Qaysi vitaminlar yetishmayotganini aniqlash yo‘llari
Inson organizmida zaiflik, terining quruqligi va tirnoqlarning sinuvchanligi foydali moddalar yetishmayotganidan darak beradi. Bunda kishi organizmiga qanday vitaminlar yetishmayotganini aniqlash yo‘llari ustida to‘xtalmoqchimiz. Organizmda qanday vitaminlar yetishmayotganini aniqlash uchun kishi o‘z tanasi tashqi ko‘rinishiga – sochlari, terisi va tirnoqlari holatiga e’tibor berishi lozim, ular inson sog‘lig‘i haqida aniq ma’lumot beradi.
1. Agar biron a’zoyingizni qattiq narsaga yengil urib olganda, ko‘karish paydo bo‘lsa, va u uzoq vaqt tuzalmayotgan bo‘lsa, organizmda S, K va R vitaminlari yetishmayotganidan darak beradi.
Bu vitaminlar: sitrus mevalarida, rangli karamda, ko‘k qalampirda, turli mevalarda va pomidorlarda mavjud.
2. Tez-tez bosh aylanishi, quloq shang‘illashi V3 va Ye vitaminlari, kaliy va magniy moddalari yetishmasligidan xabar beradi. Bu vitaminlar iste’mol qilinganda faolligi S vitamini bilan qo‘shilsa, ta’siri yanada kuchayadi.
Bunday holatda yong‘oq, turli bargli (lavlagi, sabzi kabi) sabzavotlar, yashil no‘xot, tuxum, sitrus mevalari, banan va kungaboqar pistasi kabi nozi-ne’matlar iste’mol qilish tavsiya etiladi.
3. Ko‘zlar qizarishi, ularning quruqshashi va achishishi, qorong‘iga moslashishning qiyin kechishi A va V2 vitaminlari yetishmovchiligidan xabar beradi. V2 vitamini yog‘-moy mahsulotlari bilan o‘zlashtiriladi.
Bunda sabzi, zaytun yog‘i, jigar, baliq, tuxum, sariyog‘, yashil sabzavot, salat, sut va pishloq iste’mol qilish tavsiya etiladi.
U yoki bu vitamin nima uchun xizmat qilishi, ular qaysi ne’matlarda bo‘lishi va inson salomatligining qaysi jihatlari uchun javob berishi haqida nimalarni bilish zarur? Quyida shu haqda suhbat yuritmoqchimiz.
Vitaminlar haqida nimalarni bilish lozim
Inson hayotida vitamin (darmondori)lar muhim rol o‘ynaydi. Ular inson salomatligining umumiy holatiga, teri, soch va tirnoqlarning sog‘lom va ko‘rkamligiga, ichki a’zolar faoliyatining me’yorda ishlab turishiga, immunitet me’yorida bo‘lishiga va boshqa holatlarga javob beradilar.
S vitamini terining ko‘rkam va silliqligini, mustahkam immunitetni, yaxshi kayfiyatni, soch va tishlar salomat bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin ukropda, sitrus mevalarida, na’matakda, chakanda moyi (oblepixa)da, qizil rangli mevalarda, rangli karamda, yashil no‘xotda, fasolda, turpda va kivida mavjud.
Bu nozi-ne’matlar pishirish jarayonida foydali xususiyatlarini yo‘qotadi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori 70 mg/ yoki 1-2 ta apelsin iste’mol qilish kifoya.
V6 vitamini organizm yoshligini, asab tizimi mustahkamligini, qon tomirlari sog‘lom bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin boshoqli o‘simliklarda, bug‘doyning yangi undirilgan nihollarida, ko‘k salatda, karamda, bananda, yong‘oqda, bug‘doy kepagida, losos balig‘ida va go‘shtda mavjud.
Yorug‘likning davomli tushishida o‘z ta’sir kuchini yo‘qotadi. Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 1,6-2 mg/ yoki 300 gram mol go‘shti iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
K vitamini jarohatlarning tez bitishini, qon sifati va uning ivuvchanligining me’yorda bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin ismaloqda, qichitqi o‘tda, na’matakda, turli xil karamlarda, sabzida, pomidorda, qulupnayda va ko‘k choyda mavjud.
Vitamin uzoq muddat oftob ta’siri yoki olovda pishirilishida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori 2 osh qoshiq petrushka iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
D vitamini umumiy salomatlik va suyaklar mustahkamligini, qonning me’yorda ivuvchanligini, shamollashdan himoyalanishni, zaharli moddalarning organizmdan chiqib ketishini, yaxshi kayfiyatni, yurak qon tomirlar salomatligini ta’minlaydi.
Bu vitamin: pishloqda, sariyog‘da, tvorogda, tuxumning sarig‘ida, baliqda, dengiz mahsulotlarida, kartoshkada, o‘simlik yog‘ida, mol go‘shtida mavjud, shuningdek, organizmdan quyosh nuri ta’sirida ajralib chiqadi.
Bu vitamin olovda pishirilishida va ishqor ta’sirida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 2-5 mg/ yoki 2 ta tuxum iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
Vitamin V2 hujayralar yangilanishi va mushaklarning me’yorda ishlashini ta’minlaydi..
Bu vitamin: sutda, bodomda, qo‘y go‘shtida, tuxumda, qo‘ziqorinda, grechkada, tvorogda, xamirturushda va go‘shtda ko‘proq uchraydi.
Yorug‘likning uzoq vaqt ta’siri ostida bu vitamin yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada inson organizmi uchun zarur bo‘lgan me’yori: 1,3-3 mg2-5 mg/yoki 2 ta tuxum iste’mol qilish kifoya qiladi.
Shuningdek, qorakesak qo‘y go‘shti yoki tuxumdan biroz iste’mol qilish yetarlidir.
V 12 vitamini mye’yordagi tana vazni, mustahkam immunitet, sog‘lom xotira va shuningdek, ichaklar tizimi sog‘lom bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin salatda, turli baliq mahsulotlarida, sutda, pishloqda, tuxum sarig‘ida ko‘proq uchraydi.
Yorug‘likning davomli va o‘tkir ta’sirida, davomli muddat isitilishida yaroqsiz holga keladi.
Bir sutkada me’yori: 2-5 mg yoki 100 g losos balig‘idan iste’mol qilish lozim.
V15 vitamini mustahkam xotira, yaxshi kayfiyat, kasallikdan so‘ng salomatlikning tezda tiklanishi, qon tomirlari salomatligi, yurak faoliyatining me’yorda bo‘lishini ta’minlaydi.
Bu vitamin go‘shtda, parranda go‘shtida, tuxum sarig‘ida, sut mahsulotlarida, baliq ikrasida, yong‘oqda, xamirturushda, sulida, grechkada va guruchda uchraydi.
Qayta muzlatilganida va muzlatilgach, eritilganida yaroqsiz holatga keladi.
Bir sutkalik me’yori 5 mg yoki qo‘y jigaridan 100 g iste’mol qilish lozim.
Ye vitamini organizm yoshligini saqlashni, reproduktiv (nasl qoldirish) tizim faoliyatini, kayfiyatning yaxshi bo‘lishini, tashqi salbiy ta’sirlardan himoya qilinishini ta’minlaydi.
Bu vitamin go‘shtda, kungaboqar, jo‘xori, qovoq, zaytun yog‘larida, sariyog‘da, yong‘oqda, sut mahsulotlarida va jigarda mavjud.
Yaroqsiz holga kelishi: uzoq muddat saqlanishida.
Bir sutkalik me’yori 30-50 mg/ 1 osh qoshig‘idagi oqlanmagan yog‘ iste’mol qilish yetarli bo‘ladi.
A vitamini tyerining ko‘rkamligi va yoshligini, soch go‘zalligini, tirnoqlar salomatligini, ko‘rish quvvatining kuchliligini, suyaklar baquvvatligini, reproduktiv (nasl qoldirish) tizim faoliyatini, yaxshi kayfiyat va tashqi ta’sirlardan himoyalanishni ta’minlaydi.
Bu vitamin sabzida, sitrus mevalarida, pishloqning qattiq navlarida, tvorogda, sutda, tuxumda, baliqda, jigarda va petrushkada uchraydi.
Yuqori harorat ta’sirida va uzoq muddat saqlanishida yaroqsiz holatga keladi.
Sutkalik me’yori: 0,4-1 mg; yoki mol jigaridan bir necha bo‘lak iste’mol qilish kifoya qiladi..
Jaloliddin Nuriddinov tayyorladi
7 iyun 2017 yil
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV