Odam nimadan yaralgan?
Nihoyat ovrupalik olimlar Qur’oni karimning “odam loydan yaratilgan” degan oyatini tan oldi. Keyingi yillarda geologiya va biologiya sohasidagi yetakchi olimlar “odamning loydan qanday yaralgani” masalasini izchil tadqiq etdilar. Ana shu tadqiqot ustida Massachusetts Teknoloje institutidan Xayman Xartman, Kaliforniya universitetidan Leyl M.Koyn, Belgiyaning Liege universitetidan Per Lazio va Glasgow universitetidan Graxman K.Smit kabi taniqli olimlar ishlamoqdalar.
“Barcha insonni chiroyli qilib yaratgan Zotdir. Insonni yaratishni esa (ilk bor) loydan boshladi” (Sajda surasining 7-oyati);
“U insonni (Odamni) sopol yanglig‘ obdon quritilgan loydan yaratdi” (Ar-Rahmon surasining 14-oyati), .
“Barcha insonlarni chiroyli qilib yaratgan Zotdir” kalimasiga e’tibor qiling. Qachonki, “loy” so‘zini tilga olar ekanmiz, ko‘z oldimizda pashsha-yu chivinlarga to‘la – jamiki yuqumli kasalliklarning manbai bo‘lgan botqoq gavdalanadi. Alloh taolo o‘z marhamati bilan ana shunday ko‘rimsiz, birov qaragisi kelmaydigan, pashshalar ijg‘ib yotgan, badbo‘y-u, haqir loydan shu qadar go‘zal odamni yaratdi. Buni qarangki, eng sifatli sopolchilik mahsulotlari ham loydan tayyorlanar ekan.
Agar yopishqoq bo‘lmaganida, loyni qumga qo‘shib qorishtirilmaganida elektronika ham, mintaqalararo va sun’iy yo‘ldoshlararo aloqalar ham bo‘lmas edi. Hatto XX asrning eng buyuk ixtirosi – kompyuter ham bo‘lmas edi.
Asosiy elektron elementlar (diod, tranzistor, rezistor va boshqa) – yarimo‘tkazgichlar – loydan boshqa narsa emas.
Balchiq loyining xususiyatlari bitmas-tuganmas. U – ajoyib katalizator, neftni qayta ishlash borasida beqiyos tezlashtiruvchi. Loy narsalar tarkibidagi zaharlarni o‘ziga singdirib olib uni tozalaydi va zaharning kuchini kesadi. Uning yana bir muhim xususiyati, u radiatsiya nurlarini o‘ziga tortib oladi. Radiaktiv nurlarni o‘ziga singdirib olish bilan u atrof-muhitning tozaligiga hissa qo‘shadi.
Balchiq (loy) – tirik organizm.
“Zotan, Biz ularni yopishqoq loydan yaratgandirmiz” (Soffot surasining 11-oyati).
Doktor Leyl M.Koyn ta’kidlashicha, “Ko‘rinishidan qimirlamaydiganga o‘xshagan loyning ichida g‘oyatda sirli hayot kechadi. Bir parcha muzlatilgan loyni, – deb yozadi u, – bolta bilan urib sindirdim va kashfiyot qildim: laboratoriyada bir oy davomida ultrafialet nur taralib turdi. Meni hayratga solgani, uning manbai balchiq loyi edi”.
Nima bo‘ldi? Loy qattiq elementlardan iborat. Kristallarning molekulalari qator doirachalar va barglar qiyofasini hosil qiladi. Ularning ustiga o‘tkazgich ionlar halqasi joylashadi. Ionlar “ximiyaviy reaksiya kashshoflari” bo‘lib, loyning har bir qismi ichiga joylashib o‘zlariga topshirilgan dastur bo‘yicha harakatlanadi.
Balchiq loyi o‘zining ana shu xususiyati bilan to‘qimaning xuddi iondek mayda qismlari tezlashtiruvchi funksiyani bajaradigan tirik to‘qimani esga soladi.
Mulohaza uchun mavzu
Tadqiqot natijalari ko‘rsatishicha, tashqi ta’sirlar sababli kristallning ion xalqalari uziladi, ammo oradan bir qancha vaqt o‘tib bargmonand molekulalar ularni yana qayta tiklaydi.
Jeym Glekning fikricha, “Kristallardagi ionlar xalqasining harakatlanishi shaxmat doskasida figuralarning mantiqli harakatiga o‘xshaydi”.
Leyl M.Koyn ta’kidlashicha, “Loyning kristall birikishi uning imkoniyatlariga ta’sir qilmaydi, shunday qilib tozalangan kristall xuddi oppoq qog‘ozga o‘xshab qoladi. Ionlar xalqasi harakatining elektr o‘tkazish xususiyati mavjud, faqat buning uchun ozgina tashqi harakat ta’siri lozim. Bu kundalik turmushning asosi hisoblanadi – tashqaridan energiya olish va uni sarflash. O‘zini o‘zi yangilab olishi esa keyingi bosqich. Ana shu ikki holatda ham loyning ishtirok etishi undan hayot yaralgani haqidagi nazariyani yana bir bor tasdiqlaydi”.
Bu haqda doktor Xartman nima deydi: "Yanada zamonaviyroq aslaha bilan biz molekulalarni o‘rganish bilan cheklanmasdan, mavzuga yanada chuqurroq kirib borib, atom tuzilishini ham tadqiq etib, shubhasiz, undan-da yuqoriroq natijani qo‘lga kiritishimiz mumkin edi, ammo o‘shanda, ishonchim komilki, biz yerda hayot qanday paydo bo‘lganini o‘rgana olmas edik" .
"Menimcha, – deb yozadi tadqiqotchi, – “hayot” va “tirik” tushunchalari atom va molekulalarning moddiyligi bilan kifoyalanmaydi. Loyning xususiyatini o‘rganish borasida qanday katta yutuqlarni qo‘lga kiritmaylik, baribir, undan odam qanday yaratilganini amaliy jihatdan asoslab bera olmaymiz. Chunki bu hodisa bizning aqliy va intellektual salohiyatimizdan baland turadi. Hayotning aqlbovar qilmas formulasining sirini Yaratuvchining O‘zi biladi. Biz ana shu masala haqida tafakkur qilishimiz mumkin, ammo hech qachon laboratoriyada hayot yarata olmaymiz".
Doktor Xartmanning “hayotga tiriklik beradigan” degan ifodasi bu – ruh. Bu haqda Qur’oni karim va hadisi sharifda ma’lumot berilgan. Ruhning mohiyati va harakati inson aqliga bo‘ysunmaydi. Zotan, Qur’oni karimda: “(Ey Muhammad!) Sizdan ruh haqida so‘raydilar. Ayting: “Ruh faqat Rabbimning ishidandir”. Sizlarga oz ilm berilgandir" (Isro surasining 85-oyati), deb marhamat qilingan.
Damin JUMAQUL tayyorladi.
O‘sha kunda mo‘minlar shodlanurlar
Alloh taolo g‘ayb narsalarni bilishiga yana bir aqliy dalil keltirgan. Kelajakda bo‘ladigan ishlar haqida bilishini hammaga oshkor qilgan. Alloh taolo marhamat qiladi:
﴿الم غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ﴾
“Alif. Laam. Miym. Rum mag‘lub bo‘ldi. Yerning eng quyi qismida. Va ular mag‘lubiyatlaridan keyin tezda g‘olib bo‘lajaklar. Sanoqli yillarda. Undan oldin ham, keyin ham barcha ish Allohdandir. O‘sha kunda mo‘minlar shodlanurlar” (Rum surasi, 1-4 – oyatlar).
Ushbu tarixiy faktlarni hatto dinsizlar ham inkor eta olmaydilar. O‘sha paytda yer yuzidagi eng qudratli ikki davlat – Fors va Rum o‘rtasida urush bo‘lib o‘tgan. Urush esa Rumning mag‘lubiyati bilan tugagan. Bundan Makka mushriklari xursand bo‘lishgan. Chunki forslar olovga sig‘inuvchi xalq bo‘lgan.
Rumliklar esa nasroniy, ya’ni ahli kitob edilar. Bu mag‘lubiyatdan musulmonlar mahzun bo‘lganlar. Ayni o‘sh paytda ushbu oyati karima nozil bo‘lib, Rumning bir necha yil (o‘n yil o‘tmasdan) g‘olib bo‘lishlari haqidagi ilohiy xushxabar kelgan.
Musulmonlar va mushriklar garov bog‘lashgan. Garov muddatini esa yetti yil qilib belgilashgan. Yetti yil o‘tgach kutilgan hodisa yuz bermagan. Musulmonlar mahzun bo‘lib Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilarga kelishganda u zot sollallohu alayhi vasallam: “Sanoqli yil deganda necha yilni tushunasizlar?” deb so‘raganlar. Ular: “Uzog‘i o‘n yilni” deb javob berganlar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hazrat Abu Bakr roziyallohu anhuga: “Garov muddatini yana ikki yilga uzaytiringlar”, deb topshiriq berganlar. Ikki yil o‘tmasdan Rum davlati forslar ustidan g‘alaba qozongan. Shundan keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalarni garov bog‘lashdan qaytarganlar.
Endi o‘ylab ko‘raylik. Bunday xabarni insoniyatga kim bildirishi mumkin? Axir rumliklar birinchi jangda mag‘lub bo‘lgan edilar. Hech kim Rumning endi g‘alaba qilishi u yoqda tursin, o‘zini o‘nglab olishini ham xayoliga keltirmagan. Shuncha yildan keyin yuz beradigan urushning natijasini kim bunchalik aniq aytib bera oladi. Hatto urush boshlangan taqdirda ham hech kim bu urush nima bilan tugashini aniq ishonch bilan ayta olmaydi. G‘alaba qilishga har ikki tomonda ham ishonchi komil bo‘lgani uchun urushishga qaror qilinadi. Ko‘zi yetmagan urushga hech qaysi davlat tavakkal qilib kirishmaydi. Mag‘lubiyatini oldindan bilgan taraf urushga kirmaydi. Demak, natijani aniq qilib aytish hech kimning qo‘lidan kelmaydi.
Bu misolda ham Alloh taolo barcha narsani bilishini bizga ko‘rsatmoqda. Bizga ikkita katta davlat o‘rtasidagi urushning natijasini aytmoqda. Kim g‘olib, kim mag‘lub bo‘lishini aniq qilib aytmoqda. Bu urush rostan ham sodir bo‘ldi va Alloh aytganidek o‘n yillar ichida Rum davlati forslarning ustidan g‘alabaga erishdi.
Agar aksi bo‘lib bu oyat Qur’oni karimda bir oyatligicha qolaverganida nima bo‘lar edi? Allohga iymon keltirmaydiganlar musulmonlarning ustidan kulgan bo‘lardilar. Lekin rostligi isbotlanganda og‘izlariga mum tishlaydilar. Alloh taolo O‘zining butun dunyoga haqiqiy hukmron ekanini isbotlab qo‘ydi. Har bir narsani oldindan aniq bilishini ko‘rsatdi. Barcha narsa Uning izmida ekanini ayon qildi. Shu yerga kelganda Allohning quyidagi oyatini yanada teranroq anglaymiz:
﴿إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾
“Bir narsani iroda qilganida Uning ishi “Bo‘l” demoqlikdir. Bas u bo‘ladi” (Yosin surasi, 82-oyat).
Bu gaplarni butun borliqning yagona yaratuvchisi bo‘lgan Alloh aytmoqda. Aqlimiz bu narsaga qanoat qilar ekan, yuqorida aytib o‘tganimiz yana bir oyatni eslab olamiz: “Allohning amri kelib bo‘ldi. Unga shoshilmanglar”.
Shayx Muhammad Mutavalli Sha’roviy rahimahullohning
"Allohning borligiga aqliy dalillar" kitobidan