariga ham xursandchilik va bayramona kayfiyat kiritish har birimizning burchimizdir. Haqiqiy musulmonning nazdida insonlarga manfaat berib yashalgan umr mazmunli, samarali va go‘zal umr hisoblanadi.

Shu tufayli ham Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam shunday marhamat qilganlar:

عَنِ ابْنِ عُمَرَ  ، أَنَّ رَجُلا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : "يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَيُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ ؟ وَأَيُّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَحَبُّ النَّاسِ إِلَى اللَّهِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ ، وَأَحَبُّ الأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ سُرُورٌ تُدْخِلُهُ عَلَى  مُسْلِمٍ ، أَوْ تَكْشِفُ عَنْهُ كُرْبَةً ، أَوْ تَطْرُدُ عَنْهُ جُوعًا ، أَوْ تَقْضِي عَنْهُ دَيْنًا ، وَلأَنْ أَمْشِيَ مَعَ أَخٍ لِي فِي حَاجَةٍ ، أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَعْتَكِفَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ يَعْنِي مَسْجِدَ الْمَدِينَةِ شَهْرًا ، وَمَنْ كَفَّ غَضَبَهُ سَتَرَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ ، وَمَنْ كَتَمَ غَيْظَهُ ، وَلَوْ شَاءَ أَنْ يُمْضِيَهُ أَمْضَاهُ مَلأَ اللَّهُ قَلْبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رِضًا ، وَمَنْ مَشَى مَعَ أَخِيهِ فِي حَاجَةٍ حَتَّى يُثْبِتَهَا ، أَثْبَتَ اللَّهُ قَدَمَيْهِ يَوْمَ تَزُولُ الأَقْدَامُ".

ya’ni: “Bir kishi Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib: “Ey Allohning Rasuli, qaysi inson Allohga suyukliroqdir va qaysi amal Alloh azza va jallaga mahbubroqdir? dedi.  Shunda Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Insonlardan Allohga eng suyuklisi insonlarga ko‘p naf beradiganidir. Allohga eng mahbubli amal musulmon qalbiga kiritilgan xursandchilik, u musulmondan biror g‘am-tashvishini ketkazish, och bo‘lganda to‘yg‘azish, qarzdor qarzini uzishda ko‘maklashishdir. Allohga qasamki, men biror do‘stimning hojatini ravo qilish uchun u bilan yurishim men uchun ushbu masjidda bir oy e’tikof o‘tirishimdan mahbubroqdir, ya’ni Madina masjidida.  Kimki o‘z g‘azabini tiysa Alloh uning avratini satr qiladi. Kimki o‘z qahrini bajarish imkoni bo‘lganda ichiga yutsa Alloh qiyomat kuni uning qalbini rozilik bilan to‘ldiradi. Kim birodarining biror hojatini chiqarishda qaror topgunicha birga yursa qadamlar toyiladigan qiyomat kunida qadamlarini sobit qiladi», - deb aytganlar. E’tibor bersangiz Payg‘ambarimiz s.a.v. ushbu hadisi sharifda eng savobli va Allohga mahbub amallarni zikr qilib o‘tdilar. Ayni paytda eng savobli ishlarni eng fazilatli kunlarda amalga oshirish uning savobini yanada orttirishiga sabab bo‘ladi.  Bu borada Alloh taolo bizlarga quyidagilarni marhamat qilib aytadi:

مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِئَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

  (سورة البقرة/261)

ya’ni: “Alloh yo‘lida mollarini ehson qiluvchilar (savobining) misoli go‘yo bir donga o‘xshaydiki, u har bir boshog‘ida yuztadan doni bo‘lgan yettita boshoqni undirib chiqaradi. Alloh xohlagan kishilarga (savobini) yanada ko‘paytirib  beradi. Alloh (karami) keng va bilimdon zotdir”. (Baqara surasi, 261-oyat).

Shuningdek, bu kabi xayrli va savobli ishlarni qilishimiz bilan Alloh taoloning dargohida ulug‘ ajru mukofotlarga sazovor bo‘lishimiz bilan birga o‘z insoniylik burchimizni ham ado etgan bo‘lamiz.

Ushbu muborak hayit kunlarida yaqinlarimizning holidan xabar olish bilan birga atrofimizdagi shikasta ko‘ngil kishilarni ziyorat qilish, ularga xayru saxovat ulashishning ham ajru mukofoti ulug‘ ekanligi borasida Alloh taolo quyidagilarni ta’kidlab aytadi:

يَسأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

 (سورة البقرة/215)

ya’ni: “Sizdan (ey, Muhammad,) qanday ehson qilishni so‘raydilar. Ayting: "Nimaniki xayr-ehson qilsangizlar, ota-ona, qarindoshlar, yetimlar, miskinlar va musofirlarga qilingizlar! Har qanday qilgan ehsonlaringizni Alloh bilib turuvchidir”. (Baqara surasi, 215-oyat).

Payg‘ambarimiz (s.a.v.) aytganlar: “Bemorlarni ziyorat qilinglar, ochlarga taom beringlar, qarzdorlarga qarzlarini uzishga yordam beringlar” (Imom Buxoriy rivoyati). Bemor va kasalmand kishi haqiga qilinadigan duo borasida Payg‘ambarimizdan quyidagicha hadis vorid bo‘lgan.

عن النبي صلى الله عليه وسلم من قوله للمريض : لَا بَأسَ ، طَهُور إِن شَاءَ اللهُ 

 رواه البخاري

ya’ni: “Bemorga aytiladigan so‘zlaridan: “Hechqisi yo‘q, Xudo xohlasa hammasi yaxshi bo‘ladi”, - deb aytish (Imom Buxoriy rivoyati). Shu kabi so‘zlar bilan bemorlarning ko‘ngliga xursandchilik kiritish islomdagi ezgu amallardan hisoblanadi.

Muhtaram jamoat! Ramazon oyi yurtimizda ahil-inoqlikda ko‘tarinki ruh bilan o‘tkazildi. Yurtdoshlarimiz savob ishlarning boshini tutib, mehr-muruvvat ko‘rsatdilar, keksalarning holidan xabar oldilar, ezgu ishlarda bardavom bo‘ldilar. Endi ushbu an’anani va kasb etgan xayrli amallarimizni yil bo‘yi davom ettirishimiz kerak. Mana kuni kecha muhtaram Prezidentimizning “Muborak Ramazon hayitini nishonlash to‘g‘risida”gi Qarori e’lon qilindi. Mazkur qaror xalqimizning kayfiyatiga yanada ko‘tarinkilik bag‘ishladi.

Ramazon oyini qanday ixlos, g‘ayrat va sabr bilan o‘tkazgan bo‘lsak, bu bayramni ham undan-da a’loroq, undan-da fayzliroq qilib o‘tkazishimiz kerak. Bu bayramning birinchi kunini dam olish kuni, deb e’lon qilinishi uning fayzini, sharafini, tarovatini yanada oshirib yuboradi. Hayitning mazmun-mohiyatida ko‘ngillarga xushnudlik, sevinch, jismga rohat bag‘ishlash, do‘stlar, yaqinlar o‘rtasida muhabbat, qarindoshlar, qardoshlar orasida mehr rishtalarini yangilash, kishilarni bir-birlariga yordam va saxovat ko‘rsatishga chorlash mujassamdir. Nochor va zaiflarning, muhtoj va kam ta’minlanganlarning jamiyat zimmasidagi haqlarini yodga tushirishdir. Hayit quvonchlari, bayram xursandchiliklari har bir xonadonga, har bir oilaga kirib borishi uchun aynan shu kunlarda fitr sadaqasini berish, zakot va boshqa sadaqa, xayr-ehsonlarni tarqatish davlatmand kishilarga vojib bo‘ladi.

Odatda bayramlarda jamiyat axloqi, istak va mayllari, urf-odatlari har qachongidan qalqib, bo‘rtib ko‘rinadi. Shu bois, Ramazon oyi davomida bo‘lgani kabi hayit arafasida ham mehr-muhabbat, o‘zaro yordam, saxovat va hayo, yetim va hojatmandlar holidan xabar olish, keksalarni qadrlash va hurmatlarini joyiga qo‘ish, ota-onalarga har qachongidan ko‘ra e’tibor ko‘rsatish, umuman insonlar o‘rtasida mehr-oqibatni yanada kuchaytirish talab etiladi Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) o‘zlarining hadisi shariflarida marhamat qilganlar:

السَاعِي عَليَ الأرَمَلةِ و الِمسكِينِ كَالمُجَاهِدِ فِى سَبِيلِ اللهِ أو القائِمِ اللَيلِ

 الصَائِمِ النَهَارِ

(مُتفَّقٌ عَليَهِ)

ya’ni: "Beva va miskinga g‘amxo‘rlik qiluvchi kishi Alloh taolo yo‘lida sa’y-harakat qiluvchi qiluvchi yoki kechalari toat-ibodat qilib, kunduzlari ro‘za tutuvchi kishi kabidir". (Muttafaqun alayh).

Haq taologa beadad shukronalar bo‘lsinki, yurtimizda tinchlik osoyishtalik hukm surmoqda. Bu tinchlikning qadriga yetmog‘imiz, uni asrab avaylash uchun har birimiz harakat qilmog‘imiz lozim. Chunki bu dorulomon kunlarga o‘z-o‘zidan erishilayotgani yo‘q. Mana shu haqiqatni har birimiz teran anglamog‘imiz, uni o‘sib kelayotgan yosh avlod ongiga chuqur singdirish yo‘lida barchamiz hamkor va hamjihatlikda astoydil harakat qilmog‘imiz lozim.

Aziz jamoat! Xabaringiz bor, iyun oyida Toshkent shahrida diniy soha xodimlarining katta anjumani bo‘lib o‘tdi. Yig‘ilishda ijtimoiy-ma’naviy sohani yanada rivojlantirish, oilalarimiz, mahallalarimizda, butun jamiyatimizda sog‘lom muhitni mustahkamlash, yoshlar tarbiyasi, tinch-osuda hayotimizni, muqaddas dinimiz pokligini asrash vazifasi bugungi kunda qanday ulkan ahamiyat kasb etayotgani haqida, atroflicha suhbat qilindi.

Darhaqiqat, Yurtboshimiz rahnamoligida yurtimizda fuqarolarning shukronalik, ertangi kunga ishonch tuyg‘usini oshiradigan, sog‘lom e’tiqodni kuchaytirishga rag‘bat qiladigan juda ko‘p savobli ishlar amalga oshirilmoqda. Birgina “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” Davlat dasturi doirasida 300 dan ziyod chora-tadbir belgilangan bo‘lib, ularning ijrosi uchun 37,7 trillion so‘m va 8,3 milliard AQSH dollari miqdorida mablag‘ sarflash ko‘zda tutilgan. Dastur doirasida 2017 yilda qishloq joylarda 15 mingta yangi namunadagi arzon, uy-joylar barpo etiladi.

Termiz shahrida Imom Termiziy nomidagi, Samarqand viloyatida Imom Buxoriy nomidagi ilmiy-tadqiqot markazlari, Toshkentning qadimiy Hastimom dahasida O‘zbekiston islom madaniyati markazining tashkil etilayotgani xalqimiz uchun misli ko‘rilmagan katta xursandchilik bo‘ldi. Komili ishonch bilan aytamizki, ushbu islom maskanlari, hech shubhasiz, dinimizni ma’rifiy asosda o‘rganish va targ‘ib etish, xalqimiz, ayniqsa, yosh avlodimizni Vatanga muhabbat, buyuk ajdodlarimiz an’analariga sadoqat, halollik, poklik, ma’naviy-axloqiy barkamollik ruhida tarbiyalashdek ezgu maqsadlarga xizmat qiladi.

Ramazon oyida Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida buyuk ajdodimiz, muhaddis Imom Termiziy maqbarasi misli ko‘rilmagan muhtasham tarzda ta’mirlanib, yangi bunyod etilgan masjid bilan dindorlarimizga taqdim etilishi ummatimiz qalbini iftixorga to‘ldirdi.

Yaratganga shukrlar bo‘lsinki, ona zaminimiz Allohning rahmati yog‘ilgan, neki duo qilinsa, Parvardigor huzurida mustajob bo‘ladigan mo‘tabar zamin, aziz-avliyolar xoki qo‘nim topgan yurtdir.

Alloh taolo shu mo‘tabar diyorga O‘zining aziz ne’mati – tinchlik, osoyishtalikni berdi, qut-baraka, farovonlikni ato etdi. Atrofga nazar solsak, bizni o‘rab turgan sonsiz, sanoqsiz ne’matlar qurshovida yashayotganimizga amin bo‘lamiz. Yaratgan Rabbimiz o‘z ne’matlarining sanoqsizligiga eslatish orqali insonni shukr qilishga undagan ushbu oyati karima fikrimiz dalilidir:

وَآَتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا

ya’ni: “Sizlarga barcha so‘ragan narsalaringizdan ato etdi. Agar Allohning ne’matlarini sanasangiz, sanog‘iga yeta olmaysizlar”. (Ibrohim surasi, 34-oyat), deb marhamat qiladi.

Bizlar bu berilgan ne’matlarning qadriga yetib, dinimiz rivojiga ko‘rsatilayotgan sharoit va g‘amxo‘rliklarni Allohning ulug‘ marhamati deb qabul qilishimiz, buning shukronasini hamisha ado etishimiz lozim.  

Ayniqsa, yoshlarimizni turli mutaassib kuchlarning ta’siriga berilib qolmasliklarini ta’minlash hamda ularni Vatanga muhabbat, milliy va diniy qadriyatlarimizga hurmat ruhida tarbiyalash, eng  asosiysi, bilimli qilib o‘stirishga qaratilgan e’tibor va g‘amxo‘rligimizni oshirish barcha mo‘min-musulmonlarimizning asosiy vazifalaridan biri sanaladi. Muhtaram yurtboshimizning o‘rtaga tashlagan “O‘z bolangni o‘zing asra!” shiorlarini dasturulamal qilgan holda, farzandlarimizga birgalikda to‘g‘ri tarbiya berib, kelajaklari uchun qayg‘urib yashaylik.

Azizlar! Har hayit arafasida qayta-qayta takrorlanadigan yana bir gapni eslatib o‘tmoqchimiz: hayit – ba’zi joylarda bo‘layotganiday azaxonlik, ta’ziyaxonlik marosimi emas. Balki xursandchilik, yaxshi kayfiyat va ezgu ishlar, fazilatli oy ro‘zasini eson-omon, sog‘-salomat tutib olganimiz uchun Alloh taologa hamdu sanolar va shukronalar izhor etish ramzidir. Shu kun yangi vafot etgan kishilar xonadoniga borib, ularning musibatini qayta eslariga solish o‘rniga bu kunning shukrini ado etish, ushbu shodiyona kunga hamamizga ardoqli ota-onalarimiz, qavm-qarindoshlarimiz, ulug‘larimiz ziyoratiga borib ularning duolarini olish, betob, muhtoj, dindoshlarimiz, umuman barcha insonlar holidan xabardor bo‘lish, yordamga muhtoj kishilarga qo‘lidan kelganicha xayr-saxovat ko‘rsatish, bir-birlarimizni hayit bilan muborakbod etish, eski gina-kuduratlarni unutib, silai rahmni va insoniy munosabatlarni tiklab olish va shu tariqa Alloh taoloning rahmat va mag‘firatiga sazovor bo‘lib olish har bir musulmonning bayram kunlaridagi eng muhim vazifalaridan sanaladi.

Alloh taolo Ramazon hayitini barchalarimizga muborak aylasin!

Haq taolo bayramning sharofatidan mustaqil vatanimiz ravnaqi, xalqimizning ahil-inoqligi, birdamligi, hamjihatligi yanada mustahkam bo‘lishini nasib aylasin!

Farzandlarimizni ilmlik, imonlik qilsin!

Bu tinchlik, osoyishtalik yo‘lida sa’yu harakat qilayotgan barchani Alloh taolo ezgu maqsadlaridan afzaliga muvaffaq qilsin!

Yurtimizni yomon ko‘zlardan Parvardigorning o‘zi asrasin!

Muhtaram Yurtboshimizning el-yurt ravnaqi, baxt-saodati yo‘lida olib borayotgan xayrli va savobli ishlarida Alloh taoloning O‘zi madadkor bo‘lsin!

Ramazon hayiti namozining savobidan hammamizni bahramand aylab, bu bayram barakotidan barcha mo‘min-musulmonlarning gunohlarini mag‘firat aylab, darajotlarini yuqoriga ko‘tarib, ikki dunyo saodatiga musharraf qilsin! Omin!