Sayt test holatida ishlamoqda!
31 May, 2026   |   13 Zulhijja, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:11
Quyosh
04:53
Peshin
12:26
Asr
17:33
Shom
19:53
Xufton
21:27
Bismillah
31 May, 2026, 13 Zulhijja, 1447

Odam nimadan yaralgan?

20.06.2017   18074   5 min.
Odam nimadan yaralgan?

Nihoyat ovrupalik olimlar Qur’oni karimning “odam loydan yaratilgan” degan oyatini tan oldi. Keyingi yillarda geologiya va biologiya sohasidagi yetakchi olimlar “odamning loydan qanday yaralgani” masalasini izchil tadqiq etdilar. Ana shu tadqiqot ustida Massachusetts Teknoloje institutidan Xayman Xartman, Kaliforniya universitetidan Leyl M.Koyn, Belgiyaning Liege universitetidan Per Lazio va Glasgow universitetidan Graxman K.Smit kabi taniqli olimlar ishlamoqdalar.

Barcha insonni chiroyli qilib yaratgan Zotdir. Insonni yaratishni esa (ilk bor) loydan boshladi” (Sajda surasining 7-oyati);

U insonni (Odamni) sopol yanglig‘ obdon quritilgan loydan yaratdi” (Ar-Rahmon surasining 14-oyati), .

Barcha insonlarni chiroyli qilib yaratgan Zotdir” kalimasiga e’tibor qiling. Qachonki, “loy” so‘zini tilga olar ekanmiz, ko‘z oldimizda pashsha-yu chivinlarga to‘la – jamiki yuqumli kasalliklarning manbai bo‘lgan botqoq gavdalanadi. Alloh taolo o‘z marhamati bilan ana shunday ko‘rimsiz, birov qaragisi kelmaydigan, pashshalar ijg‘ib yotgan, badbo‘y-u, haqir loydan shu qadar go‘zal odamni yaratdi. Buni qarangki, eng sifatli sopolchilik mahsulotlari ham loydan tayyorlanar ekan.

Agar yopishqoq bo‘lmaganida, loyni qumga qo‘shib qorishtirilmaganida elektronika ham, mintaqalararo va sun’iy yo‘ldoshlararo  aloqalar ham bo‘lmas edi. Hatto XX asrning eng buyuk ixtirosi – kompyuter ham bo‘lmas edi.

Asosiy elektron elementlar (diod, tranzistor, rezistor va boshqa) – yarimo‘tkazgichlar – loydan boshqa narsa emas.

Balchiq loyining xususiyatlari bitmas-tuganmas. U – ajoyib katalizator, neftni qayta ishlash borasida beqiyos tezlashtiruvchi. Loy narsalar tarkibidagi zaharlarni o‘ziga singdirib olib uni tozalaydi va  zaharning kuchini kesadi.  Uning yana bir muhim xususiyati, u radiatsiya nurlarini o‘ziga tortib oladi. Radiaktiv nurlarni o‘ziga singdirib olish bilan u atrof-muhitning tozaligiga hissa qo‘shadi.

Balchiq (loy) – tirik organizm.

Zotan, Biz ularni yopishqoq loydan yaratgandirmiz” (Soffot surasining 11-oyati).

Doktor Leyl M.Koyn ta’kidlashicha, “Ko‘rinishidan qimirlamaydiganga o‘xshagan loyning ichida g‘oyatda sirli hayot kechadi. Bir parcha muzlatilgan loyni, – deb yozadi u, – bolta bilan urib sindirdim va kashfiyot qildim: laboratoriyada bir oy davomida ultrafialet nur taralib turdi. Meni hayratga solgani, uning manbai balchiq loyi edi”.

Nima bo‘ldi? Loy qattiq elementlardan iborat. Kristallarning molekulalari qator doirachalar va barglar qiyofasini hosil qiladi. Ularning ustiga o‘tkazgich ionlar halqasi joylashadi. Ionlar “ximiyaviy reaksiya kashshoflari” bo‘lib, loyning har bir qismi ichiga joylashib o‘zlariga topshirilgan dastur bo‘yicha harakatlanadi.

Balchiq loyi o‘zining ana shu xususiyati bilan to‘qimaning xuddi iondek mayda qismlari tezlashtiruvchi funksiyani bajaradigan tirik to‘qimani esga soladi.

Mulohaza uchun mavzu

Tadqiqot natijalari ko‘rsatishicha, tashqi ta’sirlar sababli kristallning ion xalqalari uziladi, ammo oradan bir qancha vaqt o‘tib bargmonand molekulalar ularni yana qayta tiklaydi.

Jeym Glekning fikricha, “Kristallardagi  ionlar xalqasining harakatlanishi shaxmat doskasida figuralarning mantiqli harakatiga o‘xshaydi”.

Leyl M.Koyn ta’kidlashicha, “Loyning kristall birikishi uning imkoniyatlariga ta’sir qilmaydi, shunday qilib tozalangan kristall xuddi oppoq qog‘ozga o‘xshab qoladi. Ionlar xalqasi harakatining elektr o‘tkazish xususiyati mavjud, faqat buning uchun ozgina tashqi harakat ta’siri lozim. Bu kundalik turmushning asosi hisoblanadi – tashqaridan energiya olish va uni sarflash. O‘zini o‘zi yangilab olishi esa keyingi bosqich.    Ana shu ikki holatda ham loyning ishtirok etishi undan hayot yaralgani haqidagi nazariyani yana bir bor tasdiqlaydi”.

Bu haqda doktor Xartman nima deydi: "Yanada zamonaviyroq aslaha bilan biz molekulalarni o‘rganish bilan cheklanmasdan, mavzuga yanada chuqurroq kirib borib, atom tuzilishini ham tadqiq etib, shubhasiz, undan-da yuqoriroq natijani qo‘lga kiritishimiz mumkin edi, ammo o‘shanda, ishonchim komilki, biz yerda hayot qanday paydo bo‘lganini o‘rgana olmas edik" .

"Menimcha, – deb yozadi tadqiqotchi, – “hayot” va “tirik” tushunchalari atom va molekulalarning  moddiyligi bilan kifoyalanmaydi. Loyning xususiyatini o‘rganish borasida qanday katta yutuqlarni qo‘lga kiritmaylik, baribir, undan odam qanday yaratilganini amaliy jihatdan asoslab bera olmaymiz. Chunki bu hodisa bizning aqliy va intellektual salohiyatimizdan baland turadi. Hayotning aqlbovar qilmas formulasining sirini Yaratuvchining O‘zi biladi. Biz ana shu masala haqida tafakkur qilishimiz mumkin, ammo hech qachon laboratoriyada hayot yarata olmaymiz".

Doktor Xartmanning “hayotga tiriklik beradigan” degan ifodasi bu – ruh. Bu haqda Qur’oni karim va hadisi sharifda ma’lumot berilgan. Ruhning mohiyati va harakati inson aqliga bo‘ysunmaydi. Zotan, Qur’oni karimda: “(Ey Muhammad!) Sizdan ruh haqida so‘raydilar. Ayting: “Ruh faqat Rabbimning ishidandir”. Sizlarga oz ilm berilgandir" (Isro surasining 85-oyati), deb marhamat qilingan.

Damin JUMAQUL tayyorladi.

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand

25.05.2026   10421   6 min.
Har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand

Dil so‘zi

 

Muborak Qurbon hayiti arafasida turibmiz. Butun musulmon olami, islom ummati ushbu ulug‘ ayyomni cheksiz shodlik va shukronalik bilan kutib olmoqda. Ushbu qutlug‘ kunlarda Saudiya Arabistonining Makka shahrida yurtdoshlarimiz bilan birga haj amallarini ado etyapmiz.

Kuni kecha Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bilan telefon orqali muloqotimiz Yangi O‘zbekistonda inson qadri ulug‘ligi, har bir fuqaro davlatimizning mehr va e’tiboridan chetda emasligining yana bir hayotiy ifodasi o‘laroq qalblarimizni olam-olam shodlikka to‘ldirdi, ruhimizni ko‘tardi, bayram shukuhini yanada boyitdi.

Davlatimiz Rahbari bilan suhbatimiz naqadar samimiy kechganiga xalqimiz ommaviy axborot vositalari, turli internet saytlari va ijtimoiy tarmoqlar orqali ko‘rib, guvoh bo‘ldilar.

Prezidentimiz haj ziyoratchilarini Qurbon hayiti bilan samimiy tabriklab, ularning elu yurtimiz tinchligi, xalqimiz farovonligi, yoshlarimizning baxtu saodati yo‘lida qilayotgan ezgu duo va iltijolari qabul bo‘lishini tiladi.

Keyingi yillarda Yangi O‘zbekistonda har yili 15 ming nafardan ziyod vatandoshimiz muborak haj safariga bormoqda. Bu yil yana bir xayrli tashabbus amalga oshirilib, Vatan va xalq manfaati yo‘lida sidqidildan xizmat qilgan mehnat faxriylari, ularning oila a’zolari, mahalla faollari, nuroniylar hamda kam ta’minlangan oilalar vakillaridan iborat 100 nafar yurtdoshimiz ilk bor davlat hisobidan haj ziyoratiga keldi. Ularning dilidagi quvonchni, shukronalikni, Yurtboshimizdan minnatdorlikni so‘z bilan ta’riflashga til ojiz.

Prezidentimiz suhbatda ziyoratchilarimizning salomatligi va kayfiyati haqida so‘radi, ibodatlarni bajarishi uchun tashkiliy ishlarning borishi bilan qiziqdi.

Darhaqiqat, Makka va Madina shaharlarida ziyoratchilarimiz uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda, tashkiliy ishlar uyushqoqlik bilan o‘tyapti. Qalbida shukronalik hissi jo‘sh urgan yurtdoshlarimiz muqaddas joylarda turib, Yaratgandan mamlakatimiz tinchligi, xalqimiz farovonligini so‘rab duolar qilmoqda.

Alloh nasib etsa, haj ziyoratchilari yurtga qaytgach, islom ma’rifati va sog‘lom e’tiqodni xalqimizga, ayniqsa, yoshlarimizga teran yetkazishda, mahallalarda mehr-oqibat, hamjihatlik va ma’naviy muhitni mustahkamlashda namuna bo‘ladilar.

Bugun har bir yurtdoshimiz muborak ayyom barokatidan, fayzidan bahramand. Kuni kecha Qurbon hayitini yurtimizda o‘zgacha shukuh bilan nishonlash bo‘yicha Davlatimiz Rahbarining Qarori qabul qilindi. Unga ko‘ra muborak ayyomni nishonlash bilan bog‘liq xayru saxovat va muruvvat tadbirlari amalga oshiriladi.

Prezidentimiz rahbarligida Qurbon hayiti munosabati bilan ehtiyojmand aholini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash yuzasidan takliflar taqdimotida aytilganidek, og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada jarrohlik amaliyoti o‘tkazish, 2,3 ming nafar onkologik, gematologik va onkogematologik tashxisi qo‘yilgan bemorlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish, davolash va jarrohlik amaliyotlari, shuningdek, kamida 350 nafar bemorda jigar va buyrak transplantatsiyasi amaliyotlarini o‘tkazish xarajatlarini qoplash ko‘zda tutilgan.

Ijtimoiy himoyaga muhtoj bolalarni qo‘llab-quvvatlashga ham alohida e’tibor qaratiladi. 8 ming nafardan ziyod yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolalar hamda Vatan sarhadlarini himoya qilish yo‘lida qurbon bo‘lgan ota-onalarning farzandlarining omonat hisobvaraqlariga 200 AQSH dollari miqdorida pul mablag‘lari o‘tkazib beriladi.

Bundan tashqari, 500 ta masjidda aholi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida zamonaviy tahoratxonalar qurish, rekonstruksiya qilish yoki ta’mirlash, shuningdek, joylardagi qabristonlarni obod qilish ishlari amalga oshiriladi.

Davlat ta’minotidagi oilalar, o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan yolg‘iz yashovchi hamda yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar oziq-ovqat to‘plamlari bilan ta’minlanadi.

Mazkur chora-tadbirlar “Vaqf” xayriya jamoat fondiga ajratiladigan 690 milliard so‘m mablag‘ hisobidan moliyalashtiriladi. Bu qanchadan-qancha insonlar hayotiga nur, qalbiga quvonch olib kiradi.

Zero, hadisi shariflarda marhamat qilinganidek, “Insonlarning eng yaxshisi – boshqalarga ko‘proq manfaati tegadiganidir” (Imom Doru Qutniy rivoyati). Savobli ishlar, tinchlik va obodlik yo‘lidagi hamjihatligimiz bizni albatta ulug‘ maqsadlarga boshlaydi.

Haqiqatan ham, Qurbon hayiti islom dinidagi eng ulug‘ va muqaddas bayramlardan biri, mo‘minlar yuragida xursandchilik, mehr-muhabbat, bag‘rikenglik, saxovat tuyg‘ularini yuksak darajada uyg‘otadi.

Prezidentimiz “Odamlar ertaga yoki uzoq kelajakda emas, bugun yaxshi yashashni istaydi”, degan edi. O‘zbekiston yetakchisi o‘z faoliyatining ilk davrlarida ilgari surgan ushbu g‘oya zamirida ham ushbu bayramga xos xalq farovonligi, aholi o‘rtasida mehr-oqibatni kuchaytirish, yordamga muhtoj insonlarni qo‘llab-quvvatlash, hech kimni mehr va e’tibordan chetda qoldirmaslik kabi bezavol an’analar mujassamdir.

O‘tgan yillarda ushbu g‘oya va maqsadlarni ro‘yobga chiqarish, adolatli jamiyat, xalqparvar davlat barpo etish, inson qadrini yuksaltirish borasida keng qamrovli ishlar qilindi. Xususan, O‘zbekistonning ijtimoiy davlat maqomi konstitutsion darajada mustahkamlandi.

Keyingi yillarda shu asosda inson qadrini ulug‘lash, huquq va manfaatlarini himoyalash, ayniqsa, ehtiyojmand yurtdoshlarimizni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan ishlar ko‘lami yanada kengaymoqda. Aholining ehtiyojmand qatlamini uy-joy bilan ta’minlash, ishsizlikni bartaraf etish, yoshlar va xotin-qizlarga zamonaviy kasblarni o‘rgatish, tadbirkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish borasida tizimli ishlar qilinyapti. Ushbu xayrli amallar muborak Qurbon hayiti mohiyatiga mos holda, “Avval – inson, keyin – jamiyat va davlat” ezgu g‘oyasini ro‘yobga chiqarish, xalqimizni bugungi yashayotgan kunidan rozi qilish, erkin va farovon jamiyat barpo etishga xizmat qilayotgani bilan ahamiyatlidir.

Sirasini aytganda, Qurbon hayiti –' inson qalbida mehr-oqibat, saxovat, bag‘rikenglik va shukronalik tuyg‘ularini mustahkamlaydigan ulug‘ ayyom. Yangi O‘zbekistonda ushbu muqaddas bayramning mazmun-mohiyati inson qadrini ulug‘lash, ehtiyojmandlarga ko‘mak berish, xalq farovonligini ta’minlash kabi ezgu amallar bilan yanada boyib bormoqda. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilayotgan xayr-saxovat ishlari, ijtimoiy himoya choralari, haj ziyoratchilariga yaratilayotgan imkoniyatlar xalq va davlat o‘rtasidagi mehr va ishonchni yanada mustahkamlamoqda. Eng muhimi, bu xayrli ishlar “Inson qadri uchun” degan ulug‘ tamoyilning amaliy ifodasi sifatida yurtdoshlarimiz qalbida ertangi kunga ishonch, shukronalik va faxr tuyg‘ularini yuksaltirmoqda.

 

Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy.

 

 

 

 

MUFTIY MINBARI