Qaysi vitaminlar yetishmayotganini aniqlash yo‘llari
Inson organizmida zaiflik, terining quruqligi va tirnoqlarning sinuvchanligi foydali moddalar yetishmayotganidan darak beradi. Bunda kishi organizmiga qanday vitaminlar yetishmayotganini aniqlash yo‘llari ustida to‘xtalmoqchimiz. Organizmda qanday vitaminlar yetishmayotganini aniqlash uchun kishi o‘z tanasi tashqi ko‘rinishiga – sochlari, terisi va tirnoqlari holatiga e’tibor berishi lozim, ular inson sog‘lig‘i haqida aniq ma’lumot beradi.
1. Agar biron a’zoyingizni qattiq narsaga yengil urib olganda, ko‘karish paydo bo‘lsa, va u uzoq vaqt tuzalmayotgan bo‘lsa, organizmda S, K va R vitaminlari yetishmayotganidan darak beradi.
Bu vitaminlar: sitrus mevalarida, rangli karamda, ko‘k qalampirda, turli mevalarda va pomidorlarda mavjud.
2. Tez-tez bosh aylanishi, quloq shang‘illashi V3 va Ye vitaminlari, kaliy va magniy moddalari yetishmasligidan xabar beradi. Bu vitaminlar iste’mol qilinganda faolligi S vitamini bilan qo‘shilsa, ta’siri yanada kuchayadi.
Bunday holatda yong‘oq, turli bargli (lavlagi, sabzi kabi) sabzavotlar, yashil no‘xot, tuxum, sitrus mevalari, banan va kungaboqar pistasi kabi nozi-ne’matlar iste’mol qilish tavsiya etiladi.
3. Ko‘zlar qizarishi, ularning quruqshashi va achishishi, qorong‘iga moslashishning qiyin kechishi A va V2 vitaminlari yetishmovchiligidan xabar beradi. V2 vitamini yog‘-moy mahsulotlari bilan o‘zlashtiriladi.
Bunda sabzi, zaytun yog‘i, jigar, baliq, tuxum, sariyog‘, yashil sabzavot, salat, sut va pishloq iste’mol qilish tavsiya etiladi.
U yoki bu vitamin nima uchun xizmat qilishi, ular qaysi ne’matlarda bo‘lishi va inson salomatligining qaysi jihatlari uchun javob berishi haqida nimalarni bilish zarur? Quyida shu haqda suhbat yuritmoqchimiz.
Vitaminlar haqida nimalarni bilish lozim
Inson hayotida vitamin (darmondori)lar muhim rol o‘ynaydi. Ular inson salomatligining umumiy holatiga, teri, soch va tirnoqlarning sog‘lom va ko‘rkamligiga, ichki a’zolar faoliyatining me’yorda ishlab turishiga, immunitet me’yorida bo‘lishiga va boshqa holatlarga javob beradilar.
S vitamini terining ko‘rkam va silliqligini, mustahkam immunitetni, yaxshi kayfiyatni, soch va tishlar salomat bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin ukropda, sitrus mevalarida, na’matakda, chakanda moyi (oblepixa)da, qizil rangli mevalarda, rangli karamda, yashil no‘xotda, fasolda, turpda va kivida mavjud.
Bu nozi-ne’matlar pishirish jarayonida foydali xususiyatlarini yo‘qotadi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori 70 mg/ yoki 1-2 ta apelsin iste’mol qilish kifoya.
V6 vitamini organizm yoshligini, asab tizimi mustahkamligini, qon tomirlari sog‘lom bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin boshoqli o‘simliklarda, bug‘doyning yangi undirilgan nihollarida, ko‘k salatda, karamda, bananda, yong‘oqda, bug‘doy kepagida, losos balig‘ida va go‘shtda mavjud.
Yorug‘likning davomli tushishida o‘z ta’sir kuchini yo‘qotadi. Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 1,6-2 mg/ yoki 300 gram mol go‘shti iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
K vitamini jarohatlarning tez bitishini, qon sifati va uning ivuvchanligining me’yorda bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin ismaloqda, qichitqi o‘tda, na’matakda, turli xil karamlarda, sabzida, pomidorda, qulupnayda va ko‘k choyda mavjud.
Vitamin uzoq muddat oftob ta’siri yoki olovda pishirilishida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori 2 osh qoshiq petrushka iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
D vitamini umumiy salomatlik va suyaklar mustahkamligini, qonning me’yorda ivuvchanligini, shamollashdan himoyalanishni, zaharli moddalarning organizmdan chiqib ketishini, yaxshi kayfiyatni, yurak qon tomirlar salomatligini ta’minlaydi.
Bu vitamin: pishloqda, sariyog‘da, tvorogda, tuxumning sarig‘ida, baliqda, dengiz mahsulotlarida, kartoshkada, o‘simlik yog‘ida, mol go‘shtida mavjud, shuningdek, organizmdan quyosh nuri ta’sirida ajralib chiqadi.
Bu vitamin olovda pishirilishida va ishqor ta’sirida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 2-5 mg/ yoki 2 ta tuxum iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
Vitamin V2 hujayralar yangilanishi va mushaklarning me’yorda ishlashini ta’minlaydi..
Bu vitamin: sutda, bodomda, qo‘y go‘shtida, tuxumda, qo‘ziqorinda, grechkada, tvorogda, xamirturushda va go‘shtda ko‘proq uchraydi.
Yorug‘likning uzoq vaqt ta’siri ostida bu vitamin yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 1,3-3 mg2-5 mg/yoki 2 ta tuxum iste’mol qilish kifoya qiladi.
Shuningdek, qorakesak qo‘y go‘shti yoki tuxumdan biroz iste’mol qilish yetarlidir.
V 12 vitamini mye’yordagi tana vazni, mustahkam immunitet, sog‘lom xotira va shuningdek, ichaklar tizimi sog‘lom bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin salatda, turli baliq mahsulotlarida, sutda, pishloqda, tuxum sarig‘ida ko‘proq uchraydi.
Yorug‘likning davomli va o‘tkir ta’sirida, davomli muddat isitilishida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada me’yori: 2-5 mg yoki 100 g losos balig‘idan iste’mol qilish lozim.
V15 vitamini mustahkam xotira, yaxshi kayfiyat, kasallikdan so‘ng salomatlikning tezda tiklanishi, qon tomirlari salomatligi, yurak faoliyatining me’yorda bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin go‘shtda, parranda go‘shtida, tuxum sarig‘ida, sut mahsulotlarida, baliq ikrasida, yong‘oqda, xamirturushda, sulida, grechkada va guruchda uchraydi.
Qayta muzlatilganida va muzlatilgach, eritilganida yaroqsiz holatga keladi.
Bir sutkalik me’yori 5 mg yoki qo‘y jigaridan 100 g iste’mol qilish lozim.
Ye vitamini organizm yoshligini saqlashni, reproduktiv (nasl qoldirish) tizim faoliyatini, kayfiyatning yaxshi bo‘lishini, tashqi salbiy ta’sirlardan himoya qilinishini ta’minlaydi.
Bu vitamin go‘shtda, kungaboqar, jo‘xori, qovoq, zaytun yog‘larida, sariyog‘da, yong‘oqda, sut mahsulotlarida va jigarda mavjud.
Yaroqsiz holga kelishi: uzoq muddat saqlanishida.
Bir sutkalik me’yori 30-50 mg/ 1 osh qoshig‘idagi oqlanmagan yog‘ iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
A vitamini tyerining ko‘rkamligi va yoshligini, soch go‘zalligini, tirnoqlar salomatligini, ko‘rish quvvatining kuchliligini, suyaklar baquvvatligini, reproduktiv (nasl qoldirish) tizim faoliyatini, yaxshi kayfiyat va tashqi ta’sirlardan himoyalanishni ta’minlaydi.
Bu vitamin sabzida, sitrus mevalarida, pishloqning qattiq navlarida, tvorogda, sutda, tuxumda, baliqda, jigarda va petrushkada uchraydi.
Yuqori harorat ta’sirida va uzoq muddat saqlanishida yaroqsiz holatga keladi.
Sutkalik me’yori: 0,4-1 mg; yoki mol jigaridan bir necha bo‘lak iste’mol qilish kifoya qiladi..
Jaloliddin Nuriddinov tayyorladi
7 iyun 2017 yil
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
