Mohi sharifni har bir musulmon chiroyli kutib olib, chiroyli kuzatishni orzu qiladi. Chunki ro‘za oyi yilda bir kelib ketadigan mehmon. Uyimizga mehmon kelsa, uni yaxshi kutib olib, ko‘ngildagidek kuzatish uchun bor bor-budimizni qo‘yamiz. Xuddi shuningdek, mohi ramazonni ham ixlos bilan kutib olib, unda qo‘limizdan kelganicha solih amallarni qilishga xarakat etmog‘imiz lozim. Har bir musulmon bu oyda o‘zining iymon va ixlosini charxlab, unga sayqal berib, e’tiqodu imoni nurini ziyoda qilib olishi zarur.
Ro‘za insonni halol poklikka da’vat etadi, uning qalbini g‘uborlardan tozalaydi. Zero, Qur’oni karimda shunday marhamat qilingan: “Ey, imon keltirganlar, taqvoli bo‘lishlaringiz uchun sizlardan oldingi (ummat) larga farz qilingani kabi sizlarga ham ro‘za farz qilindi” (Baqara surasining 183-oyati).
Salmoni Forsiy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Sha’bon oyining oxirgi kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bizlarga xutba o‘qib shunday dedilar:
“Ey odamlar! Sizlarga eng ulug‘ va barokatli oy soya solib kelmoqda. U oyda bir kecha borki, u kecha ming oydan afzaldir. Alloh taolo u oyda ro‘za tutishni farz, kechasida namoz o‘qishni nafl qilgan. U oyda kimda kim biror bir nafl amal qilsa, boshqa oyda farz amalini ado qilgan bilan teng bo‘ladi, kimda kim bu oyda biror farz amalini ado etsa, boshqa oyda yetmishta farz amalini ado qilgan bilan teng bo‘ladi. U – sabr oyi. Sabrning mukofoti esa jannatdir. U – xayr ehson ulashadigan oy. U oyda mo‘minning rizqi ziyoda bo‘ladi. Kimki u oyda birorta ro‘zadorga iftorlik qilib bersa, uning gunohlari kechiriladi va do‘zaxdan ozod bo‘ladi. Shuningdek, unga ham ro‘zadorning savobidan hech qancha kam bo‘lmagan savob beriladi”.
Shunda biz: “Yo Rasululloh! Biz hammamiz ham ro‘zadorga iftorlik qilib bera olmaymiz-ku”, dedik. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Alloh taolo bu savobni ro‘zadorga bir qultum sut yoki bitta xurmo yoki bo‘lmasa bir xo‘plam suv bilan iftorlik qilib bergan kishiga beradi. Kimki ro‘zadorni qornini to‘yg‘azsa Alloh qiyomatda unga havzi kavsardan bir qultum suv ichiradi, natijada u to jannatga kirgunicha chanqamaydi”, dedilar”.
Ramazoni sharif – toat-ibodat, qut-baraka, baxt-saodat oyi. Illo, bu oyda gunohlar yuvilajak, tavba-tazarrular, chin ixlos va e’tiqod ila qilingan duolar mustajob bo‘lib, qalblar taskin topajak.
Ulug‘ oyda har bir qilingan amal uchun 70 tadan 700 tagacha savobga ega bo‘lish mumkinligi haqida hadisi shariflarda marhamat qilingan. Biroq ushbu oyda insonlarga yaxshilik qilib, xayru saxovat ko‘rsatib ulkan ajru savoblarga ega bo‘lish o‘rniga xalqimizga qiyinchilik tug‘dirayotganlar ham bor. Afsuski, Ramazon oyi kirib kelishi bilanoq oziq-ovqat mahsulotlarining narxi ko‘tariladi. Sababini so‘rasangiz, uyalmay-netmay “ro‘za keldi-da” deyishadi. Aslida-chi, haqiqiy musulmon ramazon oyida o‘ta saxovatli bo‘lishi lozim.
G‘arb mamlakatlarini kuzatadigan bo‘lsak, ibratli bir holatga guvoh bo‘lamiz. Nasroniylar o‘zlarining “Rojdestvo”, “Pasxa” kabi bayramlari arafasida aksariyat savdo do‘konlarida aksiyalar e’lon qilib narxlarni 50 foizgacha arzonlashtiradi. Aslida bunday saxovatpeshalikda o‘zbek xalqi peshqadam bo‘lishi kerak emasmi!.
Ramazonda inson nafsini tarbiyalash maqsadida yemoq-ichmoqdan tiyiladi. Bizda esa, kimo‘zarga iftorliklar berishga intilishlar sezilib qoladi. Bu ham shar’an durust emas. Iftorlikni me’yorida qilib, ortgan mablag‘larimizni qarindoshlar orasidagi, mahallamizdagi muhtojlarga bersak ana o‘shanisi afzaldir.
N.XOLIQNAZAROV,
Andijon viloyati bosh imom-xatibi
Biz aytayotgan aqida faqat ash’ariy yo moturidiyniki emas, balki bu butun ummatning aqidasidir. Bu aqidaga til uzatayotganlar aslida ahli sunna val jamoaning aqidasini ayblashayotgan bo‘ladi. Ahli sunnaning hujjatlari oldida ne-ne bid’at toifalarning bo‘yni egilmagan deysiz. Zindiq va faylasuflardan tortib, Mo‘tazila, Botiniyalar ham bir bosh ko‘targanday bo‘lishdiyu, baribir oxirida yo‘q bo‘lib ketishdi. Zotan, Alloh bu ummatni zalolat jarligidan qutqargan edi, biron adashgan toifa unga nish suqa olmagan.
Bu ummat shuncha asrlardan beri o‘z aqidasi bid’at ekanini, salaflarga va sunnatga xilof ekanini anglamay yurishi yo haqdan adashgan holda gandraklab yurishiyu, keyin “buyuk” salafiylar kelib hammani hidoyatga chaqirib qo‘yishi hech bir mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi.
Ma’sum zot Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bu ummat shirkka qaytmasligini aytish bilan bir qatorda zalolat, jaholatda ham jam bo‘lmasligini aytganlar. Ammo salafiylarning da’vosiga ko‘ra ummat adashib kelayotgan emish.
Bizga ta’na qilayotgan bu kabi odamlar ilmoniylardan ko‘p ham farq qilmaydi. Mana ko‘ring, ilmoniylar malomat qilib, naqliy dalillarga qotib qolishgan, aqlni birinchi o‘ringa qo‘yishmaydi, aqlga katta o‘rin ajratgan faylasuflarni siquvga olishgan, deb bizni ayblashadi. Aqlni naqldan ustun qo‘yishgani uchun mo‘tazilani kuch berib olqishlashadi.
Ilmoniylar buni g‘arblik mustashriqlardan o‘rganishgan. Bu buzuq fikrni avval mustashriqlar ekkan, so‘ngra ilmoniylar parvarishlab sug‘orishgan. Ilmoniylar fuqaholarimizga va to‘rt mazhabga tosh otishi tabiiy hodisa. Ammo hozirgi kundagi ko‘p salafiylar ash’ariy-moturidiylarga til uzatishda ilmoniylardan ham oshib tushishdi.
Ey salafiylikni da’vo qilib chiqayotgan odamlar! Bu ummatni zalolat va bid’atda ayblab o‘zinglar ham ilmoniylarning manhajida yurayotgan bo‘lsangiz, ularga fikriy raddiyalar berib nima qilasizlar? Ulardan avval o‘zingizga adovat qiling. Malomat aslida ulardan ko‘ra sizlarga munosib. Zero, ular sizlarning yo‘lingizdan yurishgan. O‘zingizni odamlarga olim ko‘rsatib, ulamolar, buyuk imomlarni johilga chiqarib qo‘ygan siz emasmi? Kitoblaringizda “ahli sunnaga xilof keladigan zalolat va bid’at toifalar mo‘tazila, jahmiya, rofizalar...” deb, ketidan “jumladan, ash’ariylar (yo moturidiylar) ham” deb yozib qo‘yganlar ham ayni siz edingiz. Doim tortishib yuradiganingiz, zalolat va kufrda ayblaydiganingiz ilmoniylardan sizlarning qanchalik farqingiz qolyapti?
Doktor Ahmad Muhammad Fozil,
Istanbuldagi Sulton Muhammad Fotih jome’asi, islomiy ilmlar kulliyasi doktori
Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi
Abdulbosit Abdulvohid o‘g‘li tarjimasi