Ramazondagi eng ulkan mukofot
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ro‘za to‘suvchidir, sizlardan kimdir ro‘zador bo‘lsa – so‘kmasin, shovqin-suron, baqir-chaqir qilmasin. Agar kimdir u bilan so‘kishmoqchi yoki urishmoqchi bo‘lsa, u: “Men ro‘zadorman”, desin. Jonim izmida bo‘lgan Zotga qasamki, albatta, ro‘zadorning og‘zidan chiqadigan hid Allohning nazdida mushkning hididan ko‘ra xushbo‘yroqdir. Alloh taolo: “Ro‘za men uchun, uning mukofotini O‘zim beraman. Banda taomini, ichimligini va shahvatini men uchun tark qildi”, deb marhamat qilgan. Bitta yaxshilikka o‘n barobar oshiriladi”, dedilar” (Imom Buxoriy, Imom Muslim, Imom Termiziy, Imom Dorimiy, Imom Abu Dovud va Imom Nasoiy rivoyati).
Sharh: “Ro‘za to‘suvchidir”. Hadisning arab tilidagi matnida ushbu o‘rinda “الصيام جنة” “as siyomu junnatun” deyilgan. Bu yerda arab tilidagi “junnatun” so‘zi to‘suvchi degan ma’noni anglatadi. Ushbu so‘z har qanday to‘sadigan narsaga nisbatan ishlatiladi. Ro‘za ham to‘suvchidir, u insonni yomon ishlardan va turli gunohlardan saqlab do‘zaxdan to‘sadi. Chunki ro‘za shahvatlardan tiyilishdir, do‘zax esa shahvatlar bilan o‘ralgan.
Ibn Asir roziyallohu anhu: “junnatun” so‘zining ma’nosi – ro‘za ro‘zadorni shahvat va shunga o‘xshash aziyat beradigan narsalardan himoya qilib turadi degan ma’noni bildiradi”, deydi.
Imom Iyoz roziyallohu anhu aytadi: “Ro‘za insonni gunohdan, do‘zaxdan saqlaydi”. Anas roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Jannat insonga yoqmaydigan amallar bilan o‘ralgan. Do‘zax esa shahvatlar bilan o‘ralgan” dedilar (Imom Dorimiy, Imom Termiziy rivoyati).
Ya’ni, jannatga kirish oson emas, yoqmaydigan narsalardan murod bu –musibat va ibodatlardagi qiyinchiliklarga sabru bardoshli bo‘lish va gunohlardan tiyilishdir.
Usmon ibn Abul Os aytadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: “Sizning jangdagi qalqoningiz kabi, ro‘za sizning qalqoningizdir” deganlarini eshitdim (Imom Ibn Moja, Imom Nasoiy rivoyati).
“Sizlardan kimdir ro‘zador bo‘lsa – so‘kmasin, shovqin-suron, baqir-chaqir qilmasin. Agar kimdir u bilan so‘kishmoqchi yoqi urishmoqchi bo‘lsa, u: “Men ro‘zadorman”, desin”. Bu jumlalarda g‘oyat yuksak odob-axloq haqida so‘z bormoqda. Ro‘zador odam turli xildagi behuda, fahsh, uyatsiz va nomaqbul so‘zlardan o‘zini tiyishi lozim. G‘azablanmasligi, shovqin-suron qilmasligi, halim, shirin so‘zli bo‘lishi kerak. Agar u bilan boshqalar janjallashmoqchi yoki so‘kishmoqchi bo‘lsa, u vazminlik ila ro‘zadorligini ma’lum qiladi. Janjaltalab kishiga ro‘zaning hurmatidan beodoblikni tark qilishini eslatsin va o‘zi ham bunday ishlardan tiyilsin.
“Jonim izmida bo‘lgan Zotga qasamki, albatta ro‘zadorning og‘zidan chiqadigan hid Allohning nazdida mushkning hididan ko‘ra xushbo‘yroqdir”. Hadisning arab tilidagi matnida ushbu yoqimsiz hidni “خلوف”, “xaluf” deb atalgan. Ma’lumki, ro‘zador insonning og‘zida ko‘p vaqt taom yemaganidan noxush hid paydo bo‘ladi. Ro‘za tufayli paydo bo‘lgan o‘sha yoqimsiz hid Alloh taolo nazdida mushku anbarning hididan-da, yoqimli ekanini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ta’kidladilar.
“Alloh taolo: “Ro‘za men uchun. O‘zim uning mukofotini beraman, Banda taomini, ichimligini va shahvatini men uchun tark qiladi”, deb marhamat qilgan”.
Bu jumlada qudsiy hadis rivoyat qilinmoqda. Boshqa bir rivoyatda: “Alloh taolo: “Odam bolasining barcha amali o‘zi uchun, faqat ro‘za men uchun va uni mukofotini beraman”, dedi”.
Ro‘zador banda ro‘za kunlarida sabru qanoatda bardavom bo‘lib, Parvardigorining amriga bo‘ysinish uchun barcha ne’matlar: taom va ichimliklarni iste’mol qilishdan va o‘z jufti haloliga (ayoli) yaqinliq qilishdan shahvatini tiyadi.
Ro‘zadan boshqa amallarga ozgina bo‘lsa-da, riyo aralashadi, ya’ni banda bajarayotgan ibodatlarini boshqalar ham ko‘radi. Faqat ro‘za bundan mustasnodir. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Ro‘zada riyo yo‘qdir. Alloh : faqat ro‘za men uchun … degan”.
Bir insonni ro‘za ekanini boshqalar bilishi qiyindir. Shu bois Alloh taolo ro‘zaning mukofotini O‘zi berishini bildirdi.
Imom Zuhriy roziyallohu anhu aytadi: “Ro‘zadan boshqa barcha amallar inson tashqi harakatisiz bo‘lmaydi, faqat ro‘za qalbdagi niyat bilan boshqalar ko‘ziga ko‘rinmaydigan amaldir”.
Ro‘za ulug‘ ibodat. Ro‘zador kuni bo‘yi yeb-ichishdan o‘zini tiyadi. Ayniqsa, yoz fasli kelgan Ramazon oyida kunlar uzun va havo harorati issiq bo‘lishi sababli mashaqqatliroq kechadi. Shunda ham ro‘zaning hurmatidan ro‘zador o‘zini nazorat qiladi, hech kim ko‘rmaydigan joylarda ham man’ qilingan narsalardan saqlanadi. Bu bilan ro‘zadorning sabru bardoshi sinaladi.
“Bitta yaxshilikka o‘n barobar oshiriladi” boshqa rivoyatda bunday deyilgan: “...Bir yaxshilikka uning o‘n barobaridan to yetti yuz barobarigacha ko‘paytirib berilur”. Oxiratda barcha ibodatlar va yaxshiliklarga beriladigan ajru mukofotlar va savoblar miqdorining qancha berilishi aytilgan. Ammo faqat ro‘zaning oxiratdagi mukofotining miqdori qanchaligini hech kim bilmaydi, buni Alloh taoloning O‘zigina biladi.
Demak, Ramazon biz uchun katta imkoniyat oyidir. Bilib-bilmay qilgan xatoyu kamchiliklarimizni kechirishini Alloh taolodan so‘rashimiz uchun g‘animat fursatdir. Shunday ulug‘ kunlarda Alloh taolo barchamizni ulkan mukofotlarga sazovor qilsin!
“Umdatul Qori sharhi Sahihil Buxoriy” asari asosida Urgut shahar bosh imom-xatibi Shodi HAQBЕRDIYEV va “Islom nuri” gazetasi maxsus muxbiri Abduvohid O‘ROZOV tayyorladi.
“Al-Ahram”: O‘zbekiston Buyuk Ipak yo‘li sivilizatsiyasida muhim o‘ringa ega bo‘lgan
Misrning nufuzli “Al-Ahram” gazetasida O‘zbekistonning Buyuk Ipak yo‘li sivilizatsiyasida tutgan o‘rniga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqola O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi Ijodiy iqtisodiyot va turizm departamenti rahbari, Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi raisi Gayane Umerova bilan o‘tkazilgan intervyu asosida tayyorlangan. Nashrda mamlakatimizda kechayotgan ulkan yuksalish, ijodiy salohiyat va madaniy diplomatiyaning o‘rni atroflicha tahlil qilingan.
Qayd etilishicha, asrlar davomida Buyuk Ipak yo‘lining markazida bo‘lib kelgan O‘zbekiston bugun arab dunyosi, xususan, Misr bilan munosabatlarda yangi sahifa ochmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev madaniyat, turizm va ijodiy iqtisodiyotni mamlakat rivojlanish strategiyasining bosh ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilab bergani ushbu sohadagi davlat islohotlarining bosh harakatlantiruvchi kuchi bo‘ldi.
Maqola muallifi davlatimiz tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalar faqatgina tarixiy obidalarni ta’mirlash bilan cheklanib qolmasdan, zamonaviy jahon hamjamiyati bilan faol muloqot qila oladigan yangi madaniy platformalarni yaratishga qaratilganiga e’tibor qaratadi. Bunga misol sifatida Buxoro biyennalesi, Toshkent zamonaviy san’at markazi, Jadidlar merosi muzeyi hamda “Samarkand Express” hashamatli sayyohlik poyezdi loyihasi keltirilgan.
Shuningdek, O‘zbekistonning “Osaka EKSPO-2025” butunjahon ko‘rgazmasidagi “Bilimlar bog‘i” deb nomlangan milliy paviloni nufuzli “Red Dot: Best of the Best” mukofotiga sazovor bo‘lgani yurtimiz madaniy salohiyatining xalqaro e’tirofidir.
Nashrda Buxoro, Samarqand va Xiva singari tarixiy shaharlarning islom sivilizatsiyasi, ilm-fan va me’morchilik markazlari sifatidagi maqomini saqlash borasidagi sa’y-harakatlarga yuqori baho berilgan. Fransiyaning mashhur “Wilmotte & Associés” arxitektura byurosi tomonidan ishlab chiqilgan Buxoro shahrini rivojlantirish bosh rejasi hamda mashhur yapon arxitektor Tadao Ando loyihasi asosida 2028 yilda ochilishi kutilayotgan O‘zbekiston Milliy muzeyi buning yaqqol isbotidir.
O‘zbekiston va Misr o‘rtasidagi madaniy mushtaraklik ham maqolaning markaziy mavzularidan biridir. O‘zbekiston delegatsiyasining Buyuk Misr muzeyiga tashrifi va ikki davlatning muzey ishi, madaniy merosni saqlash hamda turizm sohasidagi muloqotlari yangi institutsional hamkorlikka zamin yaratmoqda. Samarqandda bo‘lib o‘tgan YUNЕSKO Bosh konferensiyasining 43-sessiyasida professor Xaled El-Enanining tashkilot Bosh direktori etib saylanishi ham ikki qadimiy sivilizatsiya o‘rtasidagi yaqinlikning ramzi sifatida qayd etilgan.
Intervyuda O‘zbekistonning madaniy kelajagi ko‘p jihatdan yosh avlod va ijodiy iqtisodiyot rivoji bilan bog‘liqligi ta’kidlangan. Madaniyat va san’atni rivojlantirish jamg‘armasi ko‘magida “Kreativ iqtisodiyot to‘g‘risida”gi qonunning qabul qilinishi va “Uzbekistan Creative Park” loyihasining yo‘lga qo‘yilishi dizaynerlar, arxitektorlar va raqamli innovatsiya vakillari uchun keng imtiyozlar tizimini yaratdi. Xivada o‘tkazilgan “Creative Algorithms” Markaziy Osiyo–Italiya yoshlar forumi esa mahalliy ijodkorlarning xalqaro tajribani o‘zlashtirishida muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Maqola yakunida Gayane Umerova arab dunyosi jamoatchiligi va xorijlik mehmonlarni O‘zbekistonning boy madaniyati va tarixi bilan ekran yoki kitoblar orqali emas, balki shaxsan tashrif buyurib tanishishga chorlaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
