Bir shaharda donishmand yashagan ekan. Turli joylardan uning oldiga maslahat uchun odamlar kelishar ekan. U odamlarga qimmatli maslahatlar berar ekan. Uning ovozasi uzoq-uzoq o‘lkalarga yetibdi.
Boshqa bir shaharda donishmandligi bilan dong taratgan bir odamning qulog‘iga ham bu xabarlar yetib boribdi. U odamlar orasida o‘z obro‘sini yo‘qotib qo‘yishdan qo‘rqib, o‘zining o‘sha donishmanddan ustunligini isbotlamoqchi bo‘libdi va shunday reja tuzibdi. "Bir kapalakni tutib, ikki kaftim orasiga olib, hammaning oldida donishmandning oldiga boraman. "Kaftim orasida nima bor?" deb so‘rayman. Albatta u kapalak, deb javob beradi. Shunda men: "U tirikmi yoki o‘likmi?" deb so‘rayman. Agar u tirik, desa, men kaftimni bildirmasdan siqib, ochganimda hamma kapalakning tirik emasligini ko‘radi. Agarda u kapalakni o‘lik, desa, men kaftimni ochib, uni uchirib yuboraman, hamma kapalakning tirik ekanini ko‘radi, shunda barcha uning xato qilganini sezadi", deb o‘ylabdi.
U aytganini qilib, kapalakni olib donishmandning oldiga boribdi va "Qo‘limdagi nima?" deb so‘rabdi. "Kapalak", deb javob beribdi donishmand. "U tirikmi yoki o‘likmi?", deb so‘rabdi kelgan donishmand. "Bu endi senga bog‘liq", deb javob beribdi donishmand uning ko‘ziga qarab.
Bilginki, o‘zingning kuchingga ortiqcha baho berishing seni ham mana shunday uyaltirib qo‘yishi mumkin. Donishmandlar: "O‘zingni er bilsang, o‘zgani sher bil", deb bejiz aytishmagan.
Akbarshoh RASULOV
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hadisni yodlab, boshqalarga yetkazgan kishilar haqida bunday deganlar:
نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا شَيْئًا فَبَلَّغَهُ كَمَا سَمِعَهُ
"Bizdan bir so‘z eshitib, uni qanday eshitgan bo‘lsa, shunday yetkazgan kishining yuzini Alloh yorug‘ qilsin" (Imom Termiziy rivoyati).
Bu muborak duo asrlar davomida muhaddis ulamolarga kuch va g‘ayrat bag‘ishladi. Ular hadislarni to‘plash uchun cho‘l-sahrolarni kezdilar, uzoq mamlakatlarga safar qildilar, ochlik va qiyinchiliklarga sabr qildilar. Ba’zi muhaddislar atigi bir dona hadisni tekshirish uchun oylab yo‘l bosganlar.
Imom Sharafuddin Tiybiy rahmatullohi alayh mazkur hadisni sharhlar ekan, jumladan, bunday deydilar:
وَإِنَّمَا خَصَّ حَافِظَ سُنَّتِهِ وَمُبَلِّغَهَا بِهَذَا الدُّعَاءِ؛ لِأَنَّهُ سَعَى فِي نَضَارَةِ الْعِلْمِ وَتَجْدِيدِ السُّنَّةِ، فَجَازَاهُ فِي دُعَائِهِ لَهُ بِمَا يُنَاسِبُ حَالَهُ فِي الْمُعَامَلَةِ
“Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam sunnatni ko‘z qorachig‘idek asrab, uni odamlarga yetkazgan zotlarni aynan mana shu duo (yuzning nurli va go‘zal bo‘lishi) bilan siylaganlari bejiz emas. Zero, muhaddislar ilmning tarovatini saqlash va sunnatni qayta jonlantirish yo‘lida butun borliqlari bilan harakat qildilar. Sarvari koinot ham ularning qilgan mana shu go‘zal amallari evaziga, yuzlariga ikki dunyo go‘zalligi va nurini tilab, duo qildilar” ("Sharhu Mishkotil masobih" kitobi).
Sufyon ibn Uyayna rohimahulloh ham mazkur hadisni sharhlab, aytadilar:
لَيْسَ مِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ أَحَدٌ إِلَّا وَفِي وَجْهِهِ نَضْرَةٌ لِهَذَا الْحَدِيثِ
“Muhaddislardan har bir kishining yuzida ushbu hadis(dagi duo) sababli nur va tarovat bo‘ladi”.
Imom Shofe’iy rahimahulloh muhaddislarning maqomi haqida aytganlar: "Har bir zamondagi muhaddislar o‘z zamonidagi sahobalarga o‘xshaydilar. Men biror muhaddis olimni ko‘rsam, go‘yo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan birini ko‘rgandek bo‘laman".
Sahobalar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan dinni qabul qilib, keyingi avlodga yetkazgan bo‘lsalar, muhaddislar ham shu omonatni asrab kelgan vorislardir.
Shuning uchun sunnatni o‘rganish, muhaddislarni hurmat qilish va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yo‘llariga ergashish har bir mo‘min uchun sharafli vazifadir.