Sayt test holatida ishlamoqda!
29 Avgust, 2026   |   16 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:22
Quyosh
05:46
Peshin
12:24
Asr
17:05
Shom
19:05
Xufton
20:25
Bismillah
29 Avgust, 2026, 16 Rabi`ul avval, 1448

Hayvonning ham haqqi bor!

06.04.2017   23447   11 min.
Hayvonning ham haqqi bor!

Boshimizga musibat tushib qiblagohimizdan ayrilib qolganimizda janozaning ertasiga poytaxtdagi do‘stlardan biri hamdardlik bildirgani bordi (qadamlariga hasanot!). Qaytishga chog‘langanda minib borgan hashamatli mashinasiga o‘tirar ekan, “Otamizdan qolgan meros – bu”, dedi. Uning shu gapi kichik kelinimizning qulog‘iga chalinib qolibdi, Kechqurun gaplashib o‘tirganimizda “Mehmonning “Kaptiva”si ota meros ekan, biz ham ertaga bobomdan qolgan “Kaptiva”ni minib chiqsakmikan”, deb mutoyiba qildi. Uning gapini eshitgan akam: “Otamdan qolgan “Kaptiva” uch kundan keyin o‘ladi, necha kundan beri bir joyda bog‘liq turibdi; na soyaga oldinglar, na o‘t berdinglar unga, na suv”, dedi. Bu javobdan so‘ng azalik bo‘lsak ham barchamiz baravar kulib yubordik.

O‘sha kunlarda hammamiz otamizning boshida o‘tirib, hayvonlarga qarash esimizdan ham chiqib qolgandir-u, ammo shu suhbat hayvon haqi to‘g‘risida mushohada yuritishimizga turtki bo‘ldi. 

Payg‘ambar alayhissalom Madinaga hijrat qilganlarida butun shahar ahli yo‘llariga peshvoz chiqqan, ularning har biri Sarvari koinotning o‘z uyiga qo‘noq bo‘lishini orzu qilar edi. Payg‘ambarimizning uzoq yo‘l bosib kelgan horg‘in tuyasi og‘ir-og‘ir qadam tashlab borarkan, har uyning qarshisiga yetganda xonadon sohiblari tuyaning jilovidan tutib: “Yo Rasululloh! Bizning mehmonimiz bo‘ling!” deb iltijo qilar edi.

Rasuli akrom bu ajoyib insonlarning hech birini ranjitmaslik uchun tuyalarining yuganini bo‘sh qo‘yib yuborib, u qaysi uyning ostonasiga cho‘ksa, o‘sha uyga mehmon bo‘lishi haqida taklif aytdilar. Bu taklifni barcha birday qabul qildi. Shunday qildilar. Ularning har biri mening eshigimda to‘xtasaydi deb orzu qilar ekan, jilovi bo‘shagan tuya yurib borib bir bo‘sh yotgan tomorqaga cho‘kdi. Payg‘ambar alayhissalom undan tushmadilar. Tuya yana o‘rnidan turdi va ozgina oldinga yurib yana cho‘kdi va qaytib qo‘zg‘olmadi.

Payg‘ambarimiz  tuyasi cho‘kkan tomorqani sotib oldilar va  masjid qurilishini boshladilar. Ikkinchi cho‘kkan yeri Abu Ayyub Ansoriyning uyi edi. O‘sha uyda bir muddat mehmon bo‘ldilar.

Payg‘ambarimizni hijrat vaqtida ustida olib yurgan, bag‘oyat muhim voqealarda u zotning xizmatida bo‘lgan ushbu tuyaning oti Kisva edi.
Kisvani hazrati Abu Bakr Siddiq sotib olib Payg‘ambarimizga hadya qilgan edi. U shunday omadli hayvon ediki, olamlar sarvarini ustida olib yurish sharafiga yetishgan edi. Payg‘ambarimiz Badr jangiga o‘sha tuyani minib chiqqan edilar. Buyuk zafar mujdasini Madinaga yetkazgan Zayd ibn Xarisa roziyallohu anhu uzoq masofani uning ustida o‘tirib g‘oyat qisqa fursatda bosib o‘tgan edi. Allohning Rasuli Hudaybiya shartnomasini imzolashga ham ana shu tolei baland tuyani minib borgan edilar. Vido xutbasida ham uning ustida bo‘lganlar.

Yana bir oti Adba deyilgan bu tuya har doim poygalarda birinchi o‘rinda kelar va bundan as'hobi kirom behad sevinardi. Bir safar bir badaviyning tuyasi undan uzib ketdi-yu, sahobalarni g‘am bosib, tushkunlikka tushdi. Ularning holini ko‘rgan Payg‘ambar alayhissalom “Sizga nima bo‘ldi?” deb so‘rdilar. Ular: “Adba poygada yutqazdi”, deyishdi. Buni eshitgan Payg‘ambarimiz: “Allohning qonuni bu. Dunyoda yuksalgan hech bir narsa yo‘qdirki, Alloh uni quyiga indirmagan bo‘lsin” (Imom Buxoriy), dedilar.

Rasuli akrom boqiy dunyoga ko‘chganlaridan g‘amga botgan Kisva yemoq-ichmoqdan qoldi. Hazrati Abu Bakr roziyallohu anhu uni baytulmolga oid tuyalarga qo‘shtirdilar. U yerda mahzun bir holda bir necha kun yurib o‘ldi.

Payg‘ambarimizning Sabho ismli bir oti bor edi. Rasuli akrom ba’zan ot poygasi uyushtirar edilar. Sabho bu musobqalarda har doim birinchi bo‘lib kelib as'hobni sevintirar edi. Yana u zotning Bahr degan uchqur oti ham bor edi. Allohning Rasulining otlarni juda sevganini bilgan qabila boshliqlari u zotga otlar hadya etardilar. Ana shu otlardan biri – Mirvah edi.

Nabiy alayhissalom hadya olganlari qadar hadya bermoqni ham sevar edilar. O‘ziga hadya etilgan narsalarning eng yaxshilarini as'hoblariga hadya etardilar. Vard degan otni u zotga Tamimiy Doriy hadya etgan edi. Uni hazrati Umarga hadya etdilar.

Payg‘ambar alayhissalomga Iskandariya qiroli Muqovqis bir xachir bilan eshak hadya etgandi. Payg‘ambarimiz va musulmonlar mingan birinchi xachir shu edi. Rasuli akrom unga Duldul deb ot qo‘ydilar. Biroq xachirlar avlodini davom ettira olmaydigan hayvon bo‘lgani bois yana xachirlarni qo‘lga kiritmoq uchun otni eshakka qo‘shmoqni ma’qul ko‘rmadilar.

Insoniyat tarixida hayvon haqidan so‘zlagan payg‘ambar alayhissalom: “Alloh taolo hayvonlarga yaxshi munosabatda bo‘lishimiz zarurligini amr etadi. Yashil bir daladan kecharkan hayvonlarning bir oz o‘tlashiga qo‘yib bering! Qurg‘oq yerda lanjlik qilib hayvonlarni och qoldirib qo‘ymasdan tezroq o‘tib olishga harakat qiling!” deb marhamat qilganlar (Ibn Hojar).

Payg‘ambar alayhissalom mo‘minlarning qalbiga joylagan go‘zal axloqlardan biri jamiki maxluqotga nisbatan shafqatli bo‘lmoq edi.  Dinimiz bu dunyodagi har bir maxluqot Allohning quli ekanini bayon etgan. Oyati karimada Robbimiz: “Yer yuzidagi har bir yuruvchi jonzot va ikki qanoti ila uchuvchi qush borki, hammasi siz kabi ummatlardir. Kitobga hech narsani qo‘ymay yozganmiz. So‘ngra Robbilariga jamlanurlar” (An’om surasi 38-oyat), deb marhamat qilgan.

Bilhissa, tili bo‘lmagan, ya’ni dunyodagi haqini talab qila olmagan hayvonlar haqini oxiratda oladi. Shu jihatdan, tabiat va hayvonlarga munosabatda insonlar Allohning qarshisida javobgardir.

Bir hadisi sharifda bu mavzuda quyidagicha marhamat qilingan: “Kimki hech sababsiz chumchuqni o‘ldirsa, hatto undan ham kichik bir jonivorning joniga qasd qilsa, qiyomat kuni da’vosini Alloh ko‘radi, “Ey Robbim! Falonchi ko‘ngil xushligi  uchun meni o‘ldirdi”, deydi” (Nasoiy, Ahmad ibn Hanbal)

Hayvonlardan foydalanarkan, ularning haqlariga rioyat etishimizni amr etgan Payg‘ambarimiz qo‘yini sog‘ayotgan bir kishiga “Qo‘zichoqqa ham sut qoldir”, dedilar (Husaymiy).

Yana sahobalardan bir zot Payg‘ambarimizning o‘ziga sog‘in tuyalar berganlaridan so‘ng “Oilangga ayt, hayvonlarga yaxshi qarasin, yemishlarini vaqtida bersin, yana ularga tirnoqlarini olib yurishlarini tayinlaginki, hayvonlarni soqqanlarida emchaklariga tirnog‘i botib ozor yetkazmasinlar!” deya buyurganini aytgan (Ahmad ibn Hanbal).

Shafqatli Payg‘ambarimiz hayvonlarning dardiga ham sherik bo‘lar, ularga ozor berganlardan ranjir edilar. Bolasi olib qo‘yilgan ona qushning chirqillab uchayotganini ko‘rganlarida muztarib bo‘lib, “Kim bu bechoraning chaqasini olib unga aziyat berdi, chaqasini darhol joyiga qo‘ying!” dedilar (Abu Dovud).

Payg‘ambar alayhissalom bir kuni yo‘lda ketayotib bolasini emizayotgan bir mushukni ko‘rib qoldilar. Biror kishi uning tinchini buzmasin deya navbatchilik tashkil etdilar. Ortga qaytayotganlarida uni uylariga olib ketdilar. Bu mushuk Payg‘ambarimizning uylarida emin-erkin yurardi, Allohning rasuli u ichgan suvdan tahorat olar edilar (Abu Dovud).

Eng ko‘p hadis rivoyat etgan sahobalardan biri Abu Hurayra roziyallohu anhuning asl ismi Abdurrahmon bin Sahr edi. Bir kuni Payg‘ambar alayhissalom oldilariga kelganlarida quchog‘ida mushuk bolasi uxlab yotgan edi. Bu holdan uyalib mushuk bolasin olib qo‘ymoqchi bo‘ldi. Uni ko‘rgan Payg‘ambarimiz bundan xijolat bo‘lmaslini aytdilar va unga “Mushukchalarning otasi” ma’nosida Abu Hurayra laqabini berdilar. Shu laqab unga Payg‘ambar alayhissalom bergan unvon bo‘lib qoldi.

Allohning Rasuli faqat uy hayvonlariga emas, yovvoyi hayvonlarga ham shafqat ko‘rsatar edi. As'hobi bilan Makkaga borarkan, yo‘llari ustida uxlab yotgan bir jayronni ko‘rib qolib as'hobidan birini qoldirib, hamma o‘tib bo‘lguncha shu yerda qolib uni qo‘riqlab turishni buyurdilar (Nasoiy).

Bir necha sahobaning rivoyat etishicha, echki boqib yurgan bir cho‘ponning otariga bo‘ri oralab bitta echkini ayrib oldi. Cho‘pon chopqilab kelib echkini bo‘ridan ayirib oldi. Bo‘ri cho‘ponga: “Mening rizqimni qo‘limdan olarkan, Allohdan qo‘rqmadingmi?” dedi. Bo‘rining gapirganini eshitib aqli shoshgan cho‘pon: “Ajabo, bo‘ri so‘zlayaptimi”, dedi. Bo‘ri unga: “Ajablanarlisi sening holing ­– shu dara ortida bir zot sizni jannatga da’vat etmoqda. Siz esa uni Payg‘ambar deb bilmaysiz”, dedi.

Cho‘pon darhol Payg‘ambarimizning oldilariga borib u zotni ko‘rib, iymon keltirdi va ortiga qaytdi. Bu vaqt ichida bo‘ri uning suruviga cho‘ponlik qilib turdi. Cho‘pon unga mukofot tariqasida bir echki berdi (Ahmad ibn Hanbal)

Jamiki maxluqot Payg‘ambar alayhissalomning Allohning rasuli ekaniga iymon keltirgan edi. Umar roziyallohu anhudan naql qiladilarki, Payg‘ambarimizning oldilariga bir badaviy keldi. Qo‘lida kaltakesak bor edi. U “Agar mana shu hayvon shahodat bersa men sizga iymon keltiraman, yo‘qsa, keltirmayman”, dedi. Rasuli akrom u hayvondan o‘zining kim ekanini so‘rdilar. Kaltakesak ravon tilda payg‘ambarimizga iymon keltirdi, shahodat berdi (Husaymiy).

U zot mushriklarning ta’qibidan qutulmoq uchun g‘orga yashiringanlarida g‘orning og‘ziga o‘rgimchak tur to‘qib qo‘ygan edi. O‘rgimchak turini ko‘rgan mushriklar bu yerda hech kim yo‘q deb qaytib ketgan edi.

Hazrati Oyisha onamiz deydilarki, “Uyimizda bir kaptar bor edi. Rasululloh uyda vaqtlarda qilt etmasdan o‘tirardi, u zot uydan chiqqanlaridan so‘ng tinmasdan harakatlanib qolar edi. Demak, bu qush Allohning Rasuli qarshisida odob saqlab turgan” (Husaymiy).

Tilsiz, zabonsiz hayvonlar uchun Allohning huzurida so‘ralar ekanmiz, ularga ehtayotkorlik bilan munosabatda bo‘lmog‘imiz lozim ekan. Masalan, oyog‘imizga erkalanib suykalanayotgan mushukni oyoq uchiga ilib otib yubormasligimiz, eshakligiga borib bexosdan oyog‘imizni bosib olgan bechora hayvonni xalacho‘p bilan bas deguncha kaltaklamasligimiz, atrofda yurgan itlarni ko‘ngilxushligi uchun quvib solmasligimiz va boshqa hayvonlarga ozor yetkazmasligimiz lozim. Aks holda, tasavvur qiling, qiyomatda bir eshak xalacho‘p olib birimizni kaltaklab yotsa, dahshat-ku – bu! Shu holga tushmaslik uchun bugundan ehtiyotimizni qilganimiz ma’qul, Siz nima deysiz?

Damin JUMAQUL,

jurnalist

 

Siyrat va islom tarixi
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi

28.08.2026   24528   18 min.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi nutqi

(2026 yil 28 avgust, Toshkent sh.)

 

Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar!

Hurmatli mehmonlar!

Bugun muqaddas Vatanimiz mustaqilligining qutlug‘ o‘ttiz besh yillik bayramini katta iftixor va tantana bilan nishonlayapmiz.

Aziz xalqimiz, jumladan, muhtaram nuroniylarimiz, shijoatli yoshlarimiz, mo‘tabar ayollarimizni, yurtimizdagi barcha millat va elat vakillarini, xorijdagi vatandoshlarimizni ushbu ayyom bilan chin yurakdan samimiy tabriklayman.

Eng ulug‘ bayramimiz Yangi Toshkentda o‘tkazilayotgani tantana shukuhini yanada oshirmoqda.

Kelgusida ilm-fan, ta’lim va madaniyat markazi bo‘ladigan ushbu hududda kuni kecha Yangi O‘zbekiston universiteti, Nizomiy Ganjaviy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti, O‘zbekiston milliy kutubxonasining muhtasham binolarini ishga tushirdik.

Bugun sizlarning ishtirokingizda ochiladigan favvora dunyodagi eng baland musiqali favvora sifatida Ginnesning rekordlar kitobidan joy olgani ham bayram kayfiyatiga yanada baland ruh bag‘ishlaydi.

Bir necha yuz yillik orzular ro‘yobga chiqayotgan bu betakror makonda butun xalqimiz bilan hali yana ko‘plab quvonchli va tarixiy voqealarga guvoh bo‘lamiz.

Aminmanki, Yangi Toshkent poytaxtimizning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shib, biz barpo etayotgan Yangi O‘zbekistonning kuch-qudratini namoyon etadigan chinakam taraqqiyot markaziga aylanadi!

 

Qadrli do‘stlar!

Biz 1991 yilda xalqimizning xohish-irodasi va qat’iyati bilan o‘z davlat mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik. Aslida buyuk istiqlolimiz ildizlari uch ming yildan ziyod bo‘lgan davlatchilik an’analarimiz va qadimiy sivilizatsiyamiz tarixiga borib taqaladi.

Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Mir Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarimiz bashariyat tafakkuri xazinasini boyitgan.

Sohibqiron Amir Temur bobomiz barpo etgan davlat esa adolat va bunyodkorlik timsoli sifatida tarix zarvaraqlaridan munosib o‘rin olgan.

Vatan ozodligi va milliy istiqlol yo‘lida jonini fido qilgan Behbudiy, Munavvarqori, Fitrat, Qodiriy, Cho‘lpon kabi jadid bobolarimizning hurriyat haqidagi orzu-niyatlari bugun Yangi O‘zbekistonda to‘liq ro‘yobga chiqmoqda.

Mustaqillik, eng avvalo, bizga shonu sharafimizni, muqaddas dinimizni, ona tilimizni, unutilayotgan milliy qadriyatlarimizni qaytarib berdi.

Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni angladik, nomi hamisha e’zozda bo‘lgan ota-bobolarimizning munosib vorislari ekanimizni butun dunyoga namoyon etdik.

Ushbu hayajonli daqiqalarda bugungi erkin hayot uchun jonini fido qilgan ulug‘ ajdodlarimiz, jadidlar xotirasiga ta’zim bajo keltiramiz.

Mana shu tarixiy sanada o‘tgan 35 yil davomida mustaqilligimizni mustahkamlashga munosib hissa qo‘shgan barcha marhum yurtdoshlarimizning fidokorona mehnati va jasoratini yana bir bor e’tirof etishni joiz, deb bilamiz.

Birinchi Prezidentimiz, atoqli davlat va siyosat arbobi Islom Abdug‘aniyevich Karimovning yorqin xotirasini ehtirom bilan yod etamiz.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Mustaqillikning buyuk ahamiyati, avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo‘ladi. Shu bois, biz islohotlarni boshlagan birinchi kunlardanoq xalqning qalbiga quloq soldik, aholining dardiga darmon bo‘lishni maqsad qildik. “Inson qadri uchun!” degan g‘oyani davlat siyosatining markaziga olib chiqdik. Birinchi galda “paxta qulligi”, “majburiy mehnat va bolalar mehnati”, “konvertatsiya cheklovi”, “propiska” kabi odamlarni yillar davomida qiynab kelgan muammolarga barham berdik.

Eng asosiysi, fuqarolarimiz yuragidagi qo‘rquv va hadik o‘rnini ishonch va xotirjamlik egalladi. Har bir inson erkin va farovon yashaydigan jamiyat barpo etish uchun keyingi o‘n yilda tinimsiz izlandik, qattiq mehnat qildik.

Katta siyosiy iroda ko‘rsatib, O‘zbekistonni dunyoga keng ochdik. Xususan, chegara muammolari hal qilindi, qo‘shnilarimiz bilan do‘stlik va hamkorlik mustahkamlandi. Valyuta, soliq, bojxona va investitsiya siyosatida tub o‘zgarishlar amalga oshirildi. Natijada “Iqtisodiy erkinlik indeksi”dagi o‘rnimizni 80 pog‘ona yaxshilab, “iqtisodiyoti mo‘tadil erkin” davlatlar qatoridan joy oldik.

Ilgari iqtisodiyotimizga yiliga 2-3 milliard dollar xorijiy investitsiya olib kelingan bo‘lsa, hozirgi paytda 40-50 milliard dollar chet el sarmoyasi jalb qilinmoqda. Yurtimizga investitsiyalar bilan birga ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va yangi iqtisodiy imkoniyatlar kirib kelmoqda.

Biz uch yil oldin 2030 yilda yalpi ichki mahsulot hajmini 160 milliard dollarga yetkazishni reja qilgan edik. Global logistikadagi uzilishlar, dunyodagi notinch vaziyatga qaramasdan, bu vazifani shu yilning o‘zida ortig‘i bilan amalga oshiramiz va daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kiramiz.

E’tiborli jihati – biz bunday yuksak natijalarga xalqimizning fidokorona mehnati, intellektual salohiyati hamda millat va davlat birdamligi tufayli erishyapmiz. Ijobiy o‘zgarishlarni har bir inson, har bir oila o‘z hayotida chuqur his etyapti, desam, fikrimga qo‘shilasiz, albatta.

Yangi davrda zamonaviy uy-joyga ega bo‘lgan 650 mingdan ziyod oilaning quvonchini so‘z bilan ta’riflab bo‘ladimi?

Minglab mahallalarimizga Yangi O‘zbekiston qiyofasi kirib bormoqda.

Kambag‘allik masalasini ochiq tan olib, uni keskin qisqartirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston tajribasini yaratdik. Ehtiyojmand oilalarning daromadi, kasbi, salomatligi, farzandlarining ta’lim olishi va yashash sharoitini yaxshilash bo‘yicha “mahallabay” ishlash tizimini yo‘lga qo‘ydik.

Izchil sa’y-harakatlarimiz tufayli bugungi kunda kambag‘allik darajasini 2017 yildagi 35 foizdan 4 foizga tushirishga erishdik. Ushbu raqamlar zamirida ro‘zg‘origa baraka kirib, turmush sifati yaxshilangan 10 million insonning quvonchi va shukronalik tuyg‘ulari mujassam.

 

Muhtaram yurtdoshlar!

Dunyo hamjamiyatida munosib o‘rin egallashimiz uchun bizga bilimli, kelajak kasblarini puxta egallagan, mustaqil fikriga ega bo‘lgan yangi avlod mutaxassislari kerak. Shu bois, ta’limga sifat va mazmun olib kiryapmiz. Muallimning obro‘-e’tiborini tiklab, daromadini oshirib boryapmiz.

O‘tgan o‘n yilda, aholimiz 8 millionga ko‘paygan sharoitda ham bog‘cha qamrovini 78 foizga yetkazdik. Maktablarda 1,5 million qo‘shimcha o‘quvchi o‘rni yaratildi. Prezident, ijod va ixtisoslashgan maktablar tashkil etilgani farzandlarimizga yetakchi xorijiy ta’lim maskanlaridan kam bo‘lmagan darajada chuqur bilim egallash uchun keng imkoniyatlar eshigini ochdi.

Yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratdik.

Oliygohlarda o‘qish uchun qulay sharoitlarni kengaytirganimiz hisobiga hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Quvonarlisi, yoshlarda bilim olishga ishtiyoq kuchaydi. Ota-onalar uchun farzandini oliy ma’lumotli qilish faqat orzu emas, erishsa bo‘ladigan maqsadga aylandi.

Ayniqsa, talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani – Uchinchi Renessansning o‘ziga xos qiyofasi, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki, bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir.

Biz ta’lim bilan bir qatorda ilm-fan, zamonaviy texnologiya va innovatsiyalarni ham taraqqiyotimizning hal qiluvchi omili, deb bilamiz.

Shu bilan birga, IT, sun’iy intellekt, kreativ iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar rivojiga yangi ruh berib, juda katta harakatni boshlab yubordik. Bu orqali 10 million yoshlarimizni raqamli industriya va kelajak kasblariga olib kiramiz.

Istiqlol bayramimiz arafasida xitoylik hamkorlarimiz bilan “Samarqand – 2028” sun’iy yo‘ldoshini fazoga uchirganimiz bizga alohida g‘urur bag‘ishlaydi.

Mening niyatim: O‘zbekiston texnologiya sohalarida jahonga ilg‘or tashabbuslarni taklif qiladigan markazga aylanishi zarur.

O‘zbek tili – raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan til bo‘lishi lozim.

 

Aziz vatandoshlar!

Inson qadri haqida so‘z yuritganda, aholimizning sog‘lig‘i masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz tabiiy. So‘nggi yillarda ushbu sohaga ajratilayotgan mablag‘ni 8 karradan ziyod oshirdik. Eng muhimi, sifatli tibbiy xizmat olish imkoniyati nafaqat markazda, balki hududlarda ham yaratildi.

O‘tgan davrda yurtimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani, xususiy sektorga keng imkoniyat berilgani tufayli tibbiy xizmatlar hajmi 3 karra oshdi. Yuqori malakali shifokorlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yib, ularga sharoit yaratganimiz

o‘z natijasini beryapti. Ilgari xorijda amalga oshirilgan 100 dan ziyod murakkab diagnostika va davolash usullari bugun yurtimizda ham mukammal bajarilmoqda.

Umuman, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1991 yildagi 66,4 yoshdan 2025 yilda 75,4 yoshga yetgani, go‘daklar va onalar o‘limi ko‘rsatkichi 4 barobar kamaygani sohadagi islohotlarimizning eng muhim natijasidir.

 

Qadrli do‘stlar!

Jonajon Vatanimiz azaldan ulug‘ mutafakkirlar, aziz avliyolar, buyuk allomalar yurti bo‘lib kelgan. Biz mana shunday bebaho merosga munosib ravishda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari kabi betakror ilmiy-ma’rifiy dargohlarni barpo etdik.

Bu muhtasham va tabarruk maskanlar bugun nafaqat yurtimiz va islom olami, balki butun jahon ahlining haqli e’tirofiga sazovor bo‘lmoqda. Biz bunday bunyodkorlik ishlarini jadal davom ettiramiz.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Bizning eng katta boyligimiz – ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan Yangi O‘zbekiston yoshlaridir. Intiluvchan va tirishqoq o‘g‘il-qizlarimizni qo‘llab-quvvatlash, ularga keng imkoniyatlar ochish uchun har yili 20-25 trillion so‘m ajratilmoqda.

Bugungi kunda O‘zbekistondagi biznes vakillarining 35 foizini yosh tadbirkorlar tashkil etyapti.

Tokio va Parij Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarida, dunyo maydonlarida yosh sportchilarimiz erishgan tarixiy yutuqlar xalqimizga cheksiz iftixor bag‘ishladi.

Futbolchilarimiz ilk bor jahon chempionatida ishtirok etib, o‘zbek sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ular boshlagan yo‘l albatta davomli va zafarli bo‘ladi, deb ishonamiz.

Yaqin kunlarda Samarqandda katta sport anjumani – Jahon shaxmat olimpiadasi boshlanadi. Noyabr oyida esa mashhur grossmeysterimiz Javohir Sindorov jahon shaxmat toji uchun kurashga kirishadi.

Ushbu musobaqalarda shaxmatchi o‘g‘il-qizlarimga ulkan zafarlar tilayman!

Xalqaro fan olimpiadalarida, tanlov va festivallarda yuqori o‘rinlarni egallayotgan yoshlarimizni – Yangi O‘zbekiston yulduzlari, kelajak bunyodkorlari, deb bilaman!

Oldinga qarab intilishdan va doimiy izlanishdan hech qachon to‘xtamang, aziz farzandlarim!

 

Muhtaram yurtdoshlar!

Bugun biz tarixning yanada mas’uliyatli va hal qiluvchi pallasida turibmiz. Mamlakatimiz taraqqiyotning mutlaqo yangi davriga qadam qo‘ymoqda. Kelgusi o‘n yillik – biz uchun milliy yuksalish davri bo‘ladi.

Buni faqat va faqat xalqimizning aql-zakovati, mehnati va birdamligi orqali o‘zimiz bunyod etamiz. Shu maqsadda kelgusi yillarda yurtimizda inson qadrini yanada yuksaltiradigan 7 ta milliy dasturni amalga oshiramiz.

Birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotimizning asosiy kapitaliga aylantirishdan iborat bo‘ladi.

Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga olib chiqamiz. Xususiy bog‘cha tashkil qilish bo‘yicha mavjud imtiyozlar saqlab qolinadi.

Barcha maktablar xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinadi.

Yurtimizdagi texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etamiz. Ularda yoshlarimizni yuqori daromadli kasblarga o‘qitishni yo‘lga qo‘yib, qamrovni 1 millionga yetkazamiz. Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi.

Biz kelgusi yillarda kamida 10 ta universitetimizni TOP mingtalikka kiritishni katta marra sifatida belgilaymiz.

Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga xizmat qiladi.

Shu maqsadda aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazamiz.

Biz tibbiyotda profilaktikani kuchaytirish orqali salomatlikni asrash modeliga o‘tamiz. Davlat tibbiy sug‘urtasi mamlakatning barcha xonadonlariga kirib boradi.

Ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida dunyoning eng nufuzli kamida 5 ta klinikasini olib kelamiz.

Yurtimizni zamonaviy tibbiyot, farmatsevtika, biotexnologiyalar va tibbiy ta’lim taraqqiy etgan maskanga aylantiramiz.

Hurmatli tadbir ishtirokchilari!

Uchinchi milliy dastur – iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazish.

Buning uchun kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilamiz. Iqtisodiyotda yuqori o‘sish sur’atini saqlagan holda, 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmi 300 milliard dollarga yetkaziladi, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratiladi.

Yoshlarimizning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishda startap, venchur va sun’iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylanadi.

Shuningdek, kichik biznes – o‘rta biznesga, o‘rta korxonalar esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizimni yo‘lga qo‘yamiz. Bularning hisobiga kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi 10 ming dollarlik marradan oshadi.

 

Aziz do‘stlar!

Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv va ekologiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda.

Shu bois, to‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratiladi.

Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga olib chiqamiz. Bu – umummilliy marraga aylanadi.

Tabiatga munosabat – xalqning madaniyati, davlatning mas’uliyati va taraqqiyotning sifat ko‘rsatkichidir. Shuning uchun mamlakatimizda “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi sifat bosqichiga olib chiqamiz. Maktab, bog‘cha, shifoxona va ko‘p qavatli uylar atrofidagi yashil hududlar jamiyatning daxlsiz boyligi sifatida muhofaza qilinadi. Yaqin yillarda tuman va shahar markazlarida yashillik ko‘lamini 30 foizga yetkazamiz.

 

Qadrli yurtdoshlar!

Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi.

Bu borada beshinchi milliy dastur – sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishdan iborat.

Buning uchun huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab aniq tizim asosida yo‘lga qo‘yamiz. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarimizni qat’iy davom ettiramiz. Kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosining oldini olish bo‘yicha choralarni yanada kuchaytiramiz.

“Yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi kurashni yangi bosqichga ko‘taramiz.

Aziz vatandoshlar!

Odamlarimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-istagi, tadbirkorlarning tashabbuskorligi, eng avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi.

Shuning uchun oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga yo‘naltiriladi.

Endi davlat dasturlarini ishlab chiqish bo‘yicha yondashuv butkul o‘zgaradi. Tuman budjeti, investitsiya dasturi hamda infratuzilma loyihalari mahalla buyurtmasi asosida ishlab chiqiladi. Bunda fuqarolarning talab va ehtiyoji, mahallaning farovonligi – eng asosiy mezon sifatida belgilanadi.

 

Hurmatli bayram ishtirokchilari!

Yettinchi milliy dastur – O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi nufuzini har tomonlama yuksaltirishdan iborat.

Yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 ta diniy konfessiya a’zolari bir oila farzandlaridek ahil va inoq yashamoqda.

Bugungi notinch zamonda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik xalqimizning oltin fondi, bebaho boyligidir.

Bizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar siyosatimiz uzoq muddatli taraqqiyotimizni ta’minlashga qaratilgan.

Markaziy Osiyoda ahil qo‘shnichilik, strategik sheriklik va do‘stlik aloqalarini kengaytirishda tarixiy yutuqlarga erishildi.

Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropa Ittifoqi, Amerika, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va arab-musulmon dunyosi davlatlari bilan munosabatlarimiz yanada mustahkamlandi. Sharqiy Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasida yangi hamkorlik yo‘nalishlari ochildi.

Mamlakatimiz bilan diplomatik munosabat o‘rnatgan davlatlar soni qariyb 170 taga yetdi.

O‘zbekistonni xalqaro diplomatiyaning muhim markaziga aylantirish uchun ko‘pqirrali, vazmin va muvozanatli tashqi siyosatni davom ettiramiz. Iqtisodiy diplomatiya tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.

Mamlakatimiz 2027-2029 yillarda Qo‘shilmaslik harakatiga ilk marotaba raislik qiladi. Dunyodagi 120 dan ortiq davlatni birlashtirgan ushbu global tuzilma samaradorligini oshirishga qaratilgan tashabbuslarni faol ilgari suramiz.

Yon qo‘shnimiz bo‘lgan Afg‘oniston bo‘yicha konstruktiv siyosatimizni qat’iy davom ettiramiz.

Fursatdan foydalanib, bugungi tantanamizda ishtirok etayotgan diplomatik korpus vakillariga, xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlariga, AQSH, Turkiya va Singapurdan kelgan yuqori martabali mehmonlarimizga samarali hamkorlik uchun alohida minnatdorlik bildiraman.

 

Aziz va muhtaram vatandoshlarim!

Bir fikrni ishonch bilan aytmoqchiman.

Biz bugun kechagidan kuchlimiz. Nasib etsa, ertaga bundan ham kuchli bo‘lamiz.

O‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot yo‘limiz bizga bir haqiqatni o‘rgatdi: xalq va davlat yagona maqsad yo‘lida birlashib, astoydil harakat qilsa, zabt etib bo‘lmaydigan marraning o‘zi yo‘q.

Bunday buyuk qudratga ega xalq va davlatni yenga oladigan kuchning o‘zi yo‘q.

Biz yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va buyuk kelajagimizni birgalikda barpo etamiz!

Ishonchim komil, matonatli, mard va olijanob xalqimiz o‘z oldiga qo‘ygan ulug‘ maqsadlarga albatta yetadi.

Vatanimizning oltin davrini, yangi buyuk tarixini albatta barchamiz birgalikda yaratamiz!

Bizga mustaqillik ne’matini bergan Parvardigorimizga cheksiz shukronalar bo‘lsin!

Istiqlolimiz ijodkori va haqiqiy bunyodkori bo‘lgan xalqimizga shon-sharaflar bo‘lsin!

Sizlarni, sizlar orqali butun xalqimizni bugungi ulug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi bilan yana bir bor tabriklayman.

Yurtimiz tinch, xonadonlarimiz obod va farovon bo‘lsin!

Yashasin O‘zbekiston Respublikasi!

Yashasin O‘zbekiston xalqi!

O'zbekiston yangiliklari